Хорсун буойун, улуу Маастар Мөссүөнэ тыыннаах

А.С. Пушкин аатынан Нуучча драматическай театрын ойоҕоһугар ураты пааматынньык баар. “Валентин Дмитриевич, дорообо!” – диэн тапталлаах театрын, артыыстар киирэр-тахсар ааннарын таһыгар ыскамыайкаҕа олорор искусство улуу Маастарын боруонса мөссүөнүн кытта дорооболоһон ааһааччыбын. Бу — скульптор Галим Долмогомбетов А.С.Пушкин аатынан Нуучча драматическай театрыгар Россия уонна Саха сирин народнай артыыһа, П.А.Ойуунускай аатынан Государственнай бириэмийэ лауреата, СР Духуобунаһын вице-президенэ, АГКуоИИ Толоруу искусствотын кафедратын профессора, «Аҕа дойду сэриитин I степенэ», «Хотугу сулус», «Норуоттар доҕордоһуулара» орденнар кавалера, «Хорсунун иһин», «Праганы босхолооһун иһин», «Германияны кыайыы иһин» бойобуой мэтээллэр хаһаайына, Саха сиригэр театральнай искусство сайдыытыгар улахан кылааттаах айар интеллигенция чаҕылхай бэрэстэбиитэллэриттэн биирдэстэрэ Валентин Дмитриевич Антонов мөссүөнүн үйэтиппит пааматынньыга.

Валентин Дмитриевич Антонов Ульяновскай уобалас Сурскай оройуонун Сара бөһүөлэгэр төрөөбүтэ. Оскуоланы бүтэрээт уон сэттэлээх уолчаан үһүс төгүлүн тылланыытыгар ылыллан, илиитигэр саа-саадах тутан, төрөөбүт дойдутун көмүскэлигэр туруммута. Аҕа дойду уоттаах сэриитигэр зенитчигинэн сылдьыбыта, сэбилэнии командира, батарея, онтон полк комсора буолбута. Бастакы Украинскай фронт састаабыгар Висланы, Одеры, Шпрейи туорааһыҥҥа кыттыбыта, хорсуннук сэриилэспитэ. 1945 сыллаахха Эльбаҕа буолбут Кыһыл Армия 58-с гвардейскай дивизия буойуттара АХШ 69-с пехотнай дивизиятын кытта историческай көрсүһүүлэригэр кыттыбыта. Праганы босхолооһуҥҥа сэриилэһэ сылдьан өлөрдүү таптаран баран, ханнык эрэ дьикти күүс көмөтүнэн тыыннаах ордубута. 1948 с. демобилизацияламмыта.

Аҕабыыттары көрөн улааппыт Валентин Антонов оҕо сылдьан аҕабыыт буолар ыра санаалааҕа. Уруһуйдуурун олус сөбүлүүрэ… Онтон сэрии кэнниттэн Свердловскайдааҕы театральнай институтка киирэн баран, А.Н. Островскай аатынан Ленинградтааҕы театральнай институтка көһөн, туйгуннук үөрэнэн бүтэрбитэ.

Валентин Дмитриевич 60 сыл устата 200-тэн тахса оруолу оонньообута. Онтон 50 сыл Дьокуускайга А.С.Пушкин аатынан Нуучча театрын сценатыгар. Валентин Антонов аан дойду аҕа баһылыктарын Ленини, Сталины, Юлий Цезары, кырдьаҕас саллаат Аҕа дойду сэриитин кэмигэр норуот героизмын көрдөрөр спектаклларга — А.Кудрявцев «Иван и Марина» — Иван Климовы, А.Дударев «Сумерки» — Леоновы, В.Ежов «Соловьиные ночи» айымньытыгар- полковник Лукьяновы, А.Мусиенко «Слушайте, товарищи потомки» айымньытыгар матрос Вакуленконы о.д.а. оруоллары итэҕэтиилээхтик арыйбыта. 1986 с. А. Кудрявцев “Иван и Мадонна” спектаклыгар Иван Климов оруолун иһин СӨ П.А. Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэтин ылбыта. Онтон оҕо эрдэҕиттэн аҕабыыт буоларга дьулуспут киһи В. Федоров «Одиссея инока якутского» айымньытыгар (реж. А.Борисов) святитель Иннокентий Вениаминовы оонньообутун Владыка Герман хайҕаан турар. Араас оруоллары толоруутун, артыыс араас дьон олоҕунан, дьылҕатынан олоруутун уустугун туһунан: “Үтүө да, мөкү да киһиттэн тахсар, ону тоҕо, туохтан итинниккэ тиийбитин толкуйдаан таһаарыахтааххын”, — диирэ сцена улуу Маастара.

