Ойуунускай иккис ийэтэ

Бүгүн улуу убайбыт, сүдү талааннаах суруйааччы, мыслитель, бөлөһүөк, өрөспүүбүлүкэбитин төрүттэспит бөдөҥ судаарыстыбаннай диэйэтэл Платон Ойуунускай төрөөбүт күнэ.

П.А. Ойуунускайы кыра сааһыгар, Чөркөөх оскуолатыгар  үөрэнэр, аас-туор, кыһалҕалаах кэмигэр Дария Илларионовна Сивцева диэн иккис ийэ буолан аһаппыт-сиэппит, дьиэтин сылаас муннугар хоннорбут, аһыныгас, үтүө санаалаах кырдьаҕас туһунан сиэнэ Мария Гаврильевна Миронова сир түннүгэр, сээркээн сэһэнньит Егор Дмитриевич Андросовка кэпсээбит.

—  Мин ийэбинэн эбэм Дария Илларионовна, төрөөбүт араспаанньатынан Гоголева, Кириэс Халдьаайыга, Саһылга төрөөбүт-үөскээбит дьахтар этэ. Кини биир обургу сут дьыл Таатта Чөркөөҕөр бурдук уонна тар ас балайда баар сураҕын истэн, бэйэтин бараата үс дьүөгэтинээн дьол-соргу көрдөһө диэн ааттаан кэлбиттэр. Кэлээт, үһүөн үс аҥыы баай ыалларынан тарҕаһан хамначчыттаабыттар. Даарыйа аан бастаан Дьаакыптаан уус диэн ыалга хамначчыттаабыт.

Кини наһаа иистэнньэҥэ, үлэни-хамнаһы кыайара, бүтэриилээҕэ-оһоруулааҕа уонна атаҕынан да сыыдама биллэн-көстөн, сүүрбэ үс сааһыгар Григорий Сивцев диэн үтүө, үлэһит киһиэхэ эргэ тахсыбыт уонна иккиэн Чөркөөх аатырбыт баайыгар Нээстээр Слепцовка хамначчыттаабыттар. Элэһин диэн сиргэ олоро сылдьыбыттар. Дария Илларионовна кэлин М.М. Сивцев диэн үөрэхтээх киһи, Ойуунускай учуутала  Чөркөөх оскуолатыгар оскуола аспытыгар, остуорастаабыт. Онтон М.М. Сивцев Чөркөөххө саҥа оскуола дьиэтин туттаран, оҕолору онно көһөрөн үөрэтиитигэр, Дария Илларионовна эмиэ бу оскуолаҕа көһөн, оскуола биир муннугар олорон остуорастаабыт. П.А. Ойуунускай бу оскуолаҕа 1908-1910 сс. дьиэтиттэн сылдьан, быстах соҕустук да буоллар, үөрэммит уонна дьиэтин ырааҕырҕатар буолан, мин эбэбэр Дария Илларионовна эмээхсиҥҥэ үгүстүк сылдьар, хонор эбит. Кини ол хоно сытан араас былыргы сэһэннэри, номохтору, үһүйээннэри, саха остуоруйаларын наһаа уустаан-ураннаан кэпсиирэ, ардыгар, ыллыыра-туойара, олоҥхолуура даҕаны үһү. Ол иһин Даарыйа эмээхсин кинини адьас төрөппүт оҕотун курдук тутара, онуоха эбии Ойуунускай бэйэтэ да оҕоттон ойуччу үтүө, көнө майгылааҕа-сигилилээҕэ, атын оҕолор курдук үөннүрэ-дьээбэлэнэ, тэбэнэттэнэ сылдьыбат үгэстээҕэ. Таҥаһа-саба төһө да эргэтин, абырахтааҕын иһин, адьас хоп-дьип курдук ыраас, үчүгэй көстүүлээх буолара. Хор, ол курдук Ойуунускай ийэтэ Дьэбдьэкиэй барахсан наһаа уран тарбахтаах иистэнньэҥ дьахтар этэ диэн  эбэм Даарыйа, кэлин тоҥхойо кырдьан олорон, куруутун ахтан ааһара.

П.А. Ойуунускай кэлин улуу суруйааччы, СКСК да бэрэссэдээтэлэ буола сылдьан, дойдутугар Тааттаҕа таҕыстар эрэ, аан бастаан мин эбэбэр Даарыйа эмээхсиҥҥэ сылдьан, хонон барара уонна кыра да соҕус буоллар куруутун илии тутуурдаах, кэһиилээх буолара. Ойуунускай норуот өстөөҕө аатыран тутуллубутугар эбэм наһаа хараастыбыта, аһыйбыта уонна онтукатын дьонтон наһаа кистиир этэ.

Бу Ойуунускай курдук улуу киһиэхэ иккис ийэ буолан таптаппыт, ытыктаппыт Дария Илларионовна Сивцева диэн ытык-мааны кырдьаҕас 1959 сыллаахха тоҕус уон түөрт саастааҕар сиэнигэр М.Г. Мироноваҕа сытан өлбүт. Кини көмүс уҥуоҕа Чөркөөххө Таратаай – политсыылынай  В.Ф. Трощанскай уҥуоҕун таһыгар кистэммитэ.

Бу ханан эрэ улуу А.С. Пушкин ньээнньэтигэр сыһыанын санатар. Биллэрин курдук, 1824-1826 сс. Михайловскайга көскө баран, ньээнньэтэ, уруккута крепостной бааһынай дьахтара, бэйэтэ көҥүл өттүнэн Пушкиннарга хаалбыт Арина  Родионовна Яковлева көрүүтүгэр-истиитигэр олорбута. Доҕотторун кытта сибээһэ быстан, сэһэргэһэр, кэпсэтэр киһитэ соҕотох ньээнньэтэ Арина Родионовна эрэ этэ.  Ити кэмҥэ  кини остуоруйаларын, номохторун-сэһэннэрин истибитэ. Пушкин киниэхэ  «Няне” диэн  айымньытын 1826 с. суруйбутун Анненков булан 1855 с. бэчээттэппитэ.

Бу икки түгэн улуулар иккис ийэ буолбут дьонноругар махталларын туоһулууллар.

Валентина Бочонина

Хаартыска: sakhalit.com

УлуусМедиа