Буойун суолунан: туох да иһин дойдутун көмүскүүр булгуруйбат санаалааҕа…
Буойун Игнатьев Роман Николаевич – «КЫРБЫЙ» сырдык кэриэһигэр ананар.
(12.01.1986 – 04.12.2024сс.)
2025 сыл, олунньу 6 күнэ, үлэ чааһын бүтүүтэ. Күннээҕи үлэбин үмүрүтээт, «Сахабэчээт» дьиэтиттэн тахсан, оптуобус тохтобулугар хааман иһэбин, төлөпүөммэр тохтоло суох илдьит кэлэрэ иһиллэр.
«Дорообо! Мин оҕобун бүгүн саҥа аҕаллылар, тиһэх суолугар атааран, уоскуйан баран, биллиэм…» — диэн курус тыллар субуруспуттар… Харахпар оҕотун хоруобун иннигэр бүк түһэн олорор сүтүктээх ийэ барахсан тулаайахсыйбыт, туоххаһыйбыт мөссүөнэ көһүннэ…
Эһээтин туйаҕын хатараРома Игнатьев 1986 сыллаахха тохсунньу 12 күнүгэр эдэр ыал Любовь Реворьевна, Николай Романович Игнатьевтар дьиэ кэргэттэригэр бастакы, күүтүүлээх оҕонон Дьокуускай куоракка күн сирин көрбүтэ.
«Оҕобунан хат буолан, Хабаровскайга педагогическэй институкка үөрэнэ сылдьан, 1985 сыллаахха сынньалаҥ ылбытым, итиэннэ Муомаҕа олохсуйбуппут. Ол саҕана оройуоҥҥа билиилээх гинеколог быраас суоҕунан, итиэннэ хараҕым мөлтөҕүнэн, Дьокуускайга ыытан төрөппүттэрэ. Бастакы оҕотун аҕата: “Уол буоллаҕына — мин аҕам аатын биэриэхпит”, — диэн эрдэ эппитин быһа гыммакка, оҕобутун Роман диэн сүрэхтээбиппит. Оҕобун 6 ыйдааҕар Сунтаар улууһун Кэмпэндээйитигэр эбээтигэр уонна аҕатыгар хаалларан баран салгыы үөрэхпэр барбытым. Кыһыҥҥы сынньалаҥҥа кэлбиппэр оҕом оруобуна 1 сааһыгар хааман үөрдүбүтэ. 1987 сыллаахха мин дойдубар Муомаҕа көһөн кэлэн онно улааппыта, 9-с кылааһы Соболоох орто оскуолатыгар бүтэрбитэ.
Оҕом эрдэ тылламмыта, былдьырытын бэйэтэ көннөрүнэн, ботугуруурун өйдүүбүн: “Олололльоль, олололльоль буолбатаах – Олололльоль”, – диирин истэн, күлэр этим. Ахсааны эмиэ эрдэ, олох кыратыгар эбээтин метровка лиэнтэтин тута сылдьан, бэйэтэ үөрэппитэ», — диэн Любовь Реворьевна уолчаанын олоҕун бастакы кэрчигин ахтар.
Кыратыттан тулуурдаах, дьүккүөрдээх этэРома Муома улууһун Соболоох нэһилиэгин “Чебурашка” дьааһыла саадыгар иитиллибитэ. Эһээтин тапталлаах сиэнэ буолан, наар иилэҥкэйдэһэ сылдьан туһахтыыллара, куобахтыыллара, бэл диэтэр, таба ыстаадатыгар кытта барса сылдьыбыттааҕа. Эһээтэ суох буолбутун кэннэ аҕатын кытта сылдьыһар буолбута, онон олох кыра сааһыттан бултка, айылҕаҕа, эр киһиэхэ ирээттэнэр үлэҕэ хатарылла улааппыта.
Уолчаан кыратыттан сэмэй, ис-иһиттэн чэбэр, көрүдьүөскэ көхтөөх, спорду таптыыр, кинигэ доҕордоох, элбэҕи, саҥаны билэргэ, барытыгар сыстаҕас, ыарахаттары көрсөргө, ону туоратарга, кыайарга-хоторго дьикти дьулуурдаах, дьүккүөрдээх ураты хаачыстыбалаах этэ.
Барытыгар бастыҥҮөрэҕи чэпчэкитик ылынар сытыы уолчаан оскуола боруогун атыллаан, үөрэнээччи аатын алта аҥаар сааһыгар чиэстээхтик сүкпүтэ. Үөрэххэ тардыһыылааҕа олох кыра сааһыттан биллэрэ, ол да курдук, номнуо 4-5 сааһыгар 150 ахсааҥҥа диэри доргуччу этэрэ, 100 иһинэн өйүгэр лабырҕаччы суоттуура.
Орто кылаастарга болҕомтотун ордук география, биология, история предметтэригэр уурбута. Оройуоҥҥа ыытыллар олимпиадаларга өрүү миэстэлэһэн, дьонун үөрдэрэ. Аҕатын, эһээтин үтүктэн, кинигэ ааҕарын туохтааҕар да ордороро.
Тохсус кылаас кэннэ өрөспүүбүлүкэтээҕи лиссиэйгэ туттарсан, политехническэй кылааска киирбитэ. Онно Рома буоларын курдук, элбэх табаарыстаммыта, учууталлар киэн туттар үөрэнээччитэ буолбута. Спорт миниистирэ, колледж саамай билиилээх-көрүүлээх ыччата, «Интеллектуальнай марафон» икки төгүллээх чөмпүйүөнэ, ыраах дистанция бастыҥ сүүрүүгэ, колледж Бырабыыталыстыбатын «илиитэ-атаҕа», сүүрэр-көтөр эрэллээх киһитэ буола сайдыбыта, наар хайҕабылга сылдьар үөрэнээччи буола үүммүтэ.
Оччотооҕуга дириэктэри иитэр үлэҕэ солбуйааччы Гаврил Баишев бу үөрэх кыһатын соҕотох выпускнига байыаннай дьайыыга баран охтубутун туоһулуур мемориальнай дуоска туруортарыах буолан мэктиэлээбитэ элбэҕи этэр.
Оскуоланы бүтэрбитин туоһулуур ситии-хотуу туоһу суругун туппут эдэр уол үргүлдьү Департамент нөҥүө Новосибирскай куоракка Сибиирдээҕи айан суолларын судаарыстыбаннай университетын “Мосты и тоннели” факультекка үөрэнэ барбыта.
Туйгун сулууспа2005 сыллаахха бэс ыйыгар дойду иннигэр ытык иэһин төлүү барар. Бастаан Екатеринбург куоракка үөрэхтээһини ааһар, эксээмэннэрин барытын туйгуннук туттаран, Реутов куоракка салгыы сулууспатын ааспыта. “Учебкабын Екатеринбурга на “отлично” туттардым, ол иһин Москваҕа спецназ подразделениетыгар ыытан эрэллэр, элитные войска үһү”, – диэн балтытыгар Валентинаҕа чып кистэлэҥинэн кэпсиир.
Сулууспа кэмигэр Роман Игнатьев Ленин уордьаннаах Дзержинскай аатынан суһал хайысхалаах туһунан дивизия (ОДОН), анал хайысхалаах резведкалыыр подразделение 3419-с нүөмэрдээх байыаннай чаас старшай сержана, взвод хамандыырын солбуйааччыта этэ. Туйгун сулууспатын иһин «За ратную доблесть!» мэтээлинэн уонна «За отличие в службе ВВ МВД России» бэлиэнэн наҕараадаммыта. Сулууспата түмүктэнэригэр рота хамандыыра И.Вьюга маннык характеристиканы суруйбута:
«За период прохождения службы в разведывательной роте войсковой части 3419 в должности санитарного инструктора разведывательной роты старший сержант Игнатьев Роман Николаевич зарекомендовал следующим образом: Программу боевой подготовки усвоил с общей оценкой «отлично». Строго соблюдает требования Общевоинских уставов и руководствуется ими в повседневной жизни. Уверенно владеет вверенным ему оружием и специальным оружием, находящимся на вооружении в подразделении. Постоянно поддерживает его в исправном состоянии. Порученные ему задачи выполняет точно и в срок, проявляя при этом разумную инициативу. На замечания старших командиров и начальников реагирует правильно и в срок, делает определенные выводы.
Принимал участие в охране общественного порядка и обеспечении общественной безопасности в г. Москва и Московской области. Имеет многочисленные благодарности и грамоты от командования внутренними войсками, командования соединения, части и командира подразделения.
По характеру спокойный, трудолюбивый, отрицательно относится к любому нарушению воинской дисциплины. В коллективе среди сослуживцев пользуется уважением и авторитетом. Постоянно работает над собой, совершенствуя свои знания. Среди сослуживцев характеризуется, как настоящий товарищ, готовый прийти на помощь в любую минуту. Всегда требователен к себе. Внешне опрятен. В строевом отношении подтянут, физически развит хорошо, по своим моральным и волевым качествам является примером для сослуживцев». И имел рекомендательное письмо для внеконкурсного поступления в ВУЗ от войсковой части 3419 полковника О.Б.Савкуева” — диэн ис хоһоонноох хайҕал суруга, мэтээллэрэ, наҕараадалара билигин ол сулууспатын сылларын чаҕылхай кэмнэрин туоһулууллар.
«Спецназ диэн иһин-таһын оччолорго соччо өйдөөбөт этим. Оҕом бэйэтэ да кэпсии сатаабат этэ. Арай биирдэ, сайын оттоон бүтэн, сатыы сыһыыттан кэлэн иһэн эмискэ быктарбыта: “Чечняҕа сэриигэ сырыттахпына”, — диэбитигэр, ах баран, соһуйан, тылбыттан матан, сүрэҕим хамсаабыта. Ол иһин даҕаны сыл аҥаара туох да суруга кэлбэтэх эбит диэн онно биирдэ өйдөөбүтүм. Эппэккэ эрэ, сорудахха, командировкаҕа диэн илдьэллэр эбит. Хата, 2 сылы этэҥҥэ аһардыбыккын диэн онно үөрбүппүөн. Ол сыллара үйэтин тухары батыһа сылдьыахтара диэн хантан билиэмий?…» — диэн ийэтэ эргитэ саныыр.
