Кырдьарга бэриммэттэр элбээн истиннэр

«Кырдьаҕастан сүбэтин, эдэртэн эйэтин ыл» диэн былыргыттан кэлбит бэргэн этии баар. Дьиҥэр даҕаны оннук буолуохтаах, сорох эдэр салайааччылар кэлиҥҥи бириэмэҕэ аҕам дьоҥҥо болҕомтону, суолтаны биэрэр буолбуттара киһини үөрдэр.

Ити политика үөһэттэн дьаһаллар буолбута кырдьаҕас көлүөнэ дьоҥҥо эрэли күүһүрдэр. Дойду Президенэ Владимир Путин өссө 2018 сыллаахха сорук туруорбута: «Россия 2030 сылга диэри аан дойдуга 80-тан тахса орто саастаах гражданнардаах дойдулар кулууптарыгар эрэллээхтик киириэхтээх», — диэн. Ол саҕана Россияҕа нэһилиэнньэ олоҕун орто сааһа 70,3 сылга эрэ тэҥнэһэрэ. Оттон ХНТ этэринэн Японияҕа — 84.6, Италияҕа — 83.1, Францияҕа — 82.3 сыл этэ.

Оттон Саха сиригэр 2018 сыл түмүгүнэн нэһилиэнньэ олоҕун уһунун орто кээмэйэ 70.8 сылга тиийбитэ. Республика салалтата бу боппуруоска ураты болҕомто ууран, 2024 сылга диэри орто сааһы 76 сылга, 2028 сылга – 80 тиэрдэргэ соруктары туруорбута.

Кырдьаҕастарга аналлаах араас өрүттээх үлэлэр нэһилиэктэртэн саҕалаан, республика таһымыгар тиийэ ыытыллаллар. Сэрии сылларын оҕолоругар диэн чэпчэтии сорох көрүҥнэрэ олохтоннулар.

Ити көрүллүбүт дьаһаллар дьиҥнээх дьыалатыгар олоххо киирдэхтэринэ, уопсастыба кырдьаҕастарга моральнай өттүнэн болҕомтону күүһүртэҕинэ, биһиги кырдьык бар дьоммут олохторо уһууругар ситиһиилэниэхпитин сөп.

Мин итиннэ холобур быһыытынан бэрт кылгастык Сунтаар улууһун Түбэй Дьаархан нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо Фрументий Петрович Софронов туһунан кэпсиэм. Кини бүгүн кырдьаҕас дьон ахсааныгар сылдьар. Олоҕун устатыгар үлэ үөһүгэр сырытта, дьон-сэргэ ытыктабылын ылла, оройуон, нэһилиэк салалтатын болҕомтотугар сырытта, кинилэр өйөбүллэринэн туһанна. Ити барыта кини олоҕо ситиһиилээх, чаҕылхай, уһун үйэлээх буоларыгар төһүү күүс буолбута.

https://ulus.media/wp-content/uploads/2025/09/whatsapp-video-2025-09-18-at-12.23.16.mp4

Кини айылҕаттан сытыы-хотуу, үлэҕэ дьоҕуурдаах киһи эдэригэр Ньурба театрыгар артыыстаан культура эйгэтигэр талааннааҕын көрдөрбүтэ. Онтон 45 сыл анараа өттүгэр кэргэнин Нина Ильинична дойдутугар, Сунтаар улууһун кытыы нэһилиэгэр кэлэн олохсуйбута. Кулууп сэбиэдиссэйин быһыытынан үлэлээн, нэһилиэнньэ олоҕун-дьаһаҕын улаханнык сэргэхсиппитэ. Кулууп дьиэтэ саҥардыллыбыта, материальнай базата бөҕөргөөбүтэ. Нэһилиэнньэ, ыччат дууһалыын сынньанар, санаалара бөҕөргүүр, сайдар кииннэригэр кубулуйбута.

Кэргэнэ Нина Ильинична кулуупка художественнай салайааччы быһыытынан уус-уран самодеятельноһы салайыыга айымньылаахтык үлэлээн, онтон Фрументий Петрович бэйэтэ хаһаайыстыбаннай өттүн кыайа тутан, культурнай-маассабай үлэ тэрээһинин дьоҕурдаахтык ыытан Түбэй Дьаархан кулууба оройуоҥҥа эрэ буолбакка, республикаҕа бастыҥ үлэлээҕинэн биллибитэ.

Кинилэр иккиэн күүстэрин холбоон, 1992 сыллаахха «Аман Өс» диэн оҕо театрын республикаҕа биир бастакынан тэрийбиттэрэ. Идеята — төрүт тылы, төрүт үгэһи олоҥхоҕо, С.А.Зверев айымньыларыгар тирэҕирэн тилиннэрии, сайыннарыы этэ.

Фрументий Петрович сып-сап саҥаран, этэн-тыынан нэһилиэккэ эрэ буолбакка, культура эйгэтигэр оройуоҥҥа киэҥник биллэр активист этэ.

Сунтаарга 2006 сыллаахха ыытыллыбыт 4-с Саха сирин норуоттарын Спартакиадатын уонна бастакы Олоҥхо ыһыаҕын аһыллыыларыгар режиссер Сергей Потапов группатыгар үлэлээбитэ. Ол түгэннэри дьон-сэргэ билиҥҥэ тиийэ умнубакка, олохторугар баар чаҕылхай түгэн быһыытынан өйдүүр. Кини бэйэтэ «Күнү олус таптыыбын» диэн ырыаны толоруута улахан суолталаах республиканскай тэрээһин арыллыытын киэргэппитэ.

Фрументий Петрович нэһилиэгэр балыктааһыны, муҥханы тэрийээччи буолан, дьонун-сэргэтин айылҕа аһылыгынан күндүлүүр. Айылҕаны таптыыр, көй салгынынан дуоһуйа тыынар. Кэргэнинээн уоллаах кыыһын илдьэ сылдьан айылҕа сиэдэрэйин көрдөрөр, Баай Байанайтан булдунан маанылаттарар буолара. Ол дьарыгын билигин даҕаны бырахпат. Нэһилиэк олоҕор, культурнай сынньалаҥын тэрийииттэн илиитин араарбат.

https://ulus.media/wp-content/uploads/2025/09/whatsapp-video-2025-09-18-at-12.23.16-1.mp4

Фрументий Петрович Софронов билигин 85 сааһыгар үктэммит ытык кырдьаҕаспыт. Кини курдук үтүө санаалаах, үлэһит, олоххо актыыбынай сыһыаннаах, кырдьарга бэриммэт дуулаҕа санаалаах дьоммут элбээн истиннэр, доруобайдык, дьоллоохтук, уһуннук олордуннар.

Климент Иванов, госсулууспа бэтэрээнэ,

Саха Республикатын бочуоттаах гражданина

2025. Балаҕан ыйын 17 к.

активное долголетие  

УлуусМедиа