Күөх Ньурба мелиоратордара сүөһү аһылыгын оҥорууга бастакынан туруннулар

Тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин министиэристибэтин Сири мелиорациялааһыҥҥа уонна тыа хаһаайыстыбатын уунан хааччыйыыга салалтата 7 филиаллааҕыттан биирдэстэрэ Ньурбаҕа баар. Ньурбатааҕы филиалга олоҕуран, пилотнай бырайыак быһыытынан, быйылгыттан сүрүн үлэлэрин сэргэ сүөһү аһылыгын оҥорон таһаарыыга ылсан эрэллэр.

Сири мелиорациялааһын уонна тыа хаһаайыстыбатын уунан хааччыйыы салалтатын салайааччыта Дмитрий Махаров: “Сүөһү аһылыгын оҥорор киини тэрийии туох-ханнык иннинэ өрөспүүбүлүкэ ынах сүөһү иитэр хаһаайыстыбаларыгар анаан хаһаас аһылыгынан хааччыллыы кыһалҕатын быһаарыыга туһуланар. Ону тэҥэ үүт ыамыгар идэтийээччилэр бородууксуйаларын үрдэтэллэригэр сыалланабыт. Уматык, тиэхиньикэ сыаната ыарыы турар кэмигэр дьоҕус хаһаайыстыбалар сүөһү сүмэһиннээх аһылыгын бэйэлэрин күүстэринэн оҥороллоро ылбычча кыайтарбат буолла. Биһиги тиэхиньикэлээхпит уонна мэхэньисээтэр каадырдаахпыт. Ол иһин тэрилтэбит филиалларын базаларыгар маннык кииннэри тэрийиини бастакынан Ньурбаттан саҕалаатыбыт”, – диэн билиһиннэрдэ.

Ньурбатааҕы мелиорация тэрилтэтэ Сунтаар улууһун эмиэ хабар, онно үрдүттэн үлэһит тутар. Филиал барыта 16 үлэһиттээх. Билиҥҥи туругунан, сааскы халаан уутун хаайан халытан нүөлсүтэр 6,4 тыһ. гектар (мантан туһалыыра – 3,28 тыһ. гектар) уонна хоруллубут, куурдуллар 5,4 тыһ. гектар иэннээх систиэмэлэри көрөн-истэн үлэлэтэр. Ньурбатааҕы филиал атыттардааҕар сэбилэниитэ кэм ордук, сири таҥастыыр тиэхиньикэлээх. Ол гынан баран, ыһыыга уонна хомуурга  туттуллар тиэхиньикэтэ суох. Быйыл саас ыһыы үлэтин    Ньурба улууһун дьаһалтата уонна “Ньурбатааҕы сүөһү аһылыгын оҥорор хампаанньа” АУо өйөөннөр, ыыппыттар.

Филиал салайааччыта-сүрүн мелиоратора Алексей Васильев иһитиннэрэринэн, сүөһү аһылыгар аналлаах култуураны 213 гектарга ыспыттарыттан 152 гектарын быраҕыллан сыппыт бааһынаны сөргүтэн оҥостубуттар, сиилэскэ анаан подсолнечнигы уонна кукурузаны 79, эбиэһи уонна вика-эбиэс булкадаһыгын 117, ону тэҥэ биир сыллаах от (судан отун гибридэ) сиэмэтин 17 гектардыыга ыспыттар. Күөх маасса үүнүүтүн гектартан ортотунан подсолнечникка 150-нуу, судан отун 100-түү уонна эбиэһи, эбиэс булкадаһыгын 40-нуу сэнтиниэри ыларга суоттаналлар. Былаан быһыытынан быйыл хомуур түмүгүнэн 2 тыһ. туонна күөх маасса үүнүүтүн хомуйуохтаахтар.

Күөх Ньурбаҕа бу күннэргэ хомуур үлэтэ үгэннээн бара турар. “Сенажтыахтаах этибит даҕаны, үбүлээһин сарбыллан, тэрилбитин кыайан ылымматыбыт. Инньэ гынан, хомуйбут үүнээйибитин наар сиилэскэ угабыт. Хойутаан ыспыппыт эрээри, подсолнух үчүгэйдик үүннэ, ситтэ. Хата, дьон хаартыскаҕа түһээри, сүгүн туруорбаттар, күрүөнү аһан кэбиһэннэр, сүөһүлэр сииллэр, тэпсэллэр. Билигин гектартан төһө үүнүүнү ылбыппытын этэргэ эрдэ. Хомуур бүттэҕинэ биирдэ биллиэ”, – диир Алексей Борисович. Манна сыһыаран суруйдахха, мелиорация салалтата сайын Новосибирскайтан тыраахтарга соһуллар комбайны ылан ыыппытынан уонна “Күндээдэ” хаһаайыстыбаттан бэйэтэ хаамар комбайны эттэһэн, үүнүүлэрин хомуйа сылдьаллар.

Инникитин 11 гектарга люцернаны сиэмэҕэ анаан итиэннэ хаһаайыстыбалар ходуһаларыгар 200 гектарга элбэх сыллаах оту  ыһарга былаанныыллар эбит. Үһүс сылларын элбэх сыллаах оту (кострец, силис от – пырей) үүннэрэн, сиэмэтин хомуйаллар. Үүнүүлэрин батарыыга “МТС Ньурба-Агро” АУо-лыын уонна “Сиибиктэ” бааһынай хаһаайыстыбалыын дуогабардаахтар. Күөх маассаны туоннатын 5-тии тыһ. солкуобайга батарыахтара.

Дмитрий Махаров Ньурбатааҕы филиал үлэтин түмүгэр олоҕуран, маннык  уопуту кэҥэтэр былааннаахтарын, онуоха бастакынан сүөһү аһылыгын оҥорон таһаарар кииннэри ыһыы уонна хомуур үлэтигэр туһаныллар тиэхиньикэнэн-тэрилинэн сэбилэнии турарын бэлиэтээтэ. Мелиорация филиаллара Ньурбаттан ураты ыаллыы Үөһээ Бүлүүгэ, Бүлүүгэ, Мэҥэ Хаҥаласка, Уус Алдаҥҥа, Чурапчыга уонна Дьокуускайга бааллар. Дмитрий Дмитриевич үрдүк бородууксуйа иһин сыралаһар бааһынай хаһаайыстыбалары уонна кэпэрэтииптэри бииргэ үлэлэһэргэ ыҥырар. Урут МТС-лар саҕалаан иһэн буксуйбут дьыалалара, баҕар, дьэ сатанаарай.

Василий Никифоров

УлуусМедиа