Оҕобун харыстаа…Рома сулууспата этэҥҥэ бүтэн, дойдутугар эргиллэр. Тута Дьокуускайдааҕы государственнай университет историческай салаатыгар хаттаан биир кэлим эксээмэни туттаран, улгумнук киирэр, устудьуон көхтөөх, умнуллубат олоҕун, эдэр сааһын биир саамай кэрэ кэмнэрин толору билэр. Урукку табаарыстар, саҥа билсибит доҕоттор, туох да кыһалҕата суох толору дьоллоох олох…
2009 сыллаахха, иккис кууруска үөрэнэ сылдьан, куорат кыыһын кытта билсэн, олохторун холбоон, нөнүө сылыгар олунньу 28 күнүгэр кыыс оҕолоноллор, саҥа кэлбит киһини Алина диэн ааттыыллар. Буоларын курдук, саҥа тэринэ сатыыр эдэр ыал дьоҥҥо устудьуон стипендията тиийбэтиттэн, наймылаһан олорор кыбартыыраларын ыйдааҕы төлөбүрүн төлөөрү, Рома үөрэнэрин быыһыгар, араас үлэҕэ, туох көстөрүнэн үлэлиирэ. Кэргэнэ Юма 2 ыйга омук сиригэр стажировкаҕа барбытыгар 4 ыйдаах оҕотун бэйэтэ көрө-көрө үөрэнэр, ол быыһыгар үлэҕэ эриллэрэ.
“Дьоммут соторунан олохторун суолун тус-туһунан олорорго быһаарыммыттара. Кыыс дьоно оҕотун бастаан көрдөрөр этилэр, онтон кыыс хаттаан эргэ баран олох да “отказ” суруттарбыттарыгар наһаа хомойбута. “Улааттаҕына өйдүө, билигин оҕону бутуйбакка…”, — диэхтээбитэ. Кэлин, байыаннай дьайыыга барыан иннинэ оҕотун көрсүөн наһаа баҕарбыта да, кыаллыбатаҕа, арай кыыһын ийэтигэр: “Оҕобун харыстаа…” — диэбит этэ”, – диэн ол кэми эргитэ кэпсиир.
10 сыл күүттэрбит АлгыһымРома иккистээн кэргэннэммитэ. Кэргэнинээн Надялыын 2012 сыллаахха билсибиттэрэ.
«Оҕом онно наһаа да дьоллоох этэ. 10 сыл оҕото суох, кураанах олорон баран СВО-ҕа көппүт күнүгэр кийииппит төрүү киирбитэ, нөҥүө күнүгэр уол оҕо бэлэхтээн дьоллообута. Уолум аатын Алгыс диэҕин баҕарбытын, ийэтэ атыннык ааттаары оҕоҕо бэйэтигэр талларбыттарыгар, кыра киһи Алгыс аатын бэйэтэ тардан ылан, аҕатын баҕатынан ааттанан сылдьар. Уоппускаҕа кэлэ сылдьан оҕотун көрөн астынан, дуоһуйан аҕай барбыта. Бэйэтигэр майгынныыры көрө, дьүөрэлии сатыыра… Оҕом барахсаным оҕолорун хайаларын да иитэр, улаатыннарар дьолу билбэтэ диэн наһаа хомойобун, аһынабын…» — хараҕын уутун соттор.
Быдан дьылларга бырастыы, күндү киһим…Ромабынаан аан бастаан билсэрбитигэр кинини тута олус өйдөөх, киэҥ билиилээх, көр-күлүү аргыстаах, үтүө санаалаах диэн бэлиэтии көрбүтүм. Олус элбэх доҕордооҕо, барыларыгар күүс-көмө буолан, сүбэ-ама биэрэн, наар дьон ортотугар сылдьара. 2016 сыллаахха атырдьах ыйын 28 күнүгэр саахсаламмыппыт, улахан уруу тэрийбэтэхпит, рестораҥҥа уонча буоламмыт бырааһынньыктаабыппыт. Биһиэхэ ол да сөп курдуга, дьолбутун, үөрүүбүтүн үллэстэрбитигэр чугас дьоммут бааллара – биһиэхэ саамай үрдүк үөрүүбүт этэ.
Иккиэн айылҕаҕа сынньанарбытын, ас астыырбытын, луук, тэллэй, сир аһын хомуйарбытын, балыктыырбытын сөбүлүүрбүт. Кэргэним миэхэ Саха сирин хас да улуустарын, куораттарын көрдөрбүтэ. Кини историк үөрэхтээх буолан, олус интэриэһинэйдик улуус, куорат, дойду туһунан кэпсиирэ. Ону таһынан, Буотама уонна Амма өрүстэригэр хас да сайын байдарканан устубуппут.
Дьылҕа хаан хас эмэ сыл биһиэхэ төрөппүт буолар үрдүк дьолу биэрбэтэҕэ. Бу сыллар тухары иккиэн бииргэ буолбут кэммитигэр дьол, таптал да баара, өйдөспөт буолан ылыы да ханна барыай… Байыаннай дьайыыга барарын олох күүскэ утарсыбытым эрээри, ытаан да, кыыһыран да, иннин ылбатаҕым… Өссө оҕобут үөскүү илигинэ барыахтаахпын диэн бигэтик быһаарыммыт этэ.
Ромам байыаннай дьайыыга барарыгар мин 9 ыйдаах хат хаалбытым. Көппүт күнүн сарсыныгар оҕобут төрөөбүтэ, онон оҕотун төрүүр дьиэттэн таһаарбатаҕа, үөрүүбүтүн иккиэн бу олоххо үллэстибэтэхпититтэн наһаа хараастабын. Уолугар аҕатын туһунан кэпсиибин, өйдүү-саныы, киэн тутта улааттын диэн — ол мин ытык иэһим буолар.
Тапталлаах кэргэним, доҕорум, билигин баара буоллар, оо, төһөлөөх үөрүө этэй, төһөлөөх кыһаллыа этэй оҕотун туһугар… Дьылҕа Хаан наһаа да кытаанах эбит, баар-суох дурда-хахха буолуохтаах киһибитин, сэгэрбин биһигиттэн туура тутан, букатын илдьэ барда. Быдан дьылларга быраһаай, күндү киһим… Бырастыы гын!
Кэргэнэ Надежда
Киинэ эйгэтигэр биир сырдык сулуһу хаалларбытаРома саамай таһаарыылаахтык 2014-2021 сылларга “Нова Арт”, “ЯРК”, “Саха Вижн” ХЭТ тэрилтэлэргэ менеджертэн саҕалаан дириэктэргэ, генеральнай дириэктэргэ тиийэ таһаарыылаахтык үлэлээбитэ. Манна үлэлии сылдьан, өрөспүүбүлүкэҕэ аан бастаан “ZOOM” диэн киинэ саалатын арыйбыта. Саха сирин араас муннуктарын барытын кэрийэ сылдьан, итинник форматтаах саалалары арыйталаабыта. Калмыкияҕа баран уопутун, билиитин-көрүүтүн тарҕаппыта. Сочига киинэ бэстибээллэригэр сылдьан, үгүс элбэх биллиилээх дьону кытта көрсүбүтэ, доҕордоспута, улуус Аҕа баһылыктарыттан махтал үгүһүн ылбыта. Ону таһынан, икки төгүллээн “Азия Оҕолоро” оонньуулар арыллыыларын уонна сабыллыыларын техническэй үлэлэрин толорбута.
Его вклад в развитие киноиндустрии республики неоценим!Помним, любим, скорбим…
С Ромой мы познакомились десять лет назад в 2014году, когда он устроился менеджером в компанию «Нова Арт». В том же году мы запустили уникальный для Якутска кинозал ZOOM. Для нас это был абсолютно новый опыт, мы впервые самостоятельно открыли кинозал. Всему обучались на ходу: начиная от обустойства кинобудки, установки и настройки сложнейшего оборудования, заканчивая бизнес-процессами работы самого кинозала. Мы научились всем азам кинобизнеса. ZOOM был первый в Якутии кинотеатр со своей кухней – можно было вкусно поесть, расположившись в больших удобных креслах за просмотром фильма.
С момента зарождения самой идеи создания такого кинозала, Рома был в гуще событий. Вместе с ним проектировали и строили сам зал, учились монтировать и настраивать оборудование, потом он стал руководить кинотеатром, вник во все процессы, начиная от составления сеансов и заканчивая управлением кухни.
С 2015года Рома руководил «Якутской республиканской киносетью». В Якутии кроме Ромы и его друга Алексея не было специалистов, способных самостоятельно настроить и запустить кинооборудование западного DCI стандарта. Пока у нас не появился Рома, который сам научился всем нюансам настройки сложной техники, приходилось приглашать технических специалистов. В тот момент по России было всего около 10 специалистов. Без него мы навряд ли смогли бы за такой короткий срок создать целую киносеть в республике.
Благодаря своей коммуникабельности, организаторскому опыту и техническим навыкам, Рома мог самостоятельно открыть кинотеатр с нуля, обучить технический персонал, менеджеров, кассиров и другой персонал. Он был нашим киноспецназом, ездил в командировки во все районы республики. 18 кинотеатров Якутии были созданы с его участием, побывал в республике Калмыкия и помог открыть там 4 кинотеатра.
Рома ежегодно активно участвовал в организации Якутского международного кинофестиваля, в 2016 году принимал участие в технической части церемонии открытия и закрытия VI Международных спортивных игр «Дети Азии».
Рома проработал у нас до декабря 2021 года. Пандемия поставила киноиндустрию в трудное положение, что сказалось и на АНО “ЯРК”, где Рома работал последние годы. Я помню последний наш разговор в качестве коллеги, он поблагодарил меня за годы работы, мне было жаль расставаться с ним. Позднее мы привлекали его на монтаж кинооборудования в «Квартал труда», где он запускал студию цветокоррекции. После, я встречал его только в качестве оператора дрона перед выездом в командировку на СВО.
Его вклад в развитие киноиндустрии республики неоценим, благодаря его навыкам сотни тысяч человек получили возможность смотреть кино на большом экране в своих родных селах и деревнях. Рома очень тщательно и кропотливо работал, отдавая работе всего себя, всегда стремился изучать что-то новое, он дружил со всем киносообществом республики, общался с федеральными дистрибьютерами, поставщиками оборудования, вел контроль работы кинозалов в улусах. Зная его характер и учитывая армейский опыт, Рома не смог бы остаться в стороне и не поехать защищать Родину. Он был абсолютным патриотом, бойцом во всех смыслах. Мы всегда будем помнить нашего коллегу и брата, спи спокойно, дорогой наш Рома!
