Үйэлээх тутуу — кэнчээри ыччакка

Судаарыстыба чааһынай дьону кытары бииргэ үлэлэһиитин механизмынан өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 62 бырайыак үлэлиир, ол иһигэр 22 сөбүлэҥ, 40 концессионнай сөбүлэҥ. Мантан 34 сөбүлэҥ Олох-дьаһах, коммунальнай хаһаайыстыба эйгэтигэр (12 өрөспүүбүлүкэ таһымнаах, 22 — улуус таһымыгар), 1 сөбүлэҥ транспорт, 22 эбийиэк оскуола иннинээҕи үөрэхтээһин, 3  эбийиэк эбии үөрэхтээһин, 12 – уопсай үөрэхтээһин, 2 – култуура, 1 доруобуйа харыстабылын эйгэлэригэр. Бу механизм көмөтүнэн судаарыстыба социальнай хабааннаах эбийиэктэри чааһынай хампаанньалар көмөлөрүнэн туттарар. Маннык ньыманан үлэлээһин судаарыстыба да бюджетыгар, итиэннэ үп-харчы кыттыһар чааһынай тэрилтэҕэ да олус табыгастаах, диэн суруйар «Үөһээ Бүлүү» хаһыат. 

2017 сылга 6 улууска 7 оскуола иннинээҕи саастаах оҕолорго анаан 1043 миэстэҕэ уһуйаан тутуллан үлэҕэ киирбитэ. 2018 сылга 893 миэстэлээх уопсайа 4 эбии үөрэхтээһин эбийиэгэ уонна 2 уопсай үөрэхтээһн эбийиэгэ тутуллан 900 миэстэ баар буолбута. 2019 сылга 6 уһуйаан, 2 оскуола уонна 1 култуура эбийиэгэ тутуллан үлэҕэ киирбиттэрэ. 2020 сыллаахха Тааттаҕа 140 миэстэлээх оҕо уһуйаана тутуллубута. 2021 сыллаахха өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн оскуола иннинээҕи саастаах оҕолору үөрэхтээһиҥҥэ туһуламмыт уопсайа 620 миэстэлээх 3 эбийиэк үлэҕэ киирбитэ. Ол иһигэр биһиги улууспут киинигэр 240 миэстэлээх саҥа таас уһуйааны «Генстройинвест» хааччахтаммыт эппиэтинэстээх тэрилтэ тутан күн бүгүнүгэр көрөн-истэн, хааччыйан олорор. Бу 2025 сыл бүтэһигэр улуус дьаһалтатын бас билиитигэр туттарар былааннаах.

Үс этээстээх 120520 кв.м. иэннээх киэҥ-куоҥ дьиэҕэ билигин балтараа сааһыттан саҕалаан 243 кырачаан иитиллэр. 12 бөлөҕүнэн 28 педагог үлэлиир. Уһуйаан этээһин ахсын 4 бөлөх үлэлиир, хас биирдии бөлөх бэйэтэ туһунан таҥнар, суунар-тараанар, буфет хостоох, оонньуурга уонна утуйарга табыгастаах саалалаах. Үһүс этээскэ медицинэ үлэһитин, процедура кабинеттара, психолог, логопед хосторо, музыканан дьарыктыыр саала, үлэһиттэргэ анал хос уонна үлэһиттэр туттар тэриллэрин уурар кыракый анал хостордоох. Оттон 4-с этээскэ компьютерынан дьарыктыыр хоһу таһынан методическай, сэбиэдиссэй, хаһаайыстыбаннай чааска солбуйааччы кабинеттара, физкультура  дьарыктарын ыытар саала баар. Ону таһынан хас биирдии бөлөх таһырдьа тахсан оонньууругар табыгастаах буоллун диэн 12 оҕо оонньуур былаһаакката баар.

Саҥа уораҕай үлэҕэ киирэн, икки уһуйаан холбоһон, «Ыллыкчаан» саҥа састаабынан тэриллэн, педагогическай коллектив Надежда Степановна Романова салайыытынан күн бүгүн олус таһаарыылаахтык үлэлии-хамсыы олорор.

Сэбиэдиссэй Надежда Романова:

