Отчукка сүбэ: ардахтаах сайын оту сатабыллаахтык кэбиһэр-харайар ньымалар

Арассыыйа үтүөлээх рационализатора Василий Исаков айбыт оҥоһуктара, тэриллэрэ сопхуостар саҕана оттооһун тэтимин түргэтэтэргэ уонна кээмэйин улаатыннарарга төһүү буолбуттара. Кини ардахтаах, уулаах сайыҥҥа оту сатабыллаахтык кэбиһэн-харайан, сүөһүгэ хаачыстыбалаах, иҥэмтэлээх аһылыгы бэлэмниир ньымаларын аныгы кэм тиэхиньикэтигэр уонна матырыйаалларыгар сөп түбэһиннэрэн, билиҥҥи кэтэх уонна бааһынай хаһаайыстыбалаах отчуттар киэҥник туһаныахтарын сөп.

В.Н. Исаков инженер-мэхээнньик В.И.Степановтыын кэбиһиллибит сииктээх оту көҥдөй турба көмөтүнэн куурдар албаһы тобулбута. Оҥоһуута олус судургу: турбаны биир уһугун өтүйэнэн ньылаччы охсон уһуктаан баран, кэбиһиилээх оту туоратынан иҥнэри батары анньыллар. Ити курдук хас даҕаны турбаны хардары-таары анньыллыахтаах. Бу ньыманы ууга барбыт оттору сараҕытан-куурдан, хаттаан кэбиһэргэ туттуохха сөп.

Былыр сахалар оту үөлэстээн кэбиһэллэрэ. 8-10 миэтэрэ усталаах, 5 миэтэрэ кэтиттээх окко икки үөлэһи оҥоруохха сөп. Биир үөлэскэ түөрт уһун сиэрдийэни туруору анньыллар, ол гынан баран, аллараа уһугун 30 см кэриҥэ сиргэ тиэрдиллиэ суохтаах. Салгын көҥүл киирэригэр-тахсарыгар анаан от анныгар сиэрдийэ мастары тэлгэтиэххэ син. Үөһэ быкпыт сиэрдийэлэр бэйэ-бэйэлэригэр түөрт муннуктуу туруохтаахтар уонна кыра мастарынан холбуу саайыллыахтаахтар.

В.Исаков ньымата ардах баттаабыт отун куурдарга атыттартан уратылаах. Уу сүүрдэр РТ-180 мааркалаах, 5 миэтэрэ усталаах турбаны икки өттүттэн тэһитэ анньан, 15-20 см уһуннаах, 2-3 см кэтиттээх хайаҕастар оҥоһуллаллар. Ардахха баттаппыт от төһө сииктээҕиттэн көрөн, биир кэбиһиилээх окко маннык 1-3 турбаны устатынан быраҕыллар. Турбалар икки уһуктара оттон кыратык быгар буолуохтаахтар. От итинник кэбиһиллибитин кэнниттэн 2-3 чаас буолан баран, турбаларынан киһи илиитигэр биллэр сылаас салгын тахсар. Икки-үс хонугунан итии салгын тахсара тохтуур. Сойбут кэбиһиилээх оттон турбалары хостоон ылан, атын окко туттуохха син. Турба онно бүөлэммэт, аһаҕас хаалан салгын “оонньууругар” туһалыыр. Маннык ньыманан оттуур буоллахха, хайдахтаах даҕаны ардахтан куттанымыахха сөп.

Арай, билиҥҥи кэмҥэ тимир сыаната олус ыараабытынан, полиэтилен турбанан солбуйар ордук буолуо. Атыыга дэлэй, сыаната тимирдээҕэр удамыр уонна ыйааһына чэпчэки, дьэбин сиэбэт буолан, тиэйэ, уура сылдьарга, туттарга даҕаны табыгастаах матырыйаал.

От хаачыстыбатын тупсарар туһуттан оту кииппэлиир кэмҥэ пресс-подборщиктарга тууһу уонна консерваннары киллэрэр ньымалары туттарга сүбэлиибит. Бу оҥоһуута эмиэ судургу: улуустарга баар техническэй, технологическай хайысхалаах тэрилтэлэр (холобур, мелиорация тэрилтэлэрэ, о.д.а.) ону олоххо холкутук киллэриэхтэрин сөп.

Бу тэрил сүрүн үлэлээччитэ – ыһар массыына туковай чааһа. Аппараат пресс-подборщик үөһээ өттүгэр олордуллар. Тэрил “звездочкалар” көмөлөрүнэн хамсыыр. Кини сүнньэ (вал) өҕүллүбэт гына подшипникка олордуллар. Биир кииппэҕэ 1-тэн 1,5 киилэҕэ тиийэ туус туттуллар.

Василий НИКИФОРОВ

Хаартыска: Нам улууһун дьаһалтатын пресс-сулууспата

УлуусМедиа