Петр Чиряев
Хантыраак баттаабытым ээ…Байыаннай дьайыы саҕаланыытыгар ийэтигэр: “Миигин ыҥыраллара буолуо…” – диэн этэр. Саҥа оҕолоноору сылдьар эдэр ыал аҕата ийэтэ утарарын биллэрбитигэр, тохтуу быһыытыйар. Ол эрэн, Роман Кырбый диэн аат-суол ылынан, 2024 сыл олунньу 2 күнүгэр дойду көмүскэлигэр турунар.
«Спезназка, разведкаҕа сулууспалаабыта биллэн, наар төлөпүөннүүллэр этэ. Сылайан, нүөмэрин кытта уларыппыта, ол эрэн, син биир булбуттара. 2023 сыл саҥатыгар: “Сүгүн буолуо суохтар, хайыырым буолла?” — диэн саарбахтыыр буолбута, онтон күһүнүгэр олох да уолум: “Хантыраак баттаабытым ээ” — диэн, биирдэ сиргэ олордо биэрбитэ. Хайыахпыный, харыстана сылдьаар эрэ диэтэҕим… Бастаан өссө: “Мин инники кирбиигэ киирбэппин, БПЛА-ны туттарга үөрэтэбин”, — диэбитэ. Ростовка тиийбитин кэннэ Москваҕа кэл диэбиттэрин, эмиэ соҕотох саха буола сылдьыам дуо диэн буолумматах этэ. СВО-ҕа да сылдьан билиилээх-көрүүлээх, итинник дьыала иһин-таһын билэр, сулууспаҕа сылдьан үөрэммитин өйдүүр буолан, инники күөҥҥэ сылдьан, бииргэ сылдьааччыларыгар күүс-көмө, настаабынньык буолар.
Ити курдук, Кырбый 2024 сыл балаҕан ыйыгар бойобуой сорудахха сылдьан, Үөһээ Бүлүү уола бааһырбытын, миинэҕэ атаҕын дэлби тэптэрбитин Кырбый бэйэтэ бастакы көмө оҥорон, санчааска ыыппыт улахан өҥөлөөх.
(Бойобуой доҕотторун ахтыыларыгар буойун «ВАРВАР» ахтыытын аах)
Оҕом сүрэ тостубут курдук этэ…«Угледарга саамай эрэйинэн ылыллыбыт 3-с нүөмэрдээх шахтаҕа Сунтаар уолаттара илии баттаан хаалларбыт былаахтарыгар биир муннугар бэйэтин аатын суруйан баран: “Сунтаар баһылыгын хайаан да көрсүөхтээхпин”, — диэн тиһэх кэпсэтиибитигэр эппитэ. Ону хата, сунтаардар устан сонуннарга көрдөрбүттэрэ. Онно көрдөхпүнэ, оҕом хайдах эрэ сүрэ тостубут курдук этэ. Оттон миэхэ наар сибэккини, ыттары, куоскалары булан аһатарын, кинилэр аччыктаабыттарын, утаппыттарын кэпсиир этэ. Миигин харыстаан, анараа дойду иэдээнин букатын кэпсээбэт этэ, кытаанахтык кистиирэ. Арай биирдэ: “Сэрии уота сааскы өрт сытын кытта дьүөрэлии буолар эбит диэн санаабат этим“, — диэбитэ. Онно мин, ийэ киһи, оҕом этэ сатыыр алдьархайын өйдөөтөҕүм…
Кэлин Сунтаар баһылыга Анатолий Григорьев Кырбый тиһэх көрдөһүүтүн толорон, ол былааҕы С.А. Зверев – Кыыл Уола түмэлигэр туттарбыта.
https://ulus.media/wp-content/uploads/2025/08/img_0074.mp4 Тиһэх сорудахКырбый биригээдэтэ биир бастакынан сиринэн сылдьар «камикадзе» квадракоптердары туттубута. Ол маллара аспаал эрэ устун үчүгэйдик сылдьарын, наар үтэн баралларын суох буолбутун кэннэ уолаттара ыыппыт видеоларыттан көрөн билбиттэр. Угледарга 3 ый устата кытаанах кыргыһыыга сылдьан баран, сынньаммакка да, өстөөхтөр биир сүрүн пууннарын — Великая Новоселка аттыгар Шахтерское дэриэбинэни ылыыга сорудахха икки эдэр оҕону кытта (биирэ Удмуртияттан “Родник”, иккиһэ Алтайтан “Лесник”) ол малларын кыайбакка үтэн истэхтэринэ, көмөлөһөөрү тиийбитигэр туох эрэ көтөн кэлэн, дэлби тэптэриигэ түбэһэллэр.
Лесник буойун барахсан өлөр өлүүтүгэр бааһыра сытан, рациянан этэрээтин хамандыырыгар: “Родник и Кырбый погибли, я ранен”, — диэн биллэрэр. Ааһан иһэр штурмовиктар Лесниккэ бастакы көмөнү оҥорбуттар, иккиһин эргиллибэтэхтэр, ол барахсан төһө ытаан-соҥоон, эрэйдэнэн бараахтаатаҕа… Бу курдук, Кырбый тиһэх сорудаҕыттан тахсыбакка, эдэркээн буойун кыргыһыы толоонугар дьоруойдуу охтор.
Хайдах буоллуҥ, кэлиэм дии, мама…Кырбый былырыын баччаҕа, бииргэ төрөөбүт балтын Эмма сыбаайбатыгар уоппускаҕа кэлэн барар, ким билиэ баарай, бу тиһэх сырыыта буоларын, ким сэрэйиэ баарай, дойдутугар дьонун барыларын үөрэ-көтө көрсөн, быраһаайдаһан барбытын…
«Оҕом уоппуската бүтэн, 2024с балаҕан ыйын 11 күнүгэр биир күн икки аҥы көппүппүт: кини — Москваҕа, мин — Муомаҕа. Онно тоҕо эрэ сайыспытым уонна бэйэбиттэн бэйэм куттанан, ол санаабын илгэн кэбиспитим. Портка посадканы кэтэһэ таарыйа кофе ылан иһэрдибитэ, хаартыскаҕа түһүөххэ диэбиппэр: “Хайдах буоллуҥ, кэлиэм дии, мама…” — диэхтээбитэ. Оҕом сыыһа, эмиэ баҕар мин курдук, сэрэйээхтээтэҕэ буолуо дуу… Оо, онно күүспүнэн хаартыскаҕа түспүтүм буоллар, баҕар тыыннаах буолуо этэ дуу…? Онтон сэтинньи бүтүүтэ арай эрийдэ: “Сунтаар баһылыгын көрсө уонна уолаттарга ас ыла, отчуот туттара хайаан да барыахтаахпын, инники кирбииттэн тахсыахтаахпын”, – диир. «Тэлэбииһэргэ Угледар алдьархайын көрдөрбүттэр, эн онно баар үһүгүн», — диэбиппэр, “Ээ, мама, ол Угледары ылбыппыт ыраатта, билигин атын сиргэ барыахтаахпыт. Тэлэбииһэри итэҕэйимэ. Олох долгуйума, барыта этэҥҥэ буолуо”, — диэбитэ. Билигин оҕом суох, бу да олорон, билигин да итэҕэйбэппин. Оҕом санаабар баар курдук. Ончу тугу да сэрэйэн көрбөтөхпүттэн, этим бүтэйиттэн сөҕөбүн, кэмсинэбин. Муҥ саатар биирдэ да түүлбэр киирбэт. Хаһан да миэхэ “кыаллыбат”, “табыллыбат”, “суох” диэн тыллары эппэт этэ. “Барыта үчүгэй”, “этэҥҥэбин”, “кэлиэм дии”, — диир этэ. Оҕобун харыһыйбыт доҕотторо, табаарыстара бырастыылаһыыга кэлбиттэрин элбэхтэриттэн сөхпүппүт. Оннооҕор хаартыскатын оҥотторбут ритуальнай тэрилтэ кыыһа: “Кинини билэбин ээ”, — диэн соһуппута. Малын-салын, таҥаһын наһаа кичэллээхтик бииргэ сылдьар табаарыстара хомуйан, бэйэтин үөлээннээҕэ Муома волонтера Соркомов Прокопий ыытан, бэйэтин кытта тэҥҥэ кэриэтэ кэлбитэ. Оҕом барахсан сылдьарын тухары наар көмө-тирэх буолара, спецназка сулууспалаабыттар атырдьах ыйын 29 күнүгэр аһымал аахсыйа тэрийэн, кыаммат, көрүүтэ-истиитэ суох хаалбыт оҕолорго үөрэх тээбиринин хомуйан бэлэхтииллэрэ. Оскуолам түмэлигэр оҕобун экспонат оҥорон кэпсиэм диэн түһээн да баттаппат этим… Хайыамый, оҕом аатын үйэтитэр сыалтан, бөһүөлэккэ «Дьоруой паартата», итиэннэ Бэтэрээннэр сквердэригэр баннер оҥотторбутум, анныгар сибэкки үүннэрдим.
Кыайыы күнүгэр “Хорсун быһыы” уруогун уонна нэһилиэккэ винтовканан ытыыга күрэхтэһии ыыппытым. Оскуоланы бүтэрэр уолаттарга биир кэмнээх стипендия олохтоотум. Оҕо ханнык суолунан барара, хайдах киһи буолара олох кыра эрдэҕиттэн биллэр эбит. Ол иһин сиэннэрбэр болҕомто уурарга оҕолорбор сүбэлиибин. Ромам байыаннай буолара икки аҥаар сааһыттан биллибитин таба тайамматахпын. Баҕар, оччоҕо, оҕом тыыннаах буолуо этэ. Аан бастаан ол сааһыгар быраатым пластилинынан аттаах киһини оҥорон биэрбитин бэйэтэ ситэрэн, фуражкалаан, курдаан, бэстилиэттээн биэрбит этэ. Онтон ыла наһаа элбэх киһилээх сыалай аармыйа оҥорон, остуол, орон анна барыта сэрии буолааччы. Алҕас дьиэ харбыы сылдьан биир эмэ киһи дуу, тааҥка дуу хамсаабыт буоллаҕына, дьиэбит иһигэр туспа “сэрии” буолара. «Сулууспа кэнниттэн байыаннай, полиция буолбаккын дуо?» — диэтэхпинэ, букатын сөбүлэммэт этэ уонна ити тоҕо байыаннай дьайыыга барбытын билигин да өйдөөбөппүн. Хаһан да бэйэтэ быһаарыммытын утары эппэт этим, онтубун билигин кэмсиммитим иһин, хайыамый… бэйэбин эрэ буруйданабын…” – диэн сүтүктээх ийэ оҕотун туһунан кэпсээнин түмүктүүр.
