Өйөбүлүнэн кынаттыыр Галина Габышева

Саха далбар хотуна диэн кимий? Кини – өбүгэлэрин мындырын иҥэринэн кэлбит муударай дьахтар, кэргэнигэр истиҥ доҕор, иэримэ дьиэни иччилиир күн күбэй ийэ, амарах эбэ.

Киэҥ сиринэн тайаан сытар Сахабыт сиригэр төһөлөөх далбар хотуттар дьиэ кэргэттэрин көрөр-истэр аналларын толорон дьоллоохтук олороллоро буолуой?

«Далбар Хотун» сурунаал бастыҥтан бастыҥ далбар хотуттары киэҥ эйгэҕэ биллэрэр соруктаах бүтүн өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэһи ыыппыта хайыы-үйэ 14 сыл буолла. 2009 сыллааҕы күрэскэ Дьокуускай Хатаһын олохтооҕо Галина Габышева кыайбыта. Бу күннэргэ мин Галина Константиновналыын көрсөн баран, төһө да сыллар-хонуктар ааспыттарын иһин, кини эдэрдии эрчимин сүтэрбэтэҕин, күлэр-мичилийэр харахтарыгар олохтон астыныы-дуоһуйуу уота сыдьаайарын үөрэ көрдүм.

Габышевтар 1990-с сылларга Ленскэйтэн көһөн кэлэн, Хатаска дьиэ-уот тэринэн олохсуйбуттара. Алта оҕо амарах ийэтэ оччолорго бөһүөлэк уонна Дьокуускай уопсастыбаннай олоҕор төбөтүн оройунан түспүтэ: дьахталлар Сэбиэттэрин уонна киин куорат элбэх оҕолоох ыалларын уопсастыбаннай тэрилтэлэрин көхтөөх чилиэнэ этэ. «Туймаада эбэтэ-2007» аат хаһаайката буолбута, «2000 үтүө дьыала» бэлиэнэн наҕараадаламмыта. Галина Габышева билигин өрөспүүбүлүкэтээҕи 3-с №-дээх клиническэй балыыһаҕа гериатрия киинигэр санитарканан үлэлиир.

Галина Константиновна киинэ түспүт сирэ Уус Алдан Бороҕоно. Варвара Семеновна, Константин Андреевич Бурцевтарга төрдүс кыыһынан күн сирин көрбүт. Эдэркээн сылдьан сүрэҕин иэйиитинэн Ленскэй оройуонтан төрүттээх Владимир Габышевка кэргэн тахсыбыт.

«Кэргэним төрөппүттэригэр Анна Алексеевнаҕа, Владимир Васильевичка үтүөкэннээх киһини иитэн таһаарбыттарыгар олорорум тухары махтаныам», – диир Галина.

1977 сыллаахха Владимиры Ленскэй оройуонугар үлэҕэ анаабыттар. Онон эдэр ыаллар Орто Наахара нэһилиэгэр олохсуйбуттар. Дьоллоох төрөппүттэр биэс кыыс уонна биир уол оҕону күн сирин көрдөрбүттэр.

«Хаһаайыстыба, дьиэ-уот тэринэн олус үчүгэйдик олорбуппут. Кэргэним маһы үҥкүүлэтэр, тимири ыллатар уус. Сатаабата диэн суох. Кини идэтинэн ойуур хаһаайыстыбатыгар үлэлээбитэ. Бастакы дьиэтин Орто Наахараҕа Нүүйэ өрүс кэрэ айылҕалаах кытылыгар дьэндэппитэ. Миэхэ: “Сардаанабыт бастакы кылааска бэйэтин дьиэтин боруогун атыллаан барыахтаах”, – диэбитэ. Инньэ гынан бастакы оҕобут оскуолаҕа “Бастакы чуорааныгар” сып-сырдык, сабыс-саҥа дьиэттэн барбыта. Онтон 1998 сыллаахха улахан халаан уута Ленскэйи аймаабытын кэннэ Хатаска көһөн кэлбиппит. Онно эмиэ Владимир бэйэтин илиитинэн дьиэ-уот, күрүө-хаһаа туттубута. Бу сыллар тухары кини оҕолорун, миигин бүөбэйдээн, аҕа баһылык кыһамньытын биллэрэн кэллэ. Кыргыттарыгар харыстабыллаахтык сыһыаннаһан, уолун эр киһилии такайан улаатыннартаан, билигин кыргыттарбыт бары ыал ийэлэрэ, дьоһун үлэһиттэр. Биһиэхэ мип-минньигэс сиэнчээннэри бэлэхтээн, кырдьар сааспыт күнүн-дьылын киэргэттилэр», – диэн Галина Константиновна кэпсиир.

