Булчут кэпсээнэ
Өрөбүл күннээҕи ааҕыыга Нам улууһун «Эҥсиэли» хаһыат редакцията бэлэмнээбит кэпсээнин кытта билсиҥ.
— Нохоо, тур! Аккын аҕаллым, хайа уонна малгын эһэҕэ хомуттараары баран ылбаккын дуо? – диэн саҥаттан уһукта биэрдэ Баһылай, бу аҕай иннинэ дьонун тыаҕа атаартаан баран, үүтээнигэр киирэн оронугар тиэрэ түһэн, табах уматынан тарда сыппыта.
Ол сытан, нуктаан да ылбытын, илэтин да билбэккэ, итинник саҥаттан соһуйан оронугар олоро түстэ.
«Бээрэ, ити хайдаҕый, ким киирэ сырытта дуу, түһээтим дуу?» дии санаан, үүтээнин аанын аһан тахсаат, ойоҕолуу турар ат далыгар хараҕын бырахпыта – дал аанын икки алын сүлүгэстэрэ арыллан (тоҕо диэтэххэ, дал сабыылааҕа, биир аттара атаҕа суох буолан хааллан турара) үөһээ сүллүгэс сабыылааҕа.
Ат батан киирбэт курдуга да, кини хаһан да харахтаабатах маҥан ата дал манчаарытын хабыалыы сылдьара. Ону көрөн, Баһылай этин сааһа «дьар» гынан ылбыта.
«Хайдах-хайдаҕый, бу хантан киммит ата кэлэн бэйэтинэн далга киирдэ? Эмиэ да аккын аҕаллым диэбитэ, дьэ дьиибэ. Чэ, аты бас быалаан баайан кэбиһиэххэ, баҕар, ким эмэ сүтүктээн кэлэн ылыа» дии санаан, аты тутан ылан баайан кэбиспитэ.
Үүтээнигэр киирэн иһэн «малгын эһэҕэ хомуттараары сытыараҕын дуо?» диэн саҥаны өйдүү түһэн, кини таайа өлүөн иннинэ, үс сыллааҕыта, уурбут мала көстүбэккэ сытарын санаан (бу иннинэ хаста да көрдөөн булбатахтара), онно барарга оҥостон, саатын ылан, үрэх тардыытын ойуурунан барда.
Баһылай инниттэн талахтар быыстарыттан икки бочугурас тилигирээн көтөн тахсаннар, биирдэрэ соччо ырааппакка, талах төбөтүгэр хорос гына олоро түспүтэ, иккиһэ балачча ыраах баран олорбута. Туох да былаана суох бочугураһы ытан саайбыта, түүтэ бурҕас гынна. Бочугураһын ылаары, охтубут миэстэтигэр көрдөөн көрбүтэ да, булбатаҕа.
Хайдах-хайдах баҕайытай, итиччэ түүтэ бурҕачыйан баран ханна баран хаалла? Көрдөөн, ол-бу диэки көрүөлээн хаама сылдьан, салапаан, таҥас үлтүркэйдэрэ сытарыгар хараҕа хатанна. Бачча ыраах туох таҥаһа ыһылынна дии санаан, талахтар быыстарынан хаама сылдьан, суп-суон мас охто сытарыгар кэтиллэ түстэ.
Тиитин төрдө улахан хайаҕастааҕын көрөөт, Баһылай илиитин көҥдөлөйгө батары аспыта да, туох эрэ суулааҕы, онтон өссө биир оччо суулааҕы ороон таһаарда. Суулаахтары эргим-ургум көрүтэлии олорон, сиэбиттэн бөппүрүөскэтин таһааран, биир умнаһы уматынан күүстээх-күүстээхтик эҕирийэн бурҕачыта олорон, тугу эрэ ботугуруу-ботугуруу иккис умнаһын ылан үс гына тосту тутан көҥдөлөйгө бырахта.
Баһылай бэрт өр олорон, таайын алта уон сыллаах олоҕун эргитэ санаан, үс сылга көстүбэтэх мала, бу үһүс сыла туолуутугар – бэйэтин сырдык дууһата орто дойдуга эргиллэн кэлэн, ити этэн буллардаҕа.
Эбиитин ити хантан да кэлбитэ биллибэт аты быстах да кэмҥэ атах оҥостоллоругар далга киллэрбитэ – бу барыта Орто дойду Үөһээ, Аллараа дойдулары кытта хаһан да арахсыспат сибээстээхтэрин Аан Ийэ дойду өссө биирдэ, биир түгэҥҥэ көрдөрөн бардаҕа…
Бит Миитэрэй
Хаартыска: Светлана Кутукова