Кырбый туох да иһин дойдутун көмүскүүр булгуруйбат соруктааҕа. Хорсун буойун, 30763 нүөмэрдээх байыаннай чаас 13-с, онтон 14-с биригээдэлэрин БПЛА оператора, гвардия старшай сержана туох да диэбит иһин, дойдутун тиһэҕэр диэри чиэстээхтик, саамай күндүтүн – олоҕун толук ууран туран көмүскээтэ. Буойун кыргыһыы толоонугар охтубутун кэннэ, өлүгүн икки ый сатаан хостооботтор, кыргыһыы толоонугар, аһаҕас халлаан анныгар сэймэктэнэ сытан, 39 сааһын көрсөр… Онтон үгүс бэрэбиэркэ, экспертизэ кэннэ, суох буолбутун туоһулуур суруктаах саллаат өлүгэ Ростовтан 2024 олунньу 4 күнүгэр байыаннай аалынан көтөн кэлэр. Хомойуох иһин, докумуоннара, итиэннэ наҕараадалара күн бүгүҥҥэ диэри дьонугар тиксэ илик. Роман Игнатьев – Кырбый 2025 сыл олунньу 12 күнүгэр күнүгэр көмүс уҥуоҕа «Аллея Славы» кылабыыһатыгар үйэ сааска харайыллар…
Бу кэриэстэбил ахтыыны ааҕан баран, кыра оҕолоох, таптыыр кэргэннээх, туга барыта баар, олоххо тардыһыылаах, үгүс доҕордоох, инникигэ элбэх былааннаах эдэр киһи тоҕо маннык быстах быһаарыныы ылыммытай дии саныаххыт. Ол эрэн, бигэтик быһаарыммыт эр киһи атыннык быһыыланар кыаҕа суоҕун өйдүөххүт. Быдан дьылларга быраһаай, саха саллаата Кырбый!
Валентина ДОГОЮСОВА, хаартыскалар буойун дьиэ кэргэнин тус архыыбыттан туһанылыннылар.
Дневник разведчикаРоман оскуола сааһыттан бүччүм санааларын кичэллээхтик бэлиэтэнэрэ. Социальнай ситимҥэ кистэлэҥ дневнигэр кыра балтын эрэ киллэрбит. Бу дириҥ толкуйдарын, элбэҕи толкуйдатар араас санааларын кэлин, буойун суох буолбутугар биирдэ дьоно арыйан көрбүттэрэ. Ол дневнигэр суруйар: «Я сижу и леплю из этого пластида кирпичики. Эта смесь пахнет как пластилин, что в детстве заменял мне компьютерные игры. Мне так нравилось лепить из него фигурки солдат и изображать масштабные войны. А теперь я сам на войне. Опять. И леплю из пластида кирпичики…»
***
Горячий воздух, кажется, выжигает всю влагу во рту. Пот мелкими струйками течёт из-под шлема, но тут же высыхает, едва попадая под лучи солнца. Жара, пыль и идти ещё не близко. Где-то вдали работают миномёты, но вроде это свои. Вдруг противный визг снаряда и где-то рядом разрыв. Танк! Прятаться негде, мы в поле. Но, видимо, танк работает по дежурным целям: перекрёстку и «чешет» лесополку. Ну что ж. Нам остаётся только идти дальше, вслушиваясь в бездонное небо. Ветер мешает, а ещё усталость давит сильнее брони и ноши что в рюкзаках. Впереди заветная лесополка, что даст укрытие и тень. Там можно будет передохнуть и попить воды. Обезвоживание это серьёзно. Пробегаем мимо остовов машин и почти падаем без сил. И вовремя, где-то в небе жужжит дрон. Главное, без резких движений затаиться в зелени…
***
— Вы убивали? — вопрос задается с приподнятыми уголками губ. Вопрошающему кажется, что он поймал воевавшего человека за жабры. Сейчас последнему придется или признаться в страшном грехе или начать юлить.
Ни разу не слышал подобного вопроса среди тех, кто участвовал в боевых действиях. Потому что там знают простую истину, не всегда доступную гражданскому человеку. Война — это не про убивать. Война — это про умирать.
Далеко не все солдаты занимаются нанесением урона противнику. Еще меньшему числу из них удастся увидеть этого самого противника в глаза. Огромное количество людей, находящихся в зоне боевых действий, никого не убьют. А вот умереть может каждый. Особенно в современной войне. Тут вы можете мирно открывать шлагбаум на ПВД, а через секунду нет ни вас, ни ПВД.
Я видел достаточно людей, убивавших противника. Ни в одном из них какого-то радикального психологического или нравственного надлома не приметил. Зато каждый второй побывавший под обстрелом, получивший ранение, словивший контузию — узнает что-то новое о себе. И не редко ломается. Вот это — война. Это про то, чтобы осознанно разыграть свою жизнь в рулетку. А не про то, чтобы сокрушаться об убийстве врага.
— Вы убивали?
— Мы умирали.
***
Очередные мысли о разнице между тем, где я сейчас, и тем, где я служил раньше: в спецназе я твёрдо знал, что будет трудно. Пот бережёт кровь. Каждый день занятий окупится выполненным заданием. Я был уверен, что каждый, кто рядом со мной профессионал своего дела. Да, были мудаки и уроды. Но они были профи. Сейчас же, вокруг меня потерянные люди, которые до конца не понимают, во что они ввязались. Будем надеяться, что это сейчас так. Если быть до конца честным, то и я сам не знаю, что ждёт нас впереди. Но уверен в одном — лёгкой прогулки не будет. В спецназе были задачи, были люди, которые мотивированы были их решать. Тут же, обычные люди, выдернутые из обычных жизней. Они не готовы до конца. А времени и средств для того, чтобы их подготовить нет. Хотя, а кто сказал, что будет легко? Посмотрим.
***
Отпуск в августе. Дожить бы… Страшно чего-то. Раньше не боялся, а сейчас, когда до отпуска всего ничего осталось. Страшно. Страшно не доехать до вас…
Саха тылын бэрэдимиэтигэр айар үлэ тэтэрээтиттэн Муома үрэхМуома үрэҕи бастаан көрбүт киһи, айылҕа күүһүн, кэрэтин, көрөр хайдах курдук кини тымныы уута кытылын имэрийэн ааһара. Сарсыарда, күн уота тирэхтэргэ кустук курдук кылбаҥныыра. Үрүҥ көмүс уута айан суолунуу эриллэн-буруллан уста сытара. Киһи ис иһиттэн үөрэр да, долгуйар да, ахтылҕан да киирэн ааһар. Муома өрүс кэрэтин көрө-көрө киһи тыынара чэпчииргэ дылы, санаалара ырааһырарга дылы буолар.
Муома хаһан баҕарар кэрэ. Сааһын, күн сылаас сардаҥалара мууһу уулларан Муома уһуктан тыыллаҥныыр, оҕо курдук мууһунан оонньуур, үөрэр-көтөр. Бу кэмҥэ саргын төрүт биллибэт, суох курдук. Киһи чэпчээн, кыһын баттааһыныттан босхолонон сылдьар.
Сайын Муомаҕа бэрт баҕайы. Отуу уота үөрэн-көтөн өрө эккирии олорор. Үрэх сааскы оонньууларын быраҕан, оттомуран, ситэн-хотон. Кини сөрүүн долгуннарыгар, кытылыгар сүүрэр-көтөр олоҕо саҕаланар.
Күһүн кини аһа-үөлэ, көтөрө-сүүрэрэ үксээн, ситэн-хотон, айылҕа бардам баайа барыта мустар. Ол баайыттан биһиэхэ бэрсэр: хатырыктааҕыттан хатаҕалыыр, көтөрүттэн көрдөрөр, отонуттан, сугунуттан өлүмнүүр.
Кыһын кырыа кытыыланан, халыҥ муус суорҕаннанан, сыл аҥаарыттан ордук утуйар. Кэрэ Муома эбэккээм…
Сыаната 4/5
Доҕордоһуу туһунанҮөрэнэ сылдьан киһи, уһулуччулаах, ордук доҕор туһунан соччо санаабат. Кылааска паарта быыһынан үөрэ-көтө сүүрэ сылдьан доҕордоһуу көстүбэккэ дылы. Оттон дьиэҕэр, дьонуҥ ортотугар ийэҕэр, эдьиийгэр, күндү киһигэр сэһэргии олорон, эмискэ бу туһунан саныы түһэҕин. Оччоҕо бу санаа төбөҕөр олорон хаалан, сөрүүн ампаарга түүннэри буулуур.
Доҕор… Доҕор диэн эйиигин өйдүүр, өйүүр киһи. Кини тас көстүүтүнэн, үөрэҕинэн, майгытынан төһө да ураты, атын буоллар эн киниэхэ бэйэҥ дууһаҥ хааппылатын көрөн доҕордоһоҕун. Эн доҕоруҥ ким баҕар буолуон сөп. Эн ийэҥ, аҕаҥ, биир саастыылааҕыҥ, убайыҥ, быраатыҥ, кыыс, уол…доҕордоһуу вариана ынырык элбэх. Ол эрэн саамай кытаанах доҕордоһуу буолар эн доҕоргор эрэнэр буоллаххына уонна доҕоруҥ эйиэхэ эрэнэр буоллаҕына.
Доҕоргун кытары эн үөрүүнү-хомолтону, үчүгэйи-куһаҕаны, үрүҥү-хараны барытын үллэстэҕин. Ону доҕоруҥ эйиигин өйдөөн, өйөөн биэриэхтээх. Ити да иһин эн үөрүүнү үллэстэриҥ ордук. Тоҕо диэтэр, кистээн бэйэҥ эрэ үөрбүт үөрүүҥ уоран үөрбүт курдук буолар. Итиэннэ иккиэн үөрбүт үөрүүгүт, икки төгүл минньигэс буолар.
Доҕордоһуу киһи эдэр сырыттаҕына үөскүүр уонна олоҕуҥ устатыгар хаалар. Бу да иһин доҕордоһуу күүһэ – көмүөл күүһэ. Ол да иһин атас туһугар атах тостор диэн норуокка өс хоһооно баар.
