Мырылаҕа сүөһү аһылыгын базатын хаҥатыахтара

Чурапчыга СӨ Тыа хаһаайыстыбатын миниистирин солбуйааччыта Сахаяна Павлова оробуочай сырыытынан Соловьев нэһилиэгэр сырытта. Улуус кииниттэн тэйиччи сытар, кэрэ айылҕалаах Мырылаҕа Виктор Петров салайааччылаах бааһынай хаһаайыстыба 2013 сыллаахтан тэриллэн, күн бүгүҥҥүгэ диэри ситиһиилээхтик үлэлиир. Ол курдук, хаһаайыстыбаҕа 100-тэн тахса ыанар ынах, 30-ча үлэһит баар. Кэскиллээх пиэрмэр сүүрэн-көтөн, икки дьиэ кэргэн гранын ылан, сылгы төбөтүгэр бэриллэр көмөнү итиэннэ потребкэпэрэтиипкэ көрүллэр өйөбүллэри туһанан, сөптөөхтүк дьаһанан, сыллата хаһаайыстыбатын материальнай-техническай базатын бөҕөргөтөр, кэпсиир «Саҥа олох» хаһыат.

Улууска биир бастыҥ көрдөрүүлээх хаһаайыстыба сайылыгар өрөспүүбүлүкэ уонна улуус баһылыга Степан Саргыдаев салайааччылаах улуус салалтатын үлэлиир бөлөҕө сылдьан, үлэһиттэри кытта көрүстүлэр. Сайыҥҥы кэмҥэ уопсайа икки ыанньыксыт, икки бостуук, икки ньирэй көрөөччү уонна биир үүт таһааччы үлэлииллэр.

Марина Сибирякова, ыанньыксыт:

— Манна ыанньыксытынан үлэлээбитим 6-с сыла буолла. Үлэлиир, олорор усулуобуйабыт үчүгэй. Билигин ыанар ынахпыт ахсаана — 101. Быйыл ардахтаах сайын буолан, күөх мэччирэҥ үчүгэй. Онон үүппүт былаана этэҥҥэ туолан иһэр. Биирдии ынахтан ортотунан 15 киилэ үүтү ылабыт. Улахан ынахтарбыт 20 киилэҕэ диэри ыаталлар уонна быйыл бастакы төрүөхтэрбит элбээтилэр.

Салгыы дэлэгээссийэ хаһаайыстыба дьоҕус бэкээринэтин тиийэн, көрдө-иһиттэ. Сайыҥҥы кэмҥэ 95-100, кыһыҥҥы кэмҥэ 70-80 килиэби оҥорон таһаараллар эбит. Онон нэһилиэнньэни күн аайы сибиэһэй, минньигэс килиэбинэн хааччыйаллар.

Бу күн оробуочай бөлөх арыы оҥорор сыахха, тутулла турар хотоҥҥо, итиэннэ бааһынаҕа сырытта. Быйыл «Эргис» ТХПК туҺунан баран, улууска үүт туттарыытыгар 750 туоннаны толоруохтааҕын, былаан быһыытынан үлэлии олорор. Онон ынах арыытын дэлэйдик оҥорон саҕалаатылар. Кэпэрэтиип бэрэссэдээтэлэ Виктор Петров бэйэлэрин оҥорбут арыылара нэһилиэнньэҕэ хамаҕатык атыыланарын бэлиэтээтэ, атырдьах ыйын 20 күнүгэр диэри сакаастара толору туолан турарын эттэ.

Екатерина Иванова, арыы сыаҕын маастара

— Тыа хаһаайыстыбатын кэпэрэтиибигэр үлэлээбитим номнуо 10 сыла буолла. Үлэһиттэр үһүөбүт. Биһиэхэ 23 бааһынай хаһаайыстыба үүт туттарар. Саҥа оборудованиелар кэлэннэр үлэбит чэпчээтэ, түргэтээтэ. Эрдэ күҥҥэ 3,5 туоннаны оҥорор буоллахпытына, быйыл 4,5 туоннаны астыыбыт.

Даҕатан эттэххэ, кэпэрэтиип инникитин суорат, кефир, творог, сыр оҥорон таһаарар сыаллаах. Бу ыра санаалара олоххо киирдэҕинэ, үлэһиттэр дохуоттара үрдүүрүгэр эрэнэллэр.

