Табаны иитии салаата: хотугу улуустарга күһүҥҥү хараал күргүөмнээхтик ыытылла турар

Өрөспүүбүлүкэ табалаах улуустарын хаһаайыстыбаларыгар былаан быһыытынан бу дьыл алтынньы 25 күнүттэн күһүҥҥү хараал дьаһаллара күргүөмнээхтик саҕаланнылар. Бу кэмҥэ оробуочай хамыыһыйалар Эбээн Бытантай, Аллараа Халыма, Анаабыр, Булуҥ, Усуйаана улуустарыгар үлэлииллэр.

Таба ахсаанын ааҕыыны кытта тэҥинэн быйылгы төрүөх тугуттары уонна сүрүн үөрү маркировкалааһын ыытыллар. Быйыл барыта 162 748 төбө былааннанарын, бары киэптээх хаһаайыстыбалары хабан, ахсынньы 1 күнүгэр диэри түмүктүүр сорук турар. Отчуоттанар кэмҥэ 105 346 төбөнү (64,7 бырыһыанын) маркировкалаабыттар. Маны тэҥэ, өрөспүүбүлүкэ бэтэринээрийэтин салалтатын дааннайынан, Хориот тиһигэр 78 873 эбэтэр маркировкаҕа былааннаммыт таба 48,5 бырыһыана эрэгистирээссийэлэммит.

Сэтинньи 5 күнүнээҕи туругунан, бары киэптээх хаһаайыстыбаларга 169 812 табалаахтар. Быйыл тохсунньу 1 күнүгэр 162 568 төбө кыстатыллан турара. Былырыын баччаҕа 177,7тыһ. таба баара. Ити бүттүүн ахсаантан тэриллиилээхтэр (кэпэрэтииптэр, аҕа ууһун общиналара, бааһынай хаһаайыстыбалар уонна урбаанньыттар) киэннэрэ ааспыт сылга 176,9 тыһ. төбө эбит буоллаҕына, быйыл – 168,2 тыһ. табалаахтар. Ааспыттан санаттахха, 2018 с. өрөспүүбүлүкэ тэриллиилээх хаһаайыстыбаларыгар 142 тыһ. табалаахтара, онтон сыыйа эбиллибитэ (тохсунньу 1 күнүнээҕи туругунан): 2019 с. – 146,5 тыһ., 2020 с. – 148,7 тыһ., 2021 с. – 155,2 тыһ., 2022 с. – 157,7 тыһ., 2023 с. – 166,8 тыһ., 2024 с. – 169,5 тыһ.

Тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин министиэристибэтэ былаанныырынан, Саха сирэ үүнэр 2026 сылга 168 582 табалаах үктэниэхтээх. Ол эрээри, туһааннаах министиэристибэ хотугу төрүт дьарыктарга салаатын салайааччыта Иннокентий Баланов быһаарарынан, мантан кыһын табаны эккэ туттубут кэннэ, эмиэ быйылгы курдук, 2026 сыл тохсунньу 1 күнүгэр 162,5 тыһ. тахса төбө хаалара сабаҕаланар (маркировкалааһын былаанын кээмэйэ онон сирдэтэн ылыллыбыт эбит).

Статдааннайынан табаны иитии салаатыгар быйыл 118 хаһаайыстыба биригээдэлэригэр бу дьыл сэтинньи 1 күнүттэн 1 022 киһи үлэлии сылдьарыттан табаһыта – 904, чуумсуга – 118.

Отчуоттанар кэмҥэ улахан табаны чөл иитии 86,4 бырыһыаҥҥа (былырыын баччаҕа 82бырыһыан этэ) тэҥнэһэр. Барыта 22 тыһ. (ааспыт сылга бу кэмҥэ 22,4 тыһ. этэ) таба туһата суох өлбүтүттэн 9,6 тыһ. (10,9 тыһ.) сүппүтүнэн ааҕыллар. Быйыл Усуйаанаҕа 3 647, Аллараа Халымаҕа 1 423, Булуҥҥа 820 таба сүтүктэммиттэр.

Иккиһинэн, ардай аһыылаах адьырҕалар сыл саҕаланыаҕыттан бу отчуоттанар кэмҥэ диэри 6 398 табаны сэймэктээтилэр. Былырыын баччаҕа 6,7 тыһ. табаны тардыбыттара. Хаһаайыстыбалартан биллэрэллэринэн, сиринэн сонордоһон 235 бөрөнү өлөрбүттэр. Ааспыт сыл туһааннаах кэмигэр225 суру сууһарбыттара. Чуолаан, сиэмэхтэр Алдан (1 073 таба), Кэбээйи (1 007), Өймөкөөн (874), Нерюнгри (722), Томпо (685) хайалаах сирдэригэр уонна Булуҥ (529), Усуйаана (411) туундараларыгар элбэх хоромньуну таһаардылар.

Үсүһүнэн, өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 5 989 (былырыын – 4,8 тыһ.) таба көнньүнэн, ыалдьан өлбүт. Саамай элбэх өлүү-сүтүү түбэлтэтэ Анаабыр (1 702), Усуйаана (1 546) уонна Аллараа Халыма (1 044)улуустарыгар бэлиэтэннэ. Анаабырга Илья Спиридонов аатынан хаһаайыстыба уонна Өлөөн хаһаайыстыбаларын ыстаадаларыгар саркаптоз ыарыы (кыһыылаах ымынах) турбутун быйыл хаптатар иһин үлэ ыытыллар. Министиэристибэ Бэтэринээрийэ сулууспатын кытта Суол хаартатын оҥорбуттара. Онно олоҕуран, Өлөөҥҥө кулун тутарга эмтээбиттэрэ. Анаабырга төрүөх кэнниттэн от ыйыгар саҕалаабыттара. Онтон иккис түһүмэх күһүҥҥү хараал кэмигэр ыытылла турар.

Манна сыһыаран суруйдахха, өрөспүүбүлүкэ хотугулуу-арҕаа эҥээригэр сытар Анаабыр уонна Өлөөн улуустарыгар кураан, куйаас сайын сатыылаан ааспыта охсуулаах буолла. Өлөөҥҥө биир кэмҥэ 88 таба оҕутта. Бэтэринээрдэр быһаарбыттарынан, ол төрүөтэ – атахсыт ыарыы. Бу ыарыыттан сэрэтэр уонна ыарыы тарҕанарын бохсор үлэ ыытыллар: таба мэччирэҥин маршрутун уларытыы, ыалдьыбыт табалары эмтээһин уонна мэччирэҥ кэмигэр манабылга ыты туһаныыны хааччахтааһын.

Тугуту тыыннаахтыы ылыы отчуоттанар кэмҥэ 53,4 бырыһыан диэн турар. Ааспыт сыллааҕы көрдөрүү 47,3 бырыһыан этэ. Быйыл 36 150 тугут төрүөҕэ (былырыын 37 415, иллэрээ сыл 34 609 этэ) ылылынна. Ону таһынан 2 951 төбө тастан атыылаһылынна уонна урут сүппүт көһүннэ. Онон салаа бу отчуоттанар кэмҥэ 39 101 төбөнөн эбилиннэ уонна 31 857 төбө көҕүрээтэ.

Хаартыскаларга: Аллараа Халыма “Турваургин” кэпэрэтиибин уонна Усуйаана Хаһааччыйатыгар “Удьуор” община ыстаадаларыгар күһүҥҥү хараал кэмигэр табалары чиптииллэр, биркалыыллар.

Василий Никифоров

УлуусМедиа