Сыаната 5/5
Бойобуой доҕотторун ахтыылара Ыарахан кэмҥэ куруук илиитин уунан биэрэр доҕорбут дьиҥ буойун курдук бу орто дойдуттан барда! Бастакы түһүмэх. Норуот уолаМин Ромканы устудьуон эрдэхпиттэн билсэбин, ол саҕана кини аармыйа кэнниттэн кэлэн баран үөрэнэ сылдьар кэмэ этэ. Бу толкуйдаатахха, кини онно бэлиэр сэрии бэтэрээнэ эбит, бастыҥ спецназ, Витязька сулуспалаабыт Саха уола буоллаҕа дии. Ол да үрдүнэн, киһиргээн, “Спецназпын!” — диэн түөскэ охсуна сылдьыбатах киһи. Бэйэтэ киһи быһыытынан боростуой, дьону кытта олус тапсара. Дэлэҕэ да, спецназка сулуспалаабытын хойутаан билиэм дуо, бэйэм эмиэ үөрэх кэннэ аармыйаҕа спецназка сулуспалаан, сэрии бэтэрээнэ буолбутум кэннэ, биир үтүө күн, атырдьах ыйын 29 күнүгэр 2012 сыллаахха Дьокуускай куоракка Спецназтар күннэригэр устудьуон эрдэхпиттэн билэр уолбун көрүстэҕим буоллаҕа! Ол кэм спезназтар актыбыыстарыттан биирдэстэрэ этэ. Дьэ, ити курдук, хас сыл ахсын спецназ күнүгэр эбэһээт көрсөн билсэр этибит.
Иккис түһүмэх. Эрэл киһитэ2017 сыллаахха «Zoom» киинэ-тыйаатырыгар үлэлиир эрдэҕинэ, киниттэн билиэт ылан, киинэҕэ сылдьыллааччым, биир үтүө күн кэргэммин кытта саҥа билсэр кэммитигэр, Романы көрдөһөн, киинэ буола турар бириэмэтигэр сибэкки биэрэн турардаахпын, ол эмиэ — доҕор быһыытынан өйөөн, бу маннык кыра да буоллар, наадалаах дьыаланы оҥордоҕо диэн улахан махталлаахпын.
Кини миигин 2017 сыл сааһыгар, страйкбол диэн тактическай оонньууга угуйан, күн бүгүҥҥэ диэри биир хамаандаҕа сырыттахпыт. Аны туран, «ДОСААФ»- тарга эмиэ уопсастыбаннай актыбыыс этэ, ол иһин онно-манна киһини кыбытан илдьэ барааччы, Хаҥалас улууһугар «ЮнАрмия» слетыгар инструктардаан турардаахпыт, киһини батыһыннарар эрэллээх киһи этэ.
Үһүс түһүмэх. Күүстээх санааҮлэм быыһыгар беспилотнай көтөр хайысхаҕа үлэлии сылдьан, Саха сиригэр байыаннай беспилотнай көтөр бөлөҕүн тэрийэн эрэллэр диэн истибитим. Онно үлэлэһэ сылдьан, “Рома ол бөлөххө хантыраак баттаһан киирэн эрэр” — диэн сурах кэлбитэ. Онно кинини көрсөн кэпсэппипит. Ол иннинэ байыаннай дьайыы туһунан саҥарааччы, кэпсээччи.
Көрсөр кэммэр уол санаата күүстээх этэ, кинини кытта бөлөххө спецназ уолаттара элбэхтэрэ, мин ону истэн, эмиэ да санаарҕыыр, эмиэ да уоскутунар, хата, билэр уолаттарын кытта бииргэ бараллар эбит, санаабар бэйэ-бэйэлэрин өйөһө сылдьыахтара диэн эрэл баара.
Дьэ, ол курдук, 2023 сыллаахха ахсынньы 30 күнүгэр “Квартал труда” диэн креативнай кластерга Саха бастакы беспилотнай бөлөҕөр саҥа 2024 сылы көрсүбүппүт. Онно бэйэ-бэйэлэрин тутуһан, этэҥҥэ 2025 сылы көрсүөххэ диэн тыл эппитим. Барыан иннинэ, тохсунньу 12 күнүгэр Рома төрөөбүт күнүн ылан турардаахпыт.
Төрдүс түһүмэх. КөрсүһүүРома уоппускаҕа кэлбитин истээт, доҕоттор буолан 2024 сыл атырдьах ыйын 20 күнүгэр кинини кытта көрсүһүү оҥорбуппут. Онно сэлэһэн-кэпсэтэн, байыаннай дьайыы дьыалатын, балаһыанньатын «из первых уст» диэбиттии истибиппит. Уолбут, бу санаатахха, санаата толлубакка, уоппускатын бүтэрээт барар күүстээх санаалааҕа биллибитэ. Ол курдук, хомуйуох иһин, Рома уоппуската бүтэн төннөрүгэр, үлэбинэн командировкаҕа барар буоламмын, доҕорбун атаарсыбакка хаалбытым…
Бэһис түһүмэх. Бүтэһик санаа…2024 сыл ахсынньы 4 күнүн түүнүгэр бииргэ сулууспалыы сылдьар уолаттара миэхэ Рома куһаҕан буолбутун туһунан суруйдулар. Букатын, хайдах да гынан өйгө-санааҕа киирбэт курус сонун этэ! Күн бэҕэһээ эрэ социальнай ситимҥэ статуһугар куорат устун гражданскай массыына бөҕө баарына айаннаан иһэрин көрбүтүм: «Бу уол куоратынан күүлэйдии сылдьаҕын дуо?” — диэн суруйуохпун баҕарбытым да, суруйбатаҕым. Хомуйуох иһин, күнтэн күн чахчы буолбутун өссө төгүл бигэргэтэр суруктары уолаттартан туппутум, онно өссө дьоно билэ илик этилэр… СВО-ҕа баар уолаттары кытта сүбэлэһэн, дьонугар этиэххэ наада диэн Эриккэ эппитим.
Рома, Рамзан, Кырбый, братишка, бу орто дойдуттан суох буолан хаалбыта наһаа хомолтолоох! Кини кылгас кэмҥэ да буоллар, биһиги испитигэр куруук үөрэ-көтө сылдьар, ыарахан кэмҥэ наар илиитин уунан биэрэр доҕорбут дьиҥ буойун курдук бу орто дойдуттан барда!
Мин санаабар, Рома сырдык санаалаах, боростуой, саха чулуу уола, сырдык дойдуга тиийбитэ эрэллээх. Рома, быдан дьылларга быраһаай!
Доҕоро Айаал Докторов, Дьокуускай.
Второго такого друга мне не найти…С Ромой я познакомился в далеком 2011 году. В то время я уже год как играл в страйкбол, на этой почве и познакомились на одной из игр. Для Ромы это была первая игра, как я понял, он был после срочной службы в армии. В моей памяти отложился эпизод с той игры – я случайно наступил на гвоздь (здание было давно заброшенное), оказалось, что это не небольшая деревяшка, а целое бревно – часть рамы окна – соответственно, у меня началась паника. Рома подбежал, совершенно спокойно помог мне освободить ногу, дотащил до машины сокомандника, оказал медицинскую помощь. Только впоследствии я узнал, что Рома служил в «горячей» точке, в Чечне.
С тех пор подружились, вскоре я стал командиром команды, он моим бессменным заместителем. В нашей команде «Боотур» его все уважали, любили, он лично привел нескольких друзей в команду, которые по-прежнему играют. Примечательно, что Рома надолго уходил из страйкбола (на 2 года или три), но по прошествии времени я смог уговорить его вернуться.
За годы дружбы особенно запомнился один случай. Я поехал тогда в деревню супруги, помогать на сенокосе, никого из команды и друзей толком не предупредил, связь мобильная там была очень плохая, получается, пропал на две недели. Рома был единственным, кого озаботила моя «пропажа». Через знакомых он нашел номер телефона моей супруги, смог дозвониться и удостовериться что со мной все в порядке.
Когда Рома сказал, что собирается на СВО и уже подписал контракт, я был немного в шоке. Могу даже сказать, что его отъезд серьезно повлиял на мое восприятие СВО. Во время его службы в зоне специальной военной операции постоянно переписывались, обменивались новостями. До сих пор жалею, что по семейным обстоятельствам не смог прийти к нему на день рождения в начале 2024 года.
Последний раз видел Рому в августе 2024 года, когда он приезжал с СВО в отпуск. Встретились, посидели, поговорили, был очень рад его видеть.
Весть о его гибели повергла меня в шок, от которого я до сих пор не могу отойти. До сих пор не могу поверить, все жду, что он появится в «онлайне», позвонит.
За годы дружбы Рома показал себя как надежный друг, отзывчивый, дружелюбный, всегда готов был помочь словом или делом. Как говорят: «Доверил бы ему прикрывать спину» или «Пошел бы с ним в разведку». Второго такого друга мне не найти.
Он навсегда останется в моем сердце и памяти как Друг с большой буквы, его будет мне, нам не хватать.
Спи спокойно, брат, мы будем помнить о тебе всегда!!!
Гарий Матвеев, г. Якутск.
Я горжусь, что был у меня такой товарищ!Товарищ наш Кырбый был для нас примером настоящего воина. С ним я познакомился осенью 2023 года, с этого момента мы начали общий путь. На этом пути он многому меня научил, вместе мы многое пережили. Объяснял простые вещи, о которых можно и не задумываться, но в то же время его объяснения имели большую ценность и опыт. Как, например, говорил: «Надо думать головой, принимать во внимание все факторы, что окружают тебя», или: «Нож, хоть он и якутский, но в первую очередь это инструмент». Он умел находить нужные слова и показывать делом в самых важных моментах.
Были дни, когда мы делали обход местности — от лесополок до зданий, где не раз сталкивались с трудностями. Но совместными усилиями всегда их преодолевали.
Не так давно Кырбый обучил меня своему ремеслу, которым я сейчас занимаюсь, — разведке и разминированию, поделился тонкостями выполнения боевых задач. Его опыт и дело до сих пор используются, не раз спасая жизни наших солдат и приближая нашу общую победу.
Он всегда имел собственное мнение, и это мнение пользовалось уважением. Характер настоящего командира, за которым можно было следовать уверенно.
Я горжусь, что у меня был такой товарищ! Скорблю вместе с вами…
Алексей, позывной «Байкал», ДНР.
Спи спокойно, дорогой друг…Романа знаю давно, нас объединяло общее хобби — страйкбол. Мы состояли в одной команде. Рома был энергичным человеком с активной жизненной позицией. Всегда был в делах, весёлым и компанейским.
В тяжёлые времена он был примером мужества и стойкости. Помню его совет: «Нужно познать армейский дзен и продолжать идти дальше». В последний раз, когда мы виделись, мы размышляли о том, как вернёмся домой, думали об окончании войны, о том, как соберёмся с друзьями в нашем родном городе и чем займёмся в гражданской жизни.