Оҕолор улаатан, ийэлээх-аҕаларын үтүө алгыстарынан атахтарыгар туран, эмиэ туспа дьиэ-от тэринэн олохторун оҥостубуттар. Улахан кыыстара Сардаана медик идэлээх, эмп-томп салаатыгар үлэлиир, Нина тыа хаһаайыстыбатын техникумун кыһыл дипломунан бүтэрбит, билигин бэйэ дьыалатын тэринэн ситиһиилээхтик үлэлии-хамсыы сылдьар, Татьяна оҕо саадыгар үлэлиир, биэс оҕо күн күбэй ийэтэ, Анна инженер идэлээх, кыра кыыстара Надежда бэтэринээр, куорат управлениетыгар үлэлиир уонна мүрүн бүөтэ, кэтэһиилээх уоллара Владимир сир баайын хостуур үлэ инженерэ. Кыргыттар бары ыал буолан, оҕо-уруу тэниппиттэр, Габышевтар ааттарын ааттатар сиэн оҕолору бэлэхтээбиттэр.

«“Үлэ диэн дьол доҕуһуола, үлэтэ суох дьол да суох” диэн Семен Данилов хоһоонугар хоһуйбуттаах. Мин олоҕум устата олус үчүгэй тэрилтэлэргэ уонна үтүө дьону кытта үлэлээн кэллим. Билигин өрөспүүбүлүкэ биир бастыҥ тэрилтэтигэр – Гериатрия киинигэр үлэлиибин», – диэн үлэлээбит сылларын туһунан истиҥник ахтар.

Санатар буоллахха, 3-с №-дээх клиническай балыыһа иһинэн үлэлиир өрөспүүбүлүкэтээҕи гериатрия киин быйыл 25 сылын туолла. Аҕам саастаах дьон доруобуйатын чөлүгэр түһэрэр, чинчийэр, сынньатар киин бастакы президент Михаил Николаев ыйааҕынан тэриллибитэ. Уһук Илиҥҥэ аан бастакынан аһыллыбыт киин Россияҕа биир бастыҥ үлэлээҕинэн биллэр. Бу сыллар тухары киин үлэһиттэригэр анаан төһөлөөх элбэх махтал тыллара этиллибиттэрэ буолуой?

«Мин бу тэрилтэҕэ үлэлиирбинэн киэн туттабын. Бастатан туран кииммитигэр бары үлэһиттэр эмтэнээччилэргэ кыһамньылаахтык сыһыаннаһалларын көрөн олус үөрэбин. Кэлэктииппит олус түмсүүлээх. Кылаабынай быраастан уонна чопчу ыарыыны эмтиир быраастартан саҕалаан санитаркаларга тиийэ ситимнээхтик үлэлиибит. Холобур, быраас кырдьаҕас киһи хайдах утуйан турбутун, аһаабытын биһигиттэн уонна сиэстэрэлэртэн ыйыталаһар. Биһиги, санитаркалар, күннээҕи үлэбитин эрэ толоруунан муҥурдаммаппыт. Кырдьаҕастары кытта кэпсэтэбит, төһө кыалларынан болҕомтобутун уура сатыыбыт. Болҕомтоҕо ким баҕарар наадыйар. Ордук биһиги, аҕам саастаах дьон, оннук истиҥ сыһыантан дьэгдийэ түһэбит эбээт. Кинилэр сороҕор кыһалҕаларын кэпсииллэр, үгүстүк үөрүүлэрин үллэстэллэр.

Быйыл кииммит 25 сыллаах үбүлүөйүнэн үлэлээбит быраастарбытыгар анаан хатыҥнары олордубуппут, “Бэтэрээннэр аллеялара” диэн ааттаабыппыт», – диэн Галина Константиновна үлэтин уонна кэлэктиибин туһунан астына олорон кэпсиир.

Галина Константиновна миигин кытта кэпсэтэ олорон дьоллоох дьиэ кэргэн өрүү тутуһар биир халбаҥнаабат сиэрин туһунан эппитин олус сөбүлүү иһиттим. Кини: «Мин тыылым үчүгэй», – диэбитэ. Ол барыта кини кэргэн, ийэ быһыытынан бэйэтэ эмиэ талба далбар хотун буоларын көрдөрөр.

