Сунтаар улууһун хаһаайыстыбалара окко киирэргэ бэлэмнэнэллэр

Ааспыт сылга Сунтаар улууһа 34000 туонна оту бэлэмниир былааннааҕыттан 31569 т соҕотуопкалаан, ону сэргэ сиилэс, элбэх сыллаах от бэлэмнэнэн, хаһаайыстыбалар кыстыгы этэҥҥэ туораабыттара. 

Оттон окко быйылгы былаан, хаһаайыстыбалар тиэхиньикэнэн, уматыгынан хааччыллыыларын, ону сэргэ күн-дьыл туругун туһунан улуустааҕы тыа хаһаайыстыбатын управлениетын салайааччыта Владимир Анисимов «Сунтаар сонуннара» хаһыакка сиһилии кэпсээтэ.

– Окко быйылгы былааммыт – 34000 т уонна 3000 т сиилэһи бэлэмниир сорудахтаахпыт. Быһа холоон бу сайын окко 132 мехзвено, илиинэн-тиэхиньикэнэн оттуур 820, ат-илии көмөтүнэн 6 уонна 24 илиинэн оттуур биригээдэ тэриллиэҕэ. Ону сэргэ ходуһаҕа 1288 тиэхиньикэ тахсарга бэлэмнэнэр. Билигин тэриллиилээх хаһаайыстыбалар окко киирэргэ бэлэмнэнэн, түбүгүрэ сылдьар кэмнэрэ. Ким тиэхиньикэтин көрүнэр, ким саҥа тиэхиньикэ булууга үлэлэһэр. Ону сэргэ ходуһаҕа тиэхиньикэ тахсар буолла да, уматык боппуруоһа тириир. Онно маннык хоруйдуубун. От кэмигэр 386 туонна сэлээркэ, оҕунуохтуур арыы наада. Билигин уматык сыаната үрдээтэ. Ол эрээри, хаһаайыстыбалар  уматыктарын эрдэттэн дьаһанан булунан олороллор диэххэ сөп. Биллэн турар, тиэхиньикэ атыылаһарга, өрөмүөннэнэргэ, уматыгынан хааччынарга кэккэ ыарахаттары көрсөллөр. Ол эрээри, биһиги туруу үлэһит дьоммут үгүс сатабылларын, билиилэрин, толкуйдарын ууран үлэлээн, балаһыанньаттан тахсабыт. Ону сэргэ биһиги управлениебыт, тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар дьоммут тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин кытары бииргэ үлэлээн араас граннары, бырайыактары көмүскүүргэ кытынныбыт. Бу маннык дьаһал эмиэ улахан көмө буолар.

– Владимир Федорович, аны үүт соҕотуопкатын туһунан кылгастык кэпсии түспэккин ээ. Өрөспүүбүлүкэҕэ үүт  туттарыытыгар былааны толорон иһэр улууһунан биир бастакынан биһиги буолабыт диэн аахпытым.

– Үүт соҕотуопкатын туһунан кэпсиир буоллахха маннык. Биһиги улууспутугар үүтү астыыр-үөллүүр биэс тэрилтэлээхпит – «Хочо» МУП, Элгээйитээҕи эт-үүт кэмбинээтэ, «Тускул» ХЭТ, «Үрдэл» ТХПК уонна «Алсу» ТХПК.  Ааспыт ый түмүгүнэн Сунтаар улууһа – 100,5 % (2 745 туонна) үүтү бэлэмнээн өрөспүүбүлүкэҕэ үрдүк көрдөрүүлээхтэр ахсааннарыгар сылдьабыт.

– Биирдиилээн ыал да, хаһаайыстыбалар да эбии дохуоттанаары үүт туттарар буоллахтара. Үүт харчыта, төбөҕө бэриллэр үп сөпкө кэмигэр төлөнөн иһэр дуу?

– Туох кистэлэ кэлиэй, манна бытаарыы таҕыста. Үүтү туттарааччылар харчылара да, сүөһү төбөтүгэр көрүллэр субсидия үбэ бытааннык хамсыыр. Өссө үүккэ көрүллэр харчы бу сыллааҕы былаантан 50 бырыһыана кэлэн турар. Оттон сүөһү төбөтүгэр 39 тыһ. солк. уонна хаһаайыстыбаларга биэҕэ 5-тии тыһ. солк. төлөнөр харчы кэлэ илик.  Билиҥҥи туругунан үп министиэристибэтиттэн биһиги министиэристибэбитигэр бу категорияҕа харчы хамсыы илик.

–  Күнү-дьылы билгэлээччилэр от, атырдьах ыйын хайдах буолуо дииллэрий?

– Субу маннык буолуо диэн билигин ким да сөпкө эппэтэ буолуо. Күнү-дьылы кэтээн көрөр синоптиктар да, норуот билгэһиттэрэ да. Билигин дьон үксэ интэриниэтинэн сирдэтинэр. Онон хайдах да күн-дьыл турдун, били уруккулуу эттэххэ, ходуһаҕа сэрбэйэри барытын оттоон сүөһүбүтүн кыстыгы туоратар оппутун булунар сорук турар.  

– Сааскы ыһыыга былааннаммыт үлэ барыта туолла дуо, төһө иэннээх сиргэ үүнээйи ыһылынна?

– Ыам ыйын 29 күнүттэн ыһыы үлэтин саҕалаабыппыт. Ыһыы хампаанньатыгар уопсайа 45 киһи, 36 тыраахтар, ону сэргэ буору оҥорууга, нүөлсүтүүгэ 48 тиэхиньикэ үлэлээтэ. Уопсайа 782, 56 гаа сиргэ бурдук, нэчимиэн ыһылынна. Элбэх  уонна биир сыллаах от — 1829 гааҕа. Бу быйылгы бэриллибит былааммытыттан арыый куоһардыбыт.

Хортуоппуйу 105 га иэннээх сиргэ ыһар былааннаахпытын эмиэ толордубут.

Оҕуруот аһа – моркуоп, хаппыыста, сүбүөкүлэ, атын да аһаҕас халлааҥҥа үүнэр үүнээйи 16,9 гаа сиргэ олордулунна.

– Владимир Федорович, түбүктээх кэмҥэр быыс булан ааҕааччыларбытыгар иһитиннэрии оҥорбуккар махтанабын. Өҥ үүнүүлээх, быйаҥнаах сайын буолуохтун.

Яина ВЛАСЬЕВА

УлуусМедиа