Временами мне кажется, что он где-то там выполняет очередную боевую задачу, и хочется позвонить ему или написать сообщение, поделиться новостями.
Роман был из тех людей, кто не мог остаться в стороне, и в тяжёлое для Родины время он сделал шаг вперёд. Он останется в нашей памяти надёжным боевым товарищем и верным другом.
Пусть дым унёс твой дух, но для нас ты всегда живой, весёлый, бодрый и вечно молодой. Спи спокойно, дорогой друг.
Сокомандник, сослуживец, друг Борисов Уолан, позывной «Борис», ДНР
Бүтэһигин көрсөбүн диэн ким билиэй…Кырбыйы кытта 2023 сыллаахха хантыраак баттаһан баран билсибитим. Онтон ыла бииргэ сулууспалаан, кини бэйэтин киһи, байыаннай быһыытынан үчүгэй эрэ өттүн көрдөрбүтэ.
Сайын 2024 сыллаахха Старомайорка диэн дэриэбинэни ылыыга биир расчетка сылдьыбыппыт, кини биһиэхэ старшайбыт этэ. Эппиэтинэстээх этэ, туох эрэ буоллаҕына, бастакынан сүүрээччи, холобур, дрон түстэҕинэ боеприпастарын разминируйдуурга иккиэн сылдьааччыбыт. Ыарахан, сэрэхтээх үлэттэн хаһан да куттаммат, туора көрөн турбат этэ. Элбэх ыйааһыннаах бронялаах, таһаҕастаах сылдьан куруук дьонугар диэн эбии уу, ас, эбии ыйааһын ылааччы. Элбэхтэ уунан, аһынан барыбытын абыраабыта. Мин даҕаны, кини даҕаны урут спецназка сулууспалаабыт буоламмыт, бойобуой сорудахха сылдьан бэйэ-бэйэбитин тыл аҥарыттан өйдөһөр этибит.
Бүтэһигин Великай Новоселкаҕа бойобуой сорудахха бараары сырыттаҕына Федоровкаҕа көрсүбүтүм, кэпсэппиппит. Онно бүтэһигин көрсөбүн диэн ким билиэй? Кини үтүө холобур, эрэллээх табаарыс буолан өрүү сүрэхпитигэр хаалыа.
Николай Романович Березин «Варвар», ДНР.
Буду помнить тебя, брат!С Романом Игнатьевым я познакомился в мае 2022 г. на очередном открытии сезона по страйкболу. В последующие годы дружбы и сотоварищества в команде ГСН «Боотур» о Романе вспоминаются только положительные моменты.
Друг, который постоянно давал наставления, тепло и с дружелюбием принял меня в команду — никогда этого не забуду. За все годы знакомства с Романом я увидел в нём такие качества, как справедливость, доброжелательность, целеустремлённость.
От себя лично хотел бы добавить: со всем уважением благодарю его родителей за то, что воспитали такого волевого человека, защитника, воина, и благодарен судьбе за то, что был знаком с Романом.
Он останется в моём сердце и памяти как человек с хорошим чувством юмора, жизнерадостный, добрый, открытый. Буду помнить тебя, брат!
Иван Кириллин, г. Якутск.
Памяти Кырбыя — воина, брата, совести нашей…Мы встретились в Якутске, где ветра свищут сквозь сопки, а мороз будто проверяет на прочность саму душу. Кырбый, тогда уже был тем, кого не спутаешь с другими: глаза — как наточенные клинки, взгляд прямой, словно его речь. Он не умел лгать. Не умел отворачиваться, когда видел несправедливость. Не умел прятаться за чужими спинами, даже если дело пахло порохом и кровью.
Сначала мы грызли гранит боевой науки вместе: учились выживать, чтобы другие могли жить. Потом сошлись под населенным пунктом Сладким, где земля дышала гарью, а каждый метр дорого давался нам, где каждые секунды были очень дороги. Но Кырбый шел вперёд, будто знал, что за нами — те, кому без его плеча не устоять. Под Угледаром, где лето 2024-го плавилось в адском котле, он стал моей тенью и щитом. Мы помогали брать шахты, а он, как всегда, — первым за работу, последним от поста. Помню, как после Угледара, когда уже готовились к Богоявленке, он однажды сказал: «Надеюсь, все не зря. Иначе зачем?»
Он не бросал слов на ветер. Для него не было «я» — только «мы». Только долг, который он нёс, как знамя: не ради славы, а ради тех, кто рядом.
Кырбый не был солдатом из легенд. Не героем с плакатов — но тем, кто из тишины и грязи выковывал победу. Моим братом, который в кромешной тьме находил искры надежды. Другом, чья правдивость обжигала, но именно она сплавляла нас в единое целое.
Сегодня, когда ветер с полей Великой Новоселки доносит отголоски тех дней, я понимаю: такие, как он, не уходят. Они остаются — в каждом честном слове, в каждом шаге, сделанном не ради себя. В памяти тех, кто знал, что такое настоящая верность.
Боевой товарищ Конус «Суор», ДНР
Убайым барахсан күн сардаҥатын курдук сырдык киһи этэ…Мин 1988 сыллаахха алтынньы 31 күнүгэр күн сирин көрбүтүм. Саҥа төрүөхпүттэн, убайдаах буоламмын “Мин соҕотох буолбатахпын” диэн өйдөбүл баар.
Убайым улаатан, оскуолаҕа киирэн, элбэх кинигэ ааҕара. Кинигэ ааҕа-ааҕа наһаа минньигэстик, “заразнайдык” күлэр буолара, ону көрө-көрө мин эмиэ ымсыыран: “Тугу ааҕара буолла?”- диэн түргэнник оскуолаҕа киирэ охсуохпун баҕарарым. Буочара кэчигирэһэн, кыраһыабай да этэ. Оскуолатааҕы таҥаһын плечиккэ ыйаабытын көрөн, ырбаахытын, бинсээгин тимэхтээн кэбиһэрим, ону сарсыарда аайы, барахсан, кыыһырар саҥата иһиллэрэ: “Эмиэ тимэхтээн кэбиспит!”- диэн.
Маҥнайгы кылааска сороҕор үрүсээкпин умнан кэбистэхпинэ, убайым барахсан сүүрэн баран аҕалар этэ, “кэм буолуо” диирэ. Оскуолаҕа киирбиппин кэннэ учууталлар: “Валюша убайыгар Ромкаҕа тиийбэт” — дииллэрэ элбэх этэ. Чиэппэрдээҕи түмүктэрбэр син биир киниттэн элбэх 4 сыаналаах буоларым. Спортка, үөрэххэ буоллун, наар убайбар тэҥнэһэ сатыырым, ол сылдьан бэйэм эмиэ элбэх ситиһиилэммитим. Иннэ гынан убайым миэхэ “Путеводная звезда” курдук буолара.
Ийэбит Любовь Реворьевна, ол кэмҥэ эдэр учуутал, биологияны, технологияны үөрэтэрэ. Ромалыын туспа, ураты истиҥ сыһыаннаахтара. Ромаҕа ийэбит эппитэ сокуон буолааччы. Туох баар куонкурустарга, викториналарга Рома хамаандата куруук кыайыылааҕынан тахсааччы. Олус элбэҕи ааҕара, билэрэ бэрт этэ. Тугу да ыйыт — барытын хоруйдаан иһэрэ.
Аҕабыт Николай Романович куруук ыарахан үлэҕэ сылдьара. Олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыбатын тэрилтэтигэр ыраах тыаҕа баран оттук маһы бэлэмнииллэрэ. Өрөбүллэргэ кэлэн, сынньана сытан аргыый аҕай: “Оҕом барытын билэр”, — диэн Романы хайгыыра, көрөн мичээрдиирэ. Кустуу, балыктыы бараллара.
9-с кылааска оскуолаҕа бэйэни салайыныы Президенэ этэ, бастыҥ организатор, бастыҥ диджей, бастыҥ спортсмен, бастыҥ олимпиадник, бастыҥ интеллектуал, бастыҥ оҕолору муһааччы кини этэ. Барытыгар бастыҥ этэ. Однокласснигынаан Слепцов Алешалыын бэйэлэрэ оҥорбут туспа телефоннай линиялаахтар этэ. Онон мин эмиэ дьүөгэбин Лияны кытары кэпсэтэрбэр туттарым. Алешалыын элбэх ону-маны эксперименнээн оҥороллоро. Дискотекаҕа анаан, урукку фотоаппарат уонна гирлянда сапчааһын туһанан “стробоскоп” диэни хомуйаннар, Соболоох дискотеката саамай “крутой” буола сылдьыбыта.
9-с кылааһы бүтэрбитигэр, “Өрөспүүбүлүкэтээҕи лицейга туттарсан көр”, — диэн математика, физика учууталлара Эльвира Николаевна, Георгий Михайлович Слепцовтар сүбэ биэрбиттэр этэ. Ону истэн, туттарсыбыта. Кинини оҕо быһыытынан сөбүлээн, эксээмэннэр түмүктэрин иннинэ холкутук киллэрбиттэр этэ. Мин ол кэннэ оскуолабар соҕотохсуйан, бэрт эрэйдээхтик үөрэммитим. 9-с кылааска эмиэ оскуола Президенэ буолбутум.
2003 сыллаахха, Рома 16 сааһыгар, мин 14 саастаахпар балтыбыт Эмма төрөөбүтэ. Олохпут тосту уларыйбыта, иккиэн улаатан хаалбыт курдукпут, миэхэ “эдьиий” оруола олус үчүгэйэ, Рома балтытын олох бэйэтин оҕотун курдук оҕолуура, таптыыра.
Оскуолабын бүтэрэн баран сырыттахпына сайын Рома сулууспалыы сылдьан: “Учебкабын Екатеринбурга на “отлично” туттардым, ол иһин Москваҕа спецназ подразделениетыгар ыытан эрэллэр, элитные войска үһү ”, – диэбитэ. Ону истэн баран, мин ыра санаам эмиэ Москва куорат үрдүк үөрэҕин кыһата буолан, Москватааҕы Иван Федоров аатынан бэчээт судаарыстыбаннай университетыгар хас да экзамены ситиһиилээхтик туттаран, киирэн хаалбытым.