Саҥа ирдэбиллэргэ толору эппиэттиир улууска суох улахан эбийиэккэ үлэлиир үчүгэй бөҕө буоллаҕа дии, ол эрэн эппиэтинэһэ оннук курдук үрдүк. Тутуу 2015 сылга оҥоһуллубут бырайыагынан тутуллан баран 2022 сылга үлэҕэ киирбитэ, инньэ гынан олох кэлиҥҥи, бу сайдыылаах олох тэтиминэн ирдэнэр бары ирдэбилгэ толору эппиэттиир хааччыллыыта суох. Уларыйыы киирэр тэтимэ түргэнэ бэрт. Үлэһиттэр, кырачааннар, төрөппүттэр иннилэригэр эппиэтинэс үрдүк буолан чуолаан салайар киһиэхэ маннык бэлэм, толору хааччыллыылаах эбийиэккэ үлэлиир олус табыгастаах диэн бэлиэтиэм этэ. Быйылгы үөрэх дьылын түмүгүнэн 46 кырачаан оскуолаҕа бараары уһуйаантан иитиллэн таҕыста. Быйыл күһүн 23 кырачааны ылардыы бэлэм олоробут. Быйылгы Үөһээ Бүлүүгэ ыытыллыбыт педагогическай дьаарбаҥкаҕа мобильнай психолого-логопедическай «Сайдыс» киин бырайыагын көмүскээммит өрөспүүбүлүкэ инновационнай былаһааккатыгар кандидат буоллубут. Бу бырайыакпыт үлэлээн, сайдан, атаҕар турдаҕына, улууска суох уратыбыт буолуох тустаах.

Уһуйаан туһунан элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн ийэтэ Лена Платонова санаатын маннык үллэһиннэ:

Биһиги дьиэ кэргэҥҥэ «Ыллыкчаан» (уруккута «Теремок») уһуйаан ураты суолталаах. Мин уонна кэргэним иккиэн «Теремок» уһуйаан иитиллээчилэрэбит. Орто кыыспыт биһиги суолбутун батан тапталлаах уһуйааммытын 2020 сыллаахха түмүктээбитэ. Онтон билигин кырачаан оҕолорбут сылдьаллар. Уолбут балтараа сааһыттан уһуйааммыт саҥа улахан дьиэҕэ көһөн арыллаатын кытары киирбитэ. Билигин номнуо улахан бөлөххө көстө, мааны кыыспыт эмиэ дьааһылаттан саҕалаан билигин орто бөлөх буолла. Саҥа уһуйаан улахана, сырдыга, сылааһа, киэҥэ-куоҥа, толору хааччыллыыта киһини үөрэ сөхтөрөр. Сабыс-сана оонньуур арааһа, үөрэнэргэ аналлаах туох-баар тэрил барыта баар. Оҕолору эппиэттинэстээх, тыынар-тыыннааҕы харыстыыр буола улааталларыгар «тыыннаах муннукка» баар попугайдары, балыктары үөрэтэллэр. Уһуйааммыт үлэһиттэрэ бэйэлэрин үлэлэригэр – оҕону иитиигэ-үөрэтиигэ олус бэриниилээх үлэһиттэр. Баай уопуттаах настаабынньыктар уонна эдэркээн, кэрэчээн саҥа үлэлэрин саҕалаан эрэр специалистар оҕолорго сыһыаннара ийэлии истиҥ, сылаас болҕомтолоох. Төрөппүт сүрэҕэ маннык сыһыаны көрөн олус үөрэр, уоскуйар, сыаналыыр. Биһиэхэ саамай үчүгэйэ диэн уһуйааммыт дьиэбититтэн бу көстөн турар. Саҥа молодежнай микрооройуон, биллэн турар, элбэх оҕолоох, онон тутуллубут сирэ саамай сөпкө талыллыбыт, табыгастаах дии саныыбын. Ойууртан, үрэхтэн чугаһа, трассаттан, улуус кииниттэн ырааҕа — ыраас салгын, чуумпу эйгэ туоһута буолар.

Чахчы да, уһуйаан тутуллубут миэстэтэ олус табыгастаах. Иккис, үһүс Билиилээх түөлбэлэригэр үгүс өттө эдэр ыал уутуйан олорор, сыл ахсын саҥаттан саҥа дьиэ тутуллан дьэндэйэр. Уһуйааны сэргэстэһэ үс президент: Вячеслав Штыров, Михаил Николаев уонна Айсен Николаев ааттарынан уулуссаларынан, судаарыстыба бырагырааматыгар олоҕуран, элбэх оҕолоох ыалларга уочарат быһыытынан босхо уһаайбалар номнуо тыырыллан тураллар.

Санатар буоллахха, күн бүгүн Саха сирин үрдүнэн 33 социальнай суолталаах эбийиэк үлэҕэ киирэн турар, ол иһигэр уопсайа 4041 миэстэлээх 21 эбийиэк оскуола иннинээҕи саастаах оҕолору үөрэхтээһиҥҥэ, 2 – эбии үөрэхтээһиҥҥэ. Ону тэҥэ барыта холбоон 4190 миэстэлээх 9 уопсай үөрэхтээһин уонна 1 култуура эйгэтин эбийиэктэрэ үлэлии тураллар. Оттон күн бүгүн 6 социальнай, ол иһигэр 1 эбии үөрэхтээһин, 2 уопсай үөрэхтээһин, 1 оскуола иннинээҕи саастаах оҕолор үөрэхтээһиннэрин, 1 доруобуйа харыстабылын уонна 1 култуура эбийиэктэрэ тутулла тураллар.

УлуусМедиа