Валентин Дмитриевич бэйэтэ туруорааччы-режиссер быһыытынан эмиэ айымньылаахтык үлэлиир. Нуучча театрын сценатыгар Р.Том «Комиссар полиции», Г.Запольская «Мораль пани Дульской», Ф.Булатов «Выходили бабки замуж» айымньыларын, оҕолорго аналлаах «Тайна Капитана Флинта» (Д.Иванов, В.Трифонов), «Царевы Очи» (М.Панфилова —Рыжкова), «Зайка-зазнайка» (С.Михалков), «Поросенок Кнок и его друзья» (М.Варфоломеев) курдук уонунан остуоруйалары, айымньылары туруорбута. Кини театрга оҕолор уонна эдэр ыччат сылдьарыттан үөрэрэ, астынара. Эдэр дьон дууһаларыгар киһилии, айыылыы дьон буолан үүнэллэригэр кэрэни, сырдыгы ыһабыт диирэ. Валентин Дмитриевич уһуйааччы, профессор быһыытынан МХАТ оскуола-студиятын икки курсун уонна АГКуоИИ биир бөлөҕүн бэлэмнээн таһаарбыта. Билигин уһуйааччыларын суолун үөрэнээччилэрэ салгыыллар.

В.Д. Антонов 1983-1987 сс. Нуучча театрын директор быһыытынан салайбыта.

1996 с. СР бастакы Президенэ М.Е.Николаев республикаҕа Духуобунас Академиятын тэрийиэҕиттэн вице-президенинэн талыллан айымньылаахтык үлэлээбитэ. Дьокуускай куорат ИДьМ иһинэн Милиция үрдүкү оскуолатыгар культура уонна духуобунас институтун ректорын быһыытынан сүүрбэччэ сыл үлэни тэрийбитэ. Валентин Дмитриевич сиэр-майгы, иитии, ииттинии, духуобунас, үйэлээх сыаннастар туһунан санаалара бэчээт страницаларыгар тахсара уонна иһиллэрэ. Иһиллэр диэн тыл быһа өйдөбүлүгэр эттэххэ, Валентин Антонов — Саха сирин бэлиэ куолаһа. Радиоҕа, телевидениеҕа дойдубут литературнай айымньыларын Олоҥхону, духуобунай сыаннастары нууччалыы тылынан бэйэтэ баай дууһалаах буолан бары дэгэтин сөпкө тиэрдэр көмүс куолас этэ.

Валентин Дмитриевич ийэ Айылҕаҕа сылдьарын туохтааҕар да ордороро. Оҕо эрдэҕиттэн айылҕа туонатыгар үөскээбит эбит этэ. Ис туругун, талаанын айылҕа өлүүлээтэҕэ. Уран уус хараҕынан удьурҕайдары булан аҕалан араас оҥоһуктары, оттон-мастан намчытык сыһыаран хартыыналары оҥорорун сөбүлүүрэ, ону флоропись диэн ааттыыра. Балыктыырын, тэллэйдиирин сөбүлүүрэ. Үчүгэй хаһаайын этэ. Кэргэнинээн М.Н.Жирков аатынан музыкальнай колледж дирижерскай-хоровой салаатын сэбиэдиссэйэ Светлана Георгиевналыын дууһаларынан өйдөһөн отут түөрт сыл олорбуттара, уоллаах кыыһы улаатыннаран, атахтарыгар туруорбуттара.

Валентин Антонов диэтэххэ — Нуучча Академическай театрын өйдүүгүн. Онтон Нуучча Академическай театрын Антонова суох сатаан санаабаккын. Силлиһэн хаалбыт кэлим өйдөбүл буолбут.

2011 с. улуу актер Валентин Дмитриевич Антонов үбүлүөйдээх дьоро киэһэтигэр сылдьыбытым. Режиссер Карл Сергучев А.П.Чехов «Калхас» (Лебединая песня) диэн драматическай сэһэн туруоруллубута. Айымньы сүрүн герой уоһунан «талааҥҥа соҕотохсуйуу, кырдьыы, бэл, өлүү да суох» диэн үйэлээх философскай өйдөбүл тоһоҕолонон тиэрдиллибитэ.

Ити киэһээ СР культуратын үтүөлээх үлэһитэ, А.С. Пушкин аатын ГАНДТ литературнай чааһын сэбиэдиссэйэ Г.В. Иванова хомуйан оҥорбут «Якутский край» издательствоҕа тахсыбыт «Сотни жизней Валентина Антонова» кинигэ сүрэхтэниитэ буолбута. Хомуурунньукка В.Д. Антонов олоҕун уонна айар үлэтин туһунан публикациялар, ыстатыйалар, хаартыскалар киирбиттэр этэ. Кини олоҕун, айар суолун ол кинигэттэн булан ааҕыахха, билиэххэ сөп.

Валентин Дмитриевич ити кэнниттэн үс сылынан, 2014 с. сирдээҕи олоҕун түмүктээбитэ. Өлөр охтуутугар сыттаҕына мин, онтон академик Карл Георгиевич Башарин эр-биир балыыһаҕа баран көрсүбүппүт. Сэриини ааспыт хорсун буойун олоҕу уруйдуу, өлүүнү дьоһуннук көрсүбүтэ…

Аҕа дойду Улуу сэриитигэр кыргыспыт хорсун буойуну, сцена улуу маастарыгар, духуобунай сырдатааччыга диэри улахан суолу тэлбит Саха сирин биир бэлиэ киһитин В.Д.Антоновы умнубаппыт.

Валентина Бочонина

УлуусМедиа