Биһиги кэммит геройа: ийээ, өллөхпүнэ ытаамаар…

Аҕыйах ый аннараа өттүгэр сүүрэ-көтө сылдьыбыт, кылгастык да буоллар сырдатан ааспыт эдэр киһиҥ туһунан суруйар дууһаҕа олус да ыарахан. Оттон санаан көрүҥ, көмүс чыычааҕын сүтэрбит күн күбэй ийэҕэ оҕотун туһунан ахтан-санаан ааһара, төһөлөөх ыарыылаах буолуой?..

Бу саас муус устар 18 күнүгэр Сахабыт сиригэр ыар сурах тигинээн кэлбитэ, анал байыаннай дьайыыга баара-суоҕа 24 эрэ сааһыгар «Боб», Владимир Диодоров-Лаврентьев биһиги кэккэбититтэн туораабытын туһунан…

Вова күн сирин самаан сайын бэс ыйын 24 күнүгэр 2000 сыллаахха көрбүтэ. Киинин түспүт сирэ – дьоллоох Дьокуускай куорат. Бу эмиэ туспа остуоруйалаах.

— Оччолорго иккис курска үөрэнэ сылдьарым. Аҕабыт үөрэҕин бүтэрэн, Анаабырга ананан, үлэлии сылдьара. Владислав сыбаайбалаат да, үс хонугунан Саскылаахха көппүтэ. Оттон мин Дьокуускайга кэргэним дьонугар хаалбытым. Вовабар хат этим. Кинилэргэ күн бүгүнүгэр диэри мааны кийииппин.

Эксээмэннэрбин барытын хайаан да туттарыахтаахпын, сессиябын сабыахтаахпын, ол кэнниттэн оҕолонуохтаахпын диэн бэйэбин бырагырааммаламмытым. Сол да курдук буолбута. Кэлин иһим улаатан уонна ноҕоруускаланан да буолуо, ыарырҕаппытым ээ.

Дойдубар Чурапчыга оҕолоно тахсыбытым. Уопуттаах акушер Мария Эверстова ийэм оҕолоноругар 5 мүнүүтэ сүрэҕэ тохтообутун билэр буолан, миигин Дьокуускайга ыытарга быһаарбыттар этэ. Онон дойдубар оҕолонорго оҥостубут киһи санрейсынан төттөрү Дьокуускайдаабытым. Испэр наһаа хомойбутум.

Икки суукка курдук талыым киирбитэ. Ыһыах күн уолчааммын күн сирин көрдөрбүтүм. Оҕом 2 кг 770 г ыйааһыннааҕа, 49 см уһуннааҕа. Кып-кырачаан этэ. Тахсаат да, сэниэлээх баҕайытык ытаабыта, — диэн кэпсээбитэ күн күбэй ийэ Светлана Диодорова-Лаврентьева.

Светлана уолугар амарах аҕатын аатын биэрбитэ. Уолчаан сытыы-хотуу буолара кыратыттан биллэрэ. Саастыылаахтарыттан быдан түргэнник сайдыбыта. Эрдэ олорбута, сыыллыбыта, хаампыта, тылламмыта. Вова икки сааһыгар эрэ дьону кытта хоп курдук кэпсэтэрэ. Ийэтэ Светлана оҕотун биир сааһыгар диэри көрбүтэ. Ол кэнниттэн Вованы аҕатын ийэтэ, эбээтэ Анна Ивановна бүөбэйдээбит. Ийэ үөрэҕин салҕаабыта.

Эйэҕэс эбээ сиэнин утутарыгар мэлдьи ырыа ыллыыра. Галина Шахурдина ырыаларын эҥин. Сорох ардыгар ыллыы сытан, эбээтэ утуйан хаалара үһү. Онуоха кырачаан Вова мэлдьи истэр ырыаларын нойосуус билэр буолан, салҕыыр эбит. Мугудайга тахса сылдьан, ол ырыаларын кулууп үлэһитэ эһээтигэр ыллаан биэрбитигэр, дэлби сонньуйбут. Сонньуйумуна, улахан дьон ыллыыр ырыаларын кырачаан сиэнэ ыллаатаҕа.