«Биһиги оҕолорбутугар бүк эрэнэрбит. Ол иһин буолуо, оҕолорбут бары бэйэлэрин дьаһанар дьон буола улааппыттара. Сардаанабыт 7 сааһыттан балтыларыгар ханнык таҥас ылыллыахтааҕын, куукунаҕа ханнык бородууктабыт бүтэн эрэрэрин бэлиэтии көрөн, атыылаһар, эбэтэр биһиэхэ этээччи. Оҕолорум кыраларыттан миигиттэн тугу да кистээбэттэр, кыһалҕаларын, үөрүүлэрин тэҥҥэ үллэстэллэр. Кыргыттарым улаатан эргэ барар саастарыгар “кэргэҥҥитин харыстыыр буолуҥ, киниттэн күүтэр эрэ аакка сылдьымаҥ, үтүөнү үтүөнэн төннөрүҥ, биир долгуҥҥа буолуҥ” диэн сүбэлиирим», – диэн ийэ кэпсиир.

Оттон оҕолоро уонна сиэннэрэ күндү ийэлэригэр уонна эбэлэригэр тапталынан сыдьаайар олус күндү тыллары аныыллар.

«Биһиги төрөппүттэрбит айылҕаттан муударай дьон. Тыынар тыыннааҕы, үүнээйини сөбүлүүргэ үөрэппиттэрэ. Биһиги биэс ыттаах, үс куоскалаах этибит, оҕо сылдьан быраҕыллыбыт дьиэ кыылларын аҕаларбыт. Кууруссаларбытын, сибиинньэлэрбитин бэйэбит көрөрбүт. Ийэлээх аҕабытын кытта ойуурга сир астыырбыт, эриэхэ хомуйарбыт. Окко бары сиэттиспитинэн баран үлэлиирбит. Кинилэр биһиэхэ киһи сэҥээрэрин курдук элбэҕи кэпсииллэрэ, олох муударастарыгар үөрэтэллэрэ, тэҥҥэ оонньоһоллоро. Дьиэбит тиэргэнигэр оҕо былаһааккатын туппуттара, онно бөһүөлэкпит оҕолоро кэлэн оонньууллара, дьоллоох оҕо сааспыт иһин төрөппүттэрбитигэр бары наһаа махтанабыт», – диэн улахан кыыстара Сардаана ахтар.

Иккис кыыстара Нина: «Ийэм ханна да бардар биһигини илдьэ сылдьааччы, үрүсээкпитин сүкпүтүнэн ыраах да, чугас да айаҥҥа турунааччыбыт. Уунан да, суолунан да, салгынынан да айаммыт ырыа аргыстаах буолааччы. Дэриэбинэҕэ буолар оҕолор күрэхтэһиилэригэр барытыгар кытыннарара, таҥас тигэн тэрийэрэ, үҥкүүнү, ырыаны бэйэтэ үөрэтэрэ. Биһигини эрэ буолбакка, баҕалаах оҕолору барыларын дьарыктыыр этэ. Үҥкүү ансаамбыла тэрийэн улуус киинигэр кытта киирэр этибит. Мин оҕо иитиитигэр ийэм курдук буола сатыыбын. Бэйэм оҕолонон баран ийэ буолар кэрэтин уонна ыараханын, дьэ, өйдөөтүм», – диир кини.

Улахан сиэнэ Динара эбэтин хайдах курдук таптыырын кумааҕыга хоһуйбут: «Эбээм туһунан ахтыым хаартыскалары кытта буолбакка, иистэнэр массыына таһыгар кэчигирэспит сабыс-саҥа саптар, хорутуллубут бааһына сыттарын кытта ситимнээх. Оҕо сылдьан куукуна остуолун тула олорон эбээм наҕыл куолаһын истэрбин сөбүлүүр да этим.

Мин кырабыттан эбээ, эһээ оҕотобун. Кинилэр миэхэ олоххо тапталы иҥэрбиттэрэ. Мин сатабылым барыта кинилэртэн кэлбитэ. Күрэскэ кыттарбар эбээм аттыбар баар буолара, харахтарыгар киэн туттуу кыыма оонньуура. Кини өйөбүлэ – мин кынатым. Эн биһигини олоххо эрэ буолбакка, эн биһигини Киһи буоларга үөрэппитиҥ».

Галина Константиновна сотору 70-с хаарын санныгар түһэриэ. Мин кини чугас дьонун тапталларынан угуттанан өссө да уһуннук дьоллоохтук олороругар баҕардым.

УлуусМедиа