Хаһан да сылдьыбатах куораппар, Москваҕа тиийэн, общежитиеҕа олохсуйан баран, убайбар өрөбүлгэ көрсө тиийиэх буолбутум. Икки уп-улахан пакет бородуукталаах Реутов куоракка собус-соҕотоҕун тиийбитим. Арай харабыл пуоһун ааһаары докумуоммун көрдөрбүппэр: “Несовершеннолетним вход воспрещен!” — диэн саайдылар. Дэлби кыһыйдым уонна кыыһырдым. “Пока не пригласите моего брата, никуда отсюда не уйду!” – диэбитинэн аан суолугар турникекка мэһэйдии, турунан кэбиспитим. Быстыахтара дуо, икки чаас курдук кэтэһиннэрэн баран: “Аа, Игнатьева знаем, сейчас позовем”, – диэт, начаас ыҥырбыттара. «Кэм да бэрээдэги кэһэ сылдьаҕын?” – диэн дэлби күлбүтэ. Онтон алтынньыга 18 сааспын туолан баран байыаннай чааһыгар холкутук киирэр-тахсар буолбутум. Казарматыгар кытта киллэрэ сылдьыбыта. Эчи ырааһа, бэрээдэктээҕэ сөхтөрбүтэ, учебнай чаастара эмиэ оскуола курдук этэ. Кинини үөрдээрибин блины буһарарга үөрэммитим. Сгущенкаҕа уймаан, биир башкир табаарыһын кытта көрүөх бэтэрээ өттүгэр бүтэрэн кээһэллэрэ. «Биһиги иккиэн эрэ азиаттарбыт. Мин иннибинэ биир да саха манна сулууспалыы сылдьыбатах эбит», — диэбитэ. Компьютерга быһаарсар буоламмын сороҕор сэкирэтээрдэрин солбуйабын диэн кэпсиирэ. Демобилизациятын өр да кэтэспитэ, күнүн ааҕар да ааҕар этэ. «Күн аайы день сурка курдук, 2 сылбын халтайга ыыттым» — диирэ. Ол гынан баран, ити сылдьыбытын үйэтин тухары киэн туттара, табаарыстарыгар, бырааттарыгар кэпсиирэ. Дьокуускайга спецназка сулууспалаабыт уолаттары булсан доҕордоспут этэ. Кинилэр бу Уһук Илин диэки байыаннай чааска сылдьыбыттар этэ. Социальнай ситимҥэ “Черновик” диэн кистэлэҥ страницалааҕа, онно элбэх хоһооннору, армияҕа сылдьыбытын туһунан автобиографическай кэпсээннэри суруйан хаалларбыта. Миигин уонна аҕыйах дьүөгэлэрин эрэ киллэрбит этэ.
Бастакы кэргэнин Дьокуускайга устудьуоннуу сылдьан билсибитэ. Оҕолонон баран саамай дьоллоох киһибин дэнэрэ. Бэйэтэ көрөр-истэр, көмөлөһөр этэ. Арахсан баран оҕотуттан тэйсибититтэн санаарҕыыра, Алиночкам улааттаҕына миэхэ бэйэтэ кэлиэҕэ, өйдүөҕэ диирэ.
Иккис кэргэннэнэн баран дьэ уоскуйан, налыйан, таһаарыылаахтык үлэлээн, карьератын оҥостубута. Оҕолонуон наһаа баҕарар этэ. Надятынаан хас да сыл бэрэбиэркэлэммиттэрэ, көрдөрүммүттэрэ. Онтон хамсык кэлэн уларыйыы буолбута, эбиитин кинотеатрдара сабыллан хаалбыта, саҥа тугу эрэ саҕалыырга бириэмэ наада курдуга. Ол быыһыгар СВО… Рома кыайбата, билбэтэ, сатаабата суох курдуга. Миэхэ эмиэ, ол быыһыгар, куруук көмө буолара: бэйэ дьыалатын арынарбар, араас идеяларбын ырытарбар биир бастакынан сүбэлэһэр киһим кини эрэ буолара. Атын кимиэхэ да эрэммэт этим.
2014 сылга, бастакынан, чугас доҕоро, урукку спецназовец уол Миша Федосеев барбыта. Тиийэн элбэҕи кэпсиирэ, суруйара. 2017 сыллаахха быстаахтаабыт этэ. Онно Рома долгуйара, тугу эрэ толкуйданара мин харахпар көстөр курдуга. Онтон 2021-2022 сылтан миэхэ эрий да эрий буолаллар диэхтиирэ. “Биһигини, спецназтары, тутатына бастакынан ыҥыраллар, бииргэ сулууспалаабыт уолаттарым, сорох табаарыстарым бары онно бааллар”, — диирэ. Күһүҥҥү быстах хомуурга барбатаҕа, ол гынан баран быһаарыммыта хараҕар көстөрө, биһиэхэ быһаарыммытын биллэрэн, бэлэмнээн барбыта. “Быһаарыммыт буоллаххына, саатар тиискин барытын оҥотторон бар, аны онно тиийэн, сатаан аһаабакка-сиэбэккэ эбэтэр тииһиҥ ыалдьан, эрэйи көрүөҥ”, – диэбиппэр, хата, тииһин барытын оҥотторон барбыта. Оо, ол саҥара туран баҕар өлүө диэн санаа күлүм да гынан киирэн тахсыбатаҕа. Эмиэ куруук ситиһиилээхтик, кыайыылаахтык-хотуулаахтык сылдьыа эрэ диэн санаа баара. Аччыктыа, тииһэ ыалдьыа диэн эрэ долгуйбутум. 2023 сыл алтынньы ыйга көрсөн баран: “Оборона Министиэристибэтин нөҥүө хантыраак баттаатым”, – диэбитэ. Аймахтарбыт наһаа долгуйбуттара, ол эрэн, хайалара да куһаҕаны саныан баҕарбата биллэр этэ. Мантан барбыт нөҥүө күнүгэр, саамай күүтүүлээх күммүт үүммүтэ, Надятынаан уолламмыттара. «Биир барда – биир кэллэ», — диэбит этэ эдьиийигэр Полинаҕа.
2024 сылга СВО-ҕа тиийэн баран ыам ыйыттан наар инники кирбиигэ сылдьар буолбута, субу-субу суруйсарбыт. «Уоппускабар диэри тыыннаах тиийбит киһи», — диирэ. Атырдьах ыйыгар уоппускатыгар кэлбитигэр үөрдэхпитиэн! Улаханнык уларыйбатах курдук этэ, кыратык ырбыт этэ, сирэйэ-хараҕа сырдаабыт курдуга. Дьэ «Һуу» диэбиттии, бары өрө тыыммыппыт. Эммабыт ыал буолар күнүгэр бэлэмнэнии үгэнэ буолан, түргэн-түргэнник көрсөн, холкутук олорон, сэлэһэр солобут суох курдуга. Рома эмиэ барытын успейдаары, хас чааһа барыта суруллубут курдук сылдьыбыта. Уруу киэһэтигэр оҕотун Алгыһы кытта дуоһуйа, астына сылдьар хараҕа бу баарга дылы… Саҥа киһибитин биһиги онно бастакыбытын көрбүппүт. Итинник, түүл-бит быыһыгар курдук көстөн ааспыта, уоппуската бүтэн төннүбүтэ. Ийэлээх эбээтин кытта биир күн көппүттэрэ: Рома Москваҕа, дьоммут Муомаҕа. Кэтэһэр саалаҕа бииргэ олорбуттар этэ…
Балаҕан ыйын ортотугар суруйбуппар: “Угледарскай хайысхаҕа Шахтерское бөһүөлэккэ инники кирбиигэ баарбын”, — диэбитэ. “Хайдаххыный?”- диэн ыйытар дьиибэ курдуга. ” Этэҥҥэбин, тыыннаахпын. Сынньаппаттар…” — эрэ диир буолбута. Төрөөбүт күммүнэн син биир бастакынан эҕэрдэлээбитэ, харчы ыыппытыгар соһуйбутум, махтаммытым, уйадыйбытым… “Ама, бүтэһик эҕэрдэтэ буолбатах ини” — диэн мунчаарбытым.
Ахсынньы 5 күнүгэр төбөм, этим-сииним барыта ыалдьан нэһиилэ оскуолаҕа оҕолорбун ыла кэлбитим, кэтэһэ олордохпуна, арай, Рома кэргэнэ Надя суруйда: “Рома сибээскэ тахсыбатаҕа 2-с күнэ буолла, долгуйаары гынным”, — диэбитэ. Ону хайдах эрэ тириим таһынан ылынным. “Хайдах буоллуҥ, сибээстээх сиргэ таҕыстаҕына, биллиэ буолаҕа”, — диэбитим. Дьиэбэр кэлэн кууллаах мөһөөччүк курдук сыппытым, утуйа турар этим, саҥарар да кыах суох курдуга, хаһан да маннык дьиктитик ыалдьан көрө иликпин, туох буоллахпыный дии саныыбын. Сарсыныгар сарсыарда төлөпүөммүн көрбүтүм — эдьиийим Надя Маркова иккитэ эрийэ сылдьыбыт. Тутатына эрийэ оҕустум. “Валя, манна кэргэммэр Леняҕа Рома хаартыскатын ыыппыттар”, — диэтэ, сүрэҕим тохтуу сыста. «Миэхэ ону ыыта оҕус, туох хаартыскатай, хайа акаары инник дьаабыланар», — диэтим. Хаартыскатын анныгар арай “Спи спокойно, брат!” — диэн суруктаах… Өр толкуйдуу барбатым, аҕабар Кэмпэндээйигэ эрийдим, аҕам: “Рома төлөпүөнүн ылбат”, — диир. «Папа, Рома хаартыскатын ыыппыттар”, — диэн баран ытаан тоҕо бардым, аҕам эмиэ сэрэйдэ, ытаан барда… “Туох хаартыската, туох хаартыската?!” — диир, кыайан эппиэттээбэппин… “Спи спокойно, брат!” -диэн суруктаах диэтим… Ол кэннэ ийэм Соболоохтон эрийдэ: “Баһыылкаҕын туттум”, — диир, үөрбүт аҕай этэ, онон куһаҕан сонуммун кыайан эппэтим, куоласпын көннөрөн, биллэрбэккэ кэпсэттим. Сотору кэминэн Кэмпэндээйиттэн убайым Александр эрийдэ: “Ити кырдьык сурах эбит, биһиги эрдэ истибиппит эрээри, чуолкайдаан баран биллэриэх буолбуппут эһиэхэ. Ахсынньы 3 күнүгэр Алексей Романовичка эрийэн биллэрбиттэр этэ. Онтон аҕабар киирэ сылдьыбыт этэ, аҕаҥ аймана аҕай сылдьар этэ”, — диэбитэ… Быстыам дуо, суох буолбута хас да хонук буолбутун билэн баран ийэбэр эрийэн хайдах этиэхпин билбэтэҕим, Сааска диибин, папа диибин, ытыырбыттан маама наһаа соһуйбута, онтон “Ромка…” диэбиппэр: “Оҕобуон!!!” – диэн хаһытаабыта билигин да кулгаахпар иһиллэр… Ити курдук бары аймахтар билэр ыар күммүт үүммүтэ. Кыра оҕо эрдэҕиттэн көрбүт дьоно-сэргэтэ бары хараастан, айманан, итэҕэйбэккэ сылдьыбыппыт. Ыар сурах тарҕаныаҕыттан ыла олус элбэх доҕотторо, урукку кэллиэгэлэрэ, бииргэ үөрэммит оҕолоро, учууталлара, сулууспалаабыт уолаттара кутурҕаннарын биллэрбиттэрэ.
Кистиир күммүтүгэр элбэх киһи бырастыылаһа кэлбитэ, элбэх да киһи тыл эппитэ… Чиэстээхтик тиһэх суолугар атаарбыппыт. Аны ити Птицефабрика кылабыыһатын сектора, биир күөҥҥэ сылдьан, сырдык тыыннара быстан, бары көмүллүбүт сирдэрэ Аллея Славы буоларын туһугар туруорсабыт.
Убайым барахсан, күн сардаҥатын курдук сырдык киһи этэ. Кини ханна тиийдэ да, саҥа хамсааһын, арыллыылар баар буолан иһэр курдуктара. Хаһан да чуҥкуйбат, тула өттө куруук дьон буолара.
Ромка миэхэ син биир баар, син биир тыыннаах, кини миигинэ суох бу Аан дойдуга суох, мин кинитэ суох бу дойдуга суохпун… Оҕолорбор, сиэннэрбэр эбээҕит инник этэ, маннык этэ диэн кэпсиэ диэн эрэнэ сылдьыбытым… Билигин, бэйэм кини сиэннэригэр хайаан да эһээлэрин туһунан кэпсиэхтээхпин диэн сыаллаах-соруктаах олоҕум устун бара турабын. Мин кини туһунан кэпсээбэтэхпинэ, уонна ким кэпсиэй сиэннэригэр, хос сиэннэригэр?
Бииргэ төрөөбүт балта Валентина
Бастыҥ, киэн туттар үөрэнээччим этэРома миэхэ 1992-1996 сылларга кыра кылааска үөрэммитэ. Кылаастарыгар олус эйэлээх, иллээх этилэр. Оскуолаҕа ыытыллар араас күрэхтэргэ, тэрээһиннэргэ көхтөөхтүк кытталлара, куруук инники күөҥҥэ сылдьаллара.
Рома бастыҥ, үчүгэйдик үөрэнэр, киэн туттар үөрэнээччим этэ. Миэхэ үөрэнэр кэмигэр кылаас старостата, үөрэх секторын эбээһинэстэрин ис-дууһатыттан, ирдэбиллээхтик толорбута. Кини сэмэй, бэрээдэктээх, аһаҕас, элэккэй майгылааҕа. Табаарыстарыгар биир тэҥ ытыктабыллаах сыһыаннааҕа. Хойут, улааттахпына, эколог эбэтэр байыаннай буолабын диэн баҕа санаалааҕа.
Билиигэ-көрүүгэ баҕалааҕа, ааҕыы уруоктарыгар (сахалыы да, нууччалыы да) кэпсээннэри куруук эрдэ аахпыт буолара – оҕолорго тэҥҥэ быһаарсан, өссө түмүгүн бэйэтэ оҥорон, кэҥэтэн биэрэрэ. Салгыы бибилэтиэкэҕэ сылдьан, эбэтэр хантан эрэ булан аахпыт буолааччы. Математика, тулалыыр эйгэ, технология, ИЗО, физкультура, ааҕыы уруоктарын сөбүлүүрэ. Математикаҕа сорудаҕы ааҕа олорон өйүгэр суоттаан, эппиэтэ бэлэм буолара. Толкуйдатар сорудахтары, ребустары таайарын сөбүлүүрэ. Айылҕа көстүүлэрин, үүнээйи, кыыллар, көтөрдөр олохторун наһаа сөбүлээн ааҕара, сэргиирэ. Чыычаахтары аһатар остолобуойун кэпсээччи. Сынньалаҥҥа оҕолор ортолоругар туран тугу эрэ кэпсии-көрдөрө турар буолара харахпар билигин да көстөр. Күндү үөрэнээччим Рома, ситэ олорботох олоҕун оҕолоро, чугас дьоно ситэриэхтэрэ, албан аатын үйэтитиэхтэрэ диэн эрэллээхпин. Быдан дьылларга быраһаай, Рома…
Бастакы учуутала Ульяна Васильевна Старкова
Хаарыан үөрэнээччим сырдык мөссүөнэ өрүү тыыннаах…Ромкабыт барахсан уол оҕо сааһыттан кырдьык иһин санаата бэйэтин саастыылаахтарыттан быдан күүскэ биллэр этэ. Хоту дойду хоһууна буолан, дурда-хахха буолар эр киһи ытык иэһин эрдэттэн өйдөөбүтэ. Ол иһин, байыаннай дьайыы саҕаланыаҕыттан, саһа-куота сатаабакка, баҕа өттүнэн иннин диэки кимпитэ!
Эр киһи быһах биитин устун сыҕарыйар уустук олоҕун сырдыктык, чиэстээхтик, чаҕылхайдык олордо диэн киэн туттабыт. Өрүү үөрэнээччибитигэр, Дьоруойбутугар сүгүрүйэбит! Быдан дьылларга бырастыы!
Үөрэппит учуутала Гаврил Баишев, Өрөспүүбүлүкэтээҕи лиссиэй-интэринээт
Быдан дьылларга быраһаай, доҕорбут барахсан…Биһиги Ромалыын 9-с кылаас кэннэ Өрөспүүбүлүкэтээҕи колледжка туттарсан биир кылааска үөрэммиппит. Кини бастакыттан киирбит-тахсыбыт, сытыы-хотуу уолунан биллибитэ. Куруук күлэ-үөрэ сылдьар, дьээбэтэ да ханна барыай.
Үөрэҕэр өрүү чаҕылхай билиилээх буолан, история, география олимпиадаларыгар колледж, өрөспүүбүлүкэ таһымыгар ситиһиилээхтик кыттар этэ.
Паартаҕа бииргэ олорорбут, бэркэ тапсар этибит, бэйэ-бэйэбитигэр көмөлөсүһэн, наада буоллаҕына — устуһан да ыларбыт.
11-с кылааска үөрэнэ сылдьан, ол саҕана колледжпыт Дьокуускайдааҕы государственнай университет бас куорпуһугар баара, ол да буоллар, кэбиниэт тиийбэт буолан, биһиги кылааспыт интэринээт 17-с куорпуһугар үөрэммиппит. Мин Хатастан күн аайы ууна сылдьан үөрэнэбин. Онтон бииргэ уөрэнэр оҕолорум үксэ интэринээккэ олороллоро.
Ол саҕана пейджер диэн саҥа үөдүйэ сылдьыбыта, мин устудьуон убайбар баара, биир кэмҥэ киниттэн уларса сылдьыбытым. Операторга эрийэн сообщение ыытыллааччы. Сарсыарда уруок күүтэ таарыйа кэбиниэт таһыгар баар төлөпүөнтэн Рома кэм дьээбэтэ баппакка, пейджер операторыгар эрийэн, ол-бу дьээбэни-хообону ыытар этэ. Автобус иһэ тобус-толору киһи, киһи кыайан ол пейджерын да хостуур кыаҕа суох буолара. Туох «важнай» сообщениета кэлиэй, оскуола оҕотугар? (күлэр). Мин, дьэ, сэттэ көлөһүммүн тоҕон хостуубун, халыҥ шуба, таҥас быыһынан. Арыйан аахпытым Рома дьээбэтэ буолар: «Хайа ыгыллан аҕай айаннаан иһэҕин дуу?» — эҥин диэн. Сырыы аайы билэбин ким ыытарын, ол да буоллар, ылан көрөбүн. Дьэ, тиийэн ол «разборката» буолара. Бу көрүдьүөспүтүн хойукка диэри саныы-саныы күлэр этэ.
Онтон оскуоланы бүтэрэн, Новосибирск куоракка тимир суол университетыгар биһиги кылаастан 4 кыыс уонна Рома буолан киирбиппит. Хата, бары бэйэ-бэйэбитин кытта тутуһан үөрэммиппит. Рома атын уопсайга олорбута эрээри, күн аайы кэриэтэ биһиэхэ киирэрэ. Онтон ол сыдьан аармыйаҕа ыҥырыллыбыта, онтон кэлин Дьокуускайга көһөн үөрэммитэ. Хойукка диэри сотору-сотору көрсөн, билсэр этибит.
Байыаннай дьайыыга барыан иннинэ оскуоланы бутэрбиппит 20 сыла буолбута. Ол кэмҥэ бараары сылдьар буолан кэлбэтэҕэ эрээри, оҕо сааспытын санаан ол-бу “Анкеталары ”, “Пожелания тэтэрээттэрин” көрөн, миэстэтигэр эрийэн кэпсэтэ сылдьыбыппыт. «Мин онно хайаан да баар буолуохтаахпын”, — диирэ.
Рома суох буолбутун билигин да итэҕэйбэппит, хаарыан табаарыспытын сүтэрдэхпит. Кини курдук табаарыстаахпыттан киэн туттабын, өрүү сүрэхпэр хаалыаҕа. Быдан дьылларга быраһаай, доҕорбут барахсан…
Оскуолаҕа бииргэ үөрэммит кыыһа Саина Баишева, Өрөспүүбүлүкэтээҕи колледж политехническай кылаас выпускницата
Эйиигинэ суох…
Улуу Туймаада хочотугар
Кэрэ саас эргиллиэ,
Самаан сайын салаллыа,
Көмүс күһүн күлүмнүө,
Кырыа хаар кыыдамныа…
Эйиигинэ суох…
Күн-дьыл ааһан элэстэниэ,
Уолуҥ улаатан иһиэҕэ,
Киһи бэрдэ буолуоҕа,
Кийиит кыыс аҕалыа,
Дьиэ-уот тэриниэ…
Эйиигинэ суох…
Ааспыт дьол төннүбэт,
Ыар аһыы баттыгар
Ийэҥ эрдэ сааһырыа,
Уһун түүнү кылгатан,
Хаартыскалары бэрийиэ…
Эйиигинэ суох…
Ааптар Антонина Михайловна Слепцова, учуутала.
Герои СВОСВО