Баһылай Харысхал албан аатыгар аналлаах кэмпириэнсийэ сүүстэн тахса кыттааччыны түмтэ

Бүгүн саха норуодунай суруйааччыта, драматург, прозаик, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ Духуобунас академиятын академига, Амма улууһун бочуоттаах олохтооҕо, бөдөҥ уопсастыбаннай-судаарыстыбаннай диэйэтэл Василий Егорович Васильев — Баһылай Харысхал төрөөбүтэ 75 сылын көрсө Дьокуускай куоракка «Харысхал аартыктарынан…» дэкээдэтэ Айыы Кыһатыгар сахаларга биир сүрүн суолу-ииһи хаалларбыт чулуу киһиэхэ анаммыт научно-практическэй кэмпириэнсийэттэн саҕаланна.

Кэмпириэнсийэ арыллыытын үөрүүлээх чааһыгар истиҥ доҕоро, ыкса чугас киһитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа Анатолий Николаев Баһылай Харысхал «Ааспыт кэм аартыктарынан…» кинигэтэ эрдэ 2000 эрэ ахсаанынан бэчээттэнэн тахсыбытын бэлиэтээн туран, маннык этиннэ:

— Баһылай – сахаларга Таҥара биэрбит киһитэ, тоҕо диэтэххэ, кини курдук саха норуотун сарсыҥҥытыгар анаан олус элбэҕи оҥорбут киһи — сахаларга ахсааннаах. Онон Харысхал туһунан бу күннэргэ саҥа санаалар, этиниилэр үөскүүллэрэ буолуо, ол барыта үтүө түмүктээх буоларыгар саарбахтаабаппын.

Кини «Ааспыт кэм аартыктарынан…» кинигэтин эбии 5000 тыһыынча ахсаанынан бэчээттэтэн таһаарыахха наада диэн этиилээхпин.

Эбэн эттэххэ, бу кинигэ Саха норуодунай суруйааччыта Василий Васильев – Харысхал саха ааҕааччыларыгар, баччааҥҥа диэри айах кэпсээнигэр эрэ сылдьыбыт саха ытык-мааны дьонун, ыралаах ыччаттарын тустарынан этиллибэтэх кырдьыгы кэпсиир документальнай романа буолар.

Бу бырайыак көҕүлээччилэринэн «Чолбон» сурунаал эрэдээксийэтэ уонна Баһылай Харысхал доҕотторо буолаллар. Хомойуох иһин, суруйааччы бэйэтэ түмпүт, бэчээккэ бэлэмнээбит биир чаҕылхай үлэтэ кини бу олохтон барбытын кэннэ 2021 сыллаахха күн сирин көрбүтэ.

Амма улууһун бочуоттаах олохтооҕо, СӨ уонна РФ спордун туйгуна, үтүөлээх үлэһитэ, Аммалар тумус туттар киһилэрэ Михаил Алексеев:

-Харысхал 75 сааһын көрсө, «Аммаҕа саас этэ» диэн пьесэтигэр олоҕуран, “Хрущев аатынан холкуос” диэн кинигэ таһаардыбыт. Күндү киһибит үбүлүөйдээх сылын илии тутуурдаах көрүстүбүт диэн үөрэ бэлиэтиэх тустаахпын. Бэйэм 81 сааспар сылдьабын, үйэлээх сааспын спорт эйгэтигэр анаатым. Харысхаллыын сүүрбэччэ сыл чугастык алтыһан ааспыт дьоллоох киһинэн ааҕынабын.

Дамир Липатов, кэмпириэнсийэ кыттыылааҕа, Айыы Кыһатын үөрэнээччитэ:

-Мин «Көмүөл» айымньытын ырытыынан кытта сылдьабын. Харысхал бу айымньыта тоҕо Көмүөл диэн ааттаммытын, тоҕо бу айымньыны талбыппын ырытыахтаахпын.

Илья Семенов, Мээндиги нэһилиэгин баһылыга:

– Мээндиги нэһилиэгэ – Баһылай Харысхал төрөөбүт-үөскээбит төрүт дойдута буолар. Кини төрөөбүтэ 75 сааһын чэрчитинэн ыытыллар дэкээдэ бары тэрээһиннэригэр көхтөөх кыттыыны ыла сылдьабыт. Бүгүҥҥү бу научнай-практическэй кэмпириэнсийэҕэ «Мээндиги уонна Харысхал» диэн дакылаатынан кыттабыт.

Маны тэҥэ, кыраайы үөрэтээччи Михаил Алексеев суруйааччы айар үлэтин, олоҕун кэрчигин кэпсиир, көрдөрөр бэртээхэй быыстапка тэрийдэ.

Тус бэйэм Харысхаллыын билсиһиим, ыкса чугасыһыым Мээндиги баһылыга буолбутум кэннэ саҕаламмыта. Миигин элбэххэ үөрэппит-такайбыт, эппиккэ дылы, сиэтэ сылдьан үгүһү көрдөрбүт ытык киһим буолар.

Бүгүҥҥү үтүө тэрээһиҥҥэ Баһылай Харысхал биир дойдулаахтара эрэ буолбакка, кинини кытта чугастык алтыспыт биир үөлээннээхтэрэ, чугас доҕотторо, аймахтара кыттыыны ыллылар. Анаммыт күҥҥэ кэлбит ыалдьыттар норуодунай суруйааччы туһунан үтүө тылынан ахта-санаан, суолталаах тэрээһини киэргэттилэр.

Түмүктээн эттэххэ, Василий Егорович Васильев — Баһылай Харысхал төрөөбүтэ 75 сылын көрсө ыытыллар кэмпириэнсийэҕэ барыта 22 улуустан 105 кыттааччы кыттара күүтүллэр. Суруйааччыга анаммыт дэкээдэ Амма улууһугар сэтинньи 26 күнүгэр диэри ыытыллыаҕа.

Василий Егорович Васильев 1950 сыллаахха сэтинньи 6 күнүгэр Амма улууһун Соморсун нэһилиэгин Мээндиги учаастагар күн сирин көрбүтэ. 1974 сыллаахха СГУ бүтэрбитэ. 1972 сыллаахха устудьуоннуу сылдьан “Молодежь Якутии” өрөспүүбүлүкэтээҕи ыччат хаһыатыгар, онтон “Кыым”, “Саха сирэ” хаһыаттарга үлэлээбитэ.

Саха сирин суруйааччыларын сойууһун Уус-уран литератураны пропагандалыыр бюро, ССРС литературнай пуонда Саха сиринээҕи салаатын, СӨ айар сойуустарын салалтатын дириэктэринэн үлэлии сылдьыбыта.

1976 сыллаахха “Хотугу сулус” сурунаалга бастакы кэпсээнэ тахсыбыта. Былатыан Ойуунускай аатынан Саха тыйаатырыгар аҕыс пьесата турбута: “Аммаҕа саас этэ”, “Сэрии тыйыс тыына”, “Мэйик”, “Хайарҕас синдрома”, “Эргиллиэм хайаан да”, “Кэт Марсден: Айыы санаа аанньала”, “Бастыҥ хатыыта” уонна “Көмүөл”.

Ону таһынан “Кустук”, “Сир ыарыыта”, “Ааспыт кэм аартыктарынан”, “Маасыҥка бадаарага”, “Ахтылҕан”, “Таптыыр, ахтар дьоннорум”, “Төрөөбүт буор сылааһа” уо.д.а. кинигэлэрэ тахсыбыта.

Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ

УлуусМедиа