Вова Дьокуускай куорат «Туллукчаан» уһуйааныгар сылдьыбыта. Киин куоракка улааппыт оҕо диэтэххэ, ис иһиттэн сахалыы куттааҕа-сүрдээҕэ. Уһуйааҥҥа сылдьан, олоҥхоҕо холонон көрөр буолбута. Куонкурус бөҕөтүгэр кыттара.
Уолчаан саха гимназиятыгар үөрэммитэ. Маҥнайгы учуутала — Людмила Георгиевна Дедюкина.

— Оҕолор тутуспутунан 11 кылааска диэри олус үчүгэйдик үөрэммиттэрэ. Вова мэлдьи кыргыттары көмүскэһэн тахсар этэ. Кылаас оҕолорун эбээлэрэ, бары билэллэрэ, таптыыллара. Дьону кытта олус тапсара.

Эт-хаан өттүнэн наһаа сайдыылааҕа. Тэтиэнэх этэ. Кылааһын оҕолоро бассейҥа сылдьар буолбуттара. Үһүс дьарыктарын кэнниттэн тренердэрэ миэхэ төлөпүөннээбитэ. «Эһиги оҕоҕут олох баппат», — диэтэ. Мэниктээн баппатах дии санаатым.

Онтукайым үчүгэйдик харбыыр буолан, улахан дьон харбыыр бассейннарыгар таһаараары гыммыттар, төрөппүттэн көҥүл ылаллар эбит. Сөбүлэстэхпит дии. Олох үчүгэйдик харбыыра. Воваттан «Настя Диодорова быраатаҕын дуо?» диэн ыйыталаһаллар эбит. Биир Диодоровтар.

Вова көҥүл тустуунан, боксанан, футболунан дьарыктана сылдьыбыта. Теннискэ разрядтаах этэ, — диэн ийэ кэпсээнин салҕаабыта.

Гимназияҕа төрдүс кылааска үөрэнэ сылдьан, Вова төрөппүттэригэр эппэккэ эрэ, норуодунай артыыстарга Клавдия уонна Герман Хатылаевтарга барабааҥҥа оонньуурга кастиҥҥа тиийбит. Кастины ааспыта. Урут да суруйбутум курдук, Вованы күпсүүргэ оонньуурунан билэбин. Кэнсиэрдэргэ элбэхтэ көрбүтүм. Киһи, көрөөччү болҕомтотун тардар оҕо этэ. Барабааҥҥа олус үчүгэйдик оонньуура.

Оннооҕор Клавдия Хатылаеваттан «ити кимнээх оҕолорой?» диэн ыйыталаһан турардаахпын. Итинник киһини бэйэтигэр тардар күүстээх ньэгирдээҕэ, Вова барахсан… Уолчаан барабааҥҥа дьарыктанан, тас дойду бөҕөтүн көрбүтэ. Японияҕа иккитэ тиийэннэр бараабаҥҥа оонньуурга үөрэммиттэр. Уолчаан норуот ырыаларын ис сүрэҕиттэн астынан туран ыллыыр эбит.

Уолчаан Клавдиялаах Германы иккис ийэлээх аҕатынан ааттыан ааттыыра. Этэргэ дылы, Клавдия күөрчэҕин, астаабыт аһын элбэхтик аһаабыта. Вова куорат кииниттэн тэйиччи олорор буолан, Хатылаевтарга элбэхтик хоноһолуура. Анал байыаннай дьайыыттан уоппускаҕа кэлэ сылдьан, кинилэргэ ыалдьыттыы тиийэ сылдьыбыт этэ.

— Баанньыкка сылдьарбытын наһаа сөбүлүүрбүт. Аҕабыт субуотаҕа, биһиги Вовалыын өрөбүлгэ баанньыктанарбыт. Олох сүрэҕэлдьээбэтэ. Хата сарсыарда бэйэбин туруорара. Онно Саха сирин дьоно киэн туттар дьоно элбэх буолаллара. Вованы «Сын полка» диэн ааттаабыттара. Барыларын кытта уопсай тылы булара, — диир Светлана.

Төрөппүттэрэ Вