Судаарыстыбаннай-чааһынай бииргэ үлэлээһин мэхэньиисимэ олох хаачыстабытын тупсарыыга оруола улахан

Мэҥэ Хаҥалас улууһун саамай бөдөҥ нэһилиэнньэлээх пуунугар – Майа сэлиэнньэтигэр өрөспүүбүлүкэҕэ судаарыстыбаннай-чааһынай бииргэ үлэлээһин (ГЧП) мэхэньиисимин көмөтүнэн 240 миэстэлээх «Кэнчээри» оҕо уһуйаана үлэҕэ 2017 с. үлэҕэ киллэриллибитэ. Сэлиэнньэ килбэйэр киинигэр дьэндэйбит аныгы тупсаҕай оҥоһуулаах, толору хааччыллыылаах үс этээстээх таас оҕо уһуйаана ыраахтан оҕо аймаҕы угуйан киһи хараҕын хатыыр кэрэ көстүүлээх.

Бу улахан тутууну ыытыыга Мэҥэ Хаҥалас улууһун дьаһалтата уонна улуустааҕы үөрэҕирии салалтата оскуола иннинээҕи үөрэхтээһин сайдыытыгар олук уурар инновационнай бырайыак кэнсиэпсийэтигэр былааннаах үлэлэрин түмүгэр 2015 с. балаҕан ыйын 10 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын 327-с нүөмэрдээх дьаһала тахсыбыта. 2016 с. бастакы сыбаайата түспүтэ. Бу улахан эбийиэги олохтоох тутуу тэрилтэтэ — «Мэҥэстрой» оҥорон таһаарар кэпэрэтиип (оччолорго салайааччы Александр Тарасов) ылыммыт эбэһээтилистибэни үтүө суобастаахтык саҕалаан, кэлин Николай Докторов салалтатынан түмүктэнэн, 2017 с. ахсынньы 22 күнүгэр үлэҕэ киллэриллибитэ.

Улуус социальнай сайдыытыгар дьоһун эбийиэк суолтатын туһунан аҕыйах тыл минньигэс, элбэх тыл сымсах дииллэринии, уһуйаан туһунан дьон-сэргэ санаатын билсиэҕиҥ.

Дмитрий Тихонов: «Мэҥэ Хаҥалас улууһа» муниципальнай оройуон баһылыга: «Кэнчээри» оҕону сайыннарар киин улууспут биир баай устуоруйалаах, бастыҥ үлэлээх уһуйааммытынан буолар. Тус бэйэм, төрөппүт буоларым быһыытынан, уһуйаан ис тутулун, үлэтин-хамнаһын толору билэбин, үлэлэрин биһириибин, астынабын. «Кэнчээри» оҕону сайыннарар киин бары үлэһиттэрэ оҕолорбут бары өртүнэн сайдалларыгар, бэйэлэрин төрөөбүт тылларын, дойдуларын, норуоттарын таптыыр, ханнык баҕар таһымҥа инникитин сөптөөхтүк үлэлиир-хамсыыр дьон буолан улаатан тахсалларыгар улахан үлэни ыытаннар өрөспүүбүлүкэ бастыҥ уһуйаанын аатын сүкпүттэрэ да элбэҕи этэр.

Гаврил Толстяков, Мэҥэ Хаҥалас улууһун үөрэҕин салаатын начаалынньыга: Билиҥҥи кэм ирдэбилигэр эппиэттиир үөрэхтээһиҥҥэ саҥаттан саҥа уларыйыылар түргэнник киирэллэр. Кэлэр кэнчээри ыччаппыт эргиччи сайдыылаах буола улаатарыгар уҕараабат болҕомтону ууруу, сөптөөх усулуобуйаны тэрийии – бу барыбыт сорукпут. Улууспутугар оскуола иннинээҕи үөрэхтээһин сайдыытыгар биир олук уурар түгэнинэн 2017 с. саҥа баараҕай тутуу үлэҕэ киириитэ буолбута. “Кэнчээри” уонна “Кустук” уһуйааннар саҥа аныгылыы сырдык таас дьиэҕэ биир ситимҥэ, биир санаалаах аныгы кэми кытары тэҥҥэ хаамсар, күннэтэ хас биирдии кырачаан оҕону сайыннарарга кыахтарын барытын туһаайан айымньылаахтык үлэлииллэр. Уһуйаан бу сыллар усталарыгар Бүтүн Арассыыйатааҕы араас куонкурустар лауреаттара, СӨ Үөрэҕин министиэристибэтин гранын хаһаайына, “Тыа сирин бастыҥ уһуйаана”, Бүтүн Арассыыйатааҕы “Бастыҥ педагогическай кэлэктиип” аат хаһаайына, “Оҕо сылдьар эйгэтин тэрийии”, «Арассыыйа бастыҥ оҕо саада» куонкурустар кыайыылаахтарынан буолар. Дойдуга, өрөспүүбүлүкэҕэ тиийэ бастыҥ уһуйааннар ахсааннарыгар киирии ‒ үгүс айымньылаах үлэттэн, түмсүүлээх буолууттан, саҥаҕа дьулуһууттан тахсарын билэбит уонна үрдүктүк сыаналыыбыт. Үйэ аҥаара кэм устата уһуйаан кэнчээри ыччаты үөрэтэр уонна иитэр соругун чиэстээхтик толорон кэллэ.

Екатерина Романова, “Кэнчээри” оҕону сайыннарар киин дириэктэрэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна: “Кэнчээри” уһуйаан олохпор, үлэбэр олус элбэх үтүө кэмнэри сахпыта, үлэһит быһыытынан сайдарбар, салайааччы буолан үүнэрбэр олук уурбута. Бу сыллар тухары иннин диэки куруук сайдар-үүнэр үлэһит дьону кытары алтыһыннарбытыгар махтанабын уонна сыаналыыбын! 2011 сыллаахтан “Кэнчээрибин” салайан кэллим. Тэрилтэни салайыы – үрдүк эппиэтинэс, элбэх толкуйу, сыраны эрэйэр. Кэлэктиип биир санаанан, биир киһи курдук үлэҕэ эппиэтинэстээхтик сыһыаннаһан, ылыммыт сыалы-соругу толорорго, ылсыбыт үлэни тиһэҕэр тиэрдэргэ дьулуһан үлэлии риттэн олус үөрэбин уонна астынабын. Үлэһит киһи дьиэ кэргэнэ бигэ туруктаах буоллаҕына, үлэтэ хаһан баҕарар табыллар уонна ситиһиилээх буолар. Уһуйааммыт саҥа дьиэлэнэн кырачаан иитиллээччилэрбитигэр да, иитээччилэрбитигэр да табыгастаах эйгэ тэриллэн үөрүүбүт муҥура суох. «Мэҥэ-тутуу» кэпэрэтиип хаачыстыбалаах үлэтэ уһуйааммыт өр сылларга кэнчээри ыччаты иитиигэ бэйэтин кылаатын киллэрсэригэр улахан төһүү күүс буолуоҕа диэн эрэнэбит.

Николай Докторов, “Мэҥэ-тутуу” кэпэрэтиип бэрэссэдээтэлэ: Тапталлаах Майабытыгар 2016 с. кулун тутар 13 күнүгэр 240 миэстэлээх саҥа оҕо саадын бастакы сыбаайата түспүтэ. Бу улахан эбийиэк үлэтин Александр Тарасов салайааччылаах “Мэҥэ-тутуу” оҥорон таһаарар кэпэрэтиибэ иилээн-саҕалаан, салайан дьаһайан сайдар кэскил укулаатын уурбута. 2017 с. ахсынньытыгар «Алмазэргиэнбаан» АКБ оҕо саадын тутууга өйүүр судаарыстыбаннай-чааһынай бииргэ үлэлээһин бырагырааматынан кылгас кэм иһигэр киэҥ-куоҥ, сырдык, сылаас, аныгылыы тииптээх оҕо саадын тутан үлэҕэ киллэрбиппит. Бу Майаҕа уһуйаан маҥнайгы үс мэндиэмэннээх дьиэтин тутууга «Сахапроект» тэрилтэ кылаабынай инженерэ Родион Петров, тутууну хонтуруоллааччы Александр Шахурдин, прораб Захар Федоров үлэлэспиттэрэ. Улуус олоҕун-дьаһаҕын сайдыытыгар кэпэрэтиип хаарбах дьиэттэн көһөрүү бырагырааматынан саҥа таас тутуулары хаачыстыбалаахтык тутан киллэриигэ үлэлэһэр.

Сардаана Аввакумова, «Кэнчээри» уһуйаан иитээччитэ: «Кэнчээрибит» дьиэтэ-уота саҥа үйэ ирдэбилигэр толору эппиэттиир, сырдык, сылаас эйгэлээх, толору хааччыллыылаах, оҕо-аймах умсугуйан, биһирээн сылдьар биһигинэн буолар. Тас көстүүтүттэн саҕалаан ис бараанын оҥоһуута оҕо көҥүллүк сылдьарын, астына оонньуурун, сайдарын туһугар саха оҕотун уйулҕатыгар, айылгытын уратытыгар олоҕуран толкуйданан оҥоһуллубут: сахалыы тупсаҕай көстүүлээх киэн-куон холлардаах, физкультуура, муусука саалалардаах, сахалыы ааттаах бөлөхтөрдөөх, ону тэҥэ анал туустаах хостоох. Маннык үчүгэй усулуобуйалаах тэрилтэҕэ улуус, өрөспүүбүлүкэ да таһымнаах үгүс тэрээһиннэр сыллата былааннаахтык ыытыллаллар. Кэлэктиип үлэтэ-хамнаһа онтон өссө биллэн-көстөн ыраах ыллыктанар.