Салгыы кэлбит ыалдьыттарга Виктор Семенович тутулла турар 100 миэстэлээх саҥа хотонун көрдөрдө. Эбийиэги потребкэпэрэтиип куонкуруһугар кыттан, көмө үп ылан тутан саҕалаабыт. Хотону балаҕан ыйыгар үлэҕэ киллэрэр соруктаахтар. Эһиил базатын эбии кэҥэтэн саҥа хотон тутуутун былаанныыр. Ону сэргэ сайылыгы сөргөхсүтэн, үлэһиттэр үлэлиир, олорор усулуобуйаларын тупсарыан баҕарарын эттэ. Түгэнинэн туһанан, тыа хаһаайыстыбатын өйүүллэригэр өрөспүүбүлүкэ уонна улуус салалтатыгар махтанна.

Сүөһү ииттэр, тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын оҥорор хаһаайыстыбаҕа аһылык базатын оҥостуу улахан суолталаах. Ыанар ынах өлгөм үүтү биэрэрэ ордук сүмэһиннээх аһылыктан тутулуктаах. Онон Василий Семенович быйыл түөрт буолан кыттыһан, 200 Га иэннээх сиргэ эбиэс бурдук Ровесник диэн сордун ыспыттар.

Быйылгы үүнүү мөлтөҕө суоҕун тыа хаһаайыстыбатын миниистирин солбуйааччыта, тыа хаһаайыстыбатын наукатын доктора Сахаяна Павлова бэлиэтээтэ. Кини:

— Мырылаҕа Виктор Петров иилээн-саҕалаан үлэлэтэр хаһаайыстыбата араас хайысханан таһаарыылаахтык үлэлии сылдьарын көрдүбүт, иһиттибит. Сүрүн туруорсар боппуруостарынан сүөһү аһылыгын баазатын хаҥатыы буолар. Мырыла сирэ-уота өрүс кытылыгар сытарынан сүөһү аһылыгын бэлэмнээһиҥҥэ табыгастааҕын бэлиэтиибит.

Агрохимсулууспа 2023 сыллаахха гумус, микро-, макро — элеменнар төһө баалларын бэрэбиэркэлиир сир анаалыһын ылбыта. Онон тэрээһиннээх хаһаайыстыбаларга уонна Мырылатааҕы кэпэрэтиипкэ анаан сүөһү сиир араас культуратын ыһарга, улуус салалтатын кытта көдьүүстээх үлэ ыытыллыаҕа. Эһиил манна бааһынаҕа эбиэс эрэ буолбакка, подсолнух, кукуруза, судан оту, ону сэргэ горох курдук бобовай культуралары ыһан, холонон көрүөхпүт.

Миниистир солбуйааччыта быйыл биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр сааскы былаанынан 434 тыһ. туонна от, 24 тыһ.т. симэһиннээх аһылык, сиилэс уонна 13 тыһ. кэриҥэ сенаж бэлэмнэниэхтээҕин эттэ. Ол эрээри хоту улуустарбыт халаан уутугар эмсэҕэлээн, оттооһун былаана 394 тыһ. туоннаҕа уларыйбыт. Мобильнай биригээдэлэри миэстэлэригэр тэрийтэрэн, улуус аайы үлэ ыытылла турарын бэлиэтээтэ.

Анжелика Неустроева, улуустааҕы тыа хаһаайыстыбатын салалтатын начаалынньыга

— Биһиги улууспутугар 394 гектарга туорахтаах культураны, 2300 гектарга күөх ыһыыны уонна 19 гектарга аһаҕас халлаан анныгар олордуллар оҕуруот аһын, уонна 116 гектарга хортуоппуй олортубут. Быйыл былаанынан 1650 туонна сиилэс угуллуохтаах, 1150 туонна сенаж оҥоһуллуохтаах. От былаана улуус үрдүнэн 39890 туоннаҕа тэҥнэһэр. Күн бүгүн 24% бэлэмнээн олоробут. Сайыммыт тымныы буолан, оппут хойуутуу уһаата, ону сэргэ оттуурга ардахтар кэлэн күчүмэҕэйдэри үөскэттилэр. Мантан күһүн күн-дьыл туран биэрэн, үрэхтэрбит уулара тардан, сыл тахсар оппутун булуохтаахпыт. Онон айылҕабытыгар эрэнэбит.

Марфа Петрова

УлуусМедиа