Көстүбэт кыылга түбэспиппит
Атаһым Кириллин Валералыын биир күһүн алтынньы ортото тайахтыы диэн Уолбукка таҕыстыбыт. Эрдэ тиийдибит. Хонук маспытын бэлэмнээн, киэһээ аһылыкпытын астанан, уоппутун аһатан, бэйэбит аһаан-сиэн баран, эрдэ туран хаама барар дьон быһыытынан, утуйдубут.
Мин сарсыарда оһох тыаһыттан уһуктан кэллим. Валерам эрдэ туран чэйин оргутан, аһын тардан олорор эбит. “Чэ, тур. Бүгүн кыыл баарын-суоҕун чинчилии таарыйа чугаһынан хаамыа этибит”, – диэтэ.
Аһаан, сыыйа хомунан, былаан быһыытынан бардыбыт. Быһыттааҕынан тахсан, Чараҥнааҕынан Орто Күөлгэ түһэр дэлээнэ суолунан баран иһэммит үрүйэнэн Саҥа Күрүө диэки хаамтыбыт. Ол баран иһэн Валерам: “Былырыын соҕотоҕун хаама сылдьан, манна маарга биэстээх кырдьаҕаһы бултаабытым. Ытым көмөлөһүөхтээҕэр эһэҕэ сиэтэ сыспыта”, – диэн кэпсээтэ.
– Ол хайдах? – диэн ыйытабын.
– Били Дохсун диэн аатырбыт тайахсыт ыт эһэни үрдэриигэ улууска бастаабыта ээ. Онтум дьиҥнээҕэр кэлэн үрбэккэ, көрөн турар. Хата, киһитэ мин буолан, мутук тыаһаатын кытта эргиллэн көрөммүн, олох чугаһаабытын кэннэ ыттым. Ытым дьэ үрэр ини диэн кыратык кэтэстим даҕаны, үрбэтэ. Биэс миэтэрэ хаалбытыгар ытан сууллардым. Истибэтэҕим буоллар, үрдүбэр түһүөх эбит, – диэн хом саныырын эттэ.
Оннук кэпсэтэн баллыгыраһа иһэн, ойуур уотугар хаспыт сирдэринэн маарга кэллибит. Ыттарбыт кыра уулаах дулҕа быыһыгар сүүрэн тиийэн, үрэн бардылар. Биһиги маар ортотугар турабыт. Ыттар биһигиттэн хаҥас диэки алта уонча миэтэрэлээх сиргэ тугу эрэ үрэллэр. Талаҕа үрдүк уонна хойуу баҕайы, онно эбии үөт мастаах буолан, туох даҕаны көстүбэт. Онтон эриэн ыппыт үрэ-үрэ иннибитигэр баран иһэрэ көһүннэ. Ол өттө умайбыт буолан, аһаҕас соҕус. Тайах туйаҕын тыаһа иһиллэр, муоһа маска охсуллан лоһургуур эрээри, бэйэтэ көстүбэт. Валерам миигиттэн:“Кыылы көрөҕүн дуо?” – диэн ыйытар.
– Суох, тыаһын эрэ истэбин. Оттон эн көрөҕүн дуо? – диэн хардары ыйытабын.
– Суох. Көрбөппүн, – диэтэ.
Ол кэмҥэ били хаҥас диэки баар ыппыт үрэрэ тохтообот. Биһиги оргууй хааман, чугаһаан баран, дулҕа үрдүгэр туран, кыылы көрдүбүт дуу дии санаан, туһаайаат, сааларбыт чыыбыстарын төлүтэ тартыбыт. Мин саам “чап” гынна, эстибэтэ. Валерам туоһапката эрэ “чос” гына тыаһаата. Ыксал буолла. Мин саабын ииттибэккэ сылдьыбыппын дьэ өйдөөн, затворун тардан, ииттэн ыттым. “Кыыл” табылынна быһыылаах эрээри, охтубакка, туйах табыйар тыаһа бара турда. Ыттар үрэр саҥалара тэйдэр тэйэн, саҥалыын баҕастыын сүтэн хааллылар. Син өр кэтэһэн көрдүбүт даҕаны, кэлбэтилэр. Кэлэллэр ини диэн Валералыын үүтээммитигэр тиийэн, ол көстүбэт кыылбыт туһунан кэпсэтэ олордохпутуна, ыттарбыт төннөн кэлбиттэрэ.
Николай ПОПОВ
Тиэлиги, Мэҥэ Хаҥалас