Капиталина Семенова, үрдүкү категориялаах “Кэнчээри» оҕону сайыннарар киин муусукаалынай салайааччыта, РФ үөрэҕириитин бочуоттаах үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, педагог-наставбынньык, педагог-мэтэдьиис: Сарсыарда аайы биһиги уһуйааммытыгар үлэбит, оҕолорбутугар күннэрэ “Кэнчээри» өрөгөй ырыатынан саҕаланар. «Чөмчүүк саас сэргэх күнэ» араадьыйабыт эпиирин нөҥүө ырыабыт үс этээс тухары иһиллэн, ситиһиилээх күҥҥэ ыҥырар – угуйар. Оҕолордуун, улахан дьоннуун истэбит, бары тэҥҥэ ыллаһабыт. Ырыабытыгар ылланарын курдук, уһуйааммыт күнтэн күн сайдар, талааннаах, үлэлэригэр бэриниилээх иитээччилэр, исписэлиистэр үлэлииллэр. 2017 сыл бүтэн эрдэҕинэ саҥа “Кэнчээри» дьиэтигэр көһөн, олус да үөрбүппүт, долгуйбуппут. Мин муусука салайааччыта буоларым быһыытынан, үлэлиирим тухары, туспа муусука саалатыгар үлэлээбит киһи диэн баҕа санаалаах этим, урут куруук физкульура дьарыктарын кытта эҥэрдэһэн үлэлиир этим. Ол ыра санаам туолан, билигин киэҥ-куоҥ, сырдык, олус үчүгэй, дьон хараҕын тардар бэртээхэй дизайннаах саалаҕа күн бүгүнүгэр диэри ситиһиилээхтик үлэлии сылдьабын. Ситиһиилээх үлэ биир төрдө, үлэлииргэ үчүгэй усулуобуйа тэриллиититтэн буолар. Бу маннык үчүгэй усулуобуйа үлэлээ, кыаххын көрдөр, ай-тут диэн ыҥырар, киһини инники сайдыыга өрөкүтэр буоллаҕа дии.

Слепцовтар дьиэ кэргэн: Биһиги дьиэ кэргэн үс оҕобут «Кэнчээри” уһуйааҥҥа иитиллэн, икки оҕобут бүтэрдэ. Уһуйааммытын оҕолор олус сөбүлүүллэр, үөрэ-көтө бараллар. Тастан киириититтэн саҕалаан олус тупсаҕай көстүүлээх, тутуута хаачыстыбалааҕа көстөр, бары хостор, коридордар, холлар, саалалар хас биирдии оҕо сайдарыгар олус табыгастаах уонна толору эппиэттиир. Уһуйааммыт сырдыга, ырааһа, сылааһа, киэҥэ, толору хааччыллыылааҕа бары ирдэбилгэ эппиэттиир. Иитээччилэрбит бары наһаа эйэҕэстэр, истиҥнэр, оҕону сахалыы тыыннаах иитэллэрэ кэрэхсэбиллээх. Оҕолорбут уһуйааҥҥа сөбүлээн сылдьаллара, бэрээдэги тутуһарга, үтүөҕэ-кэрэҕэ үөрэнэллэрэ, сайдаллара төрөппүттэргэ дьол дии саныыбыт.

Индеевтэр дьиэ кэргэн: Элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн буолабыт. Маҥнайгы уолбут Кеша 2019 с. орто уолбут Эрик 2021 с. уһуйааны бүтэрбиттэрэ. Быйыл кыра уолбутун Сулуһу 2 сааһыгар уһуйааҥҥа биэрбиппит. Олус үчүгэйдик сылдьан этэҥҥэ үөрэхпит дьылын түмүктээтибит. Кып-кыра эрээри ситиһиибит элбэх, ол барыта уһуйаан уонна иитээччилэрбит үлэлэрин түмүгүнэн буолар. «Кэнчээрибит» сыллата тэҥҥэ оҕолору кытта сайда үүнэ турарыттан төрөппүттэр үөрүүбүт, махталбыт муҥура суох.

Ити курдук, судаарыстыбаннай-чааһынай бииргэ үлэлээһин бырагыраамата өрөспүүбүлүкэбитигэр социальнай хайысхалаах үгүс эбийиэктэр тутуллууларыгар, чуолаан тыа сиригэр нэһилиэнньэ олоҕун хаачыстыбатын тупсарыыга, кэнчээри ыччаты иитиигэ, сайыннарыыга о.д.а салааларга сүҥкэн оруолу киллэрэллэрин Майатааҕы «Кэнчээри” оҕо уһуйаанын холобуругар көрүөххэ сөп.

Алена Докторова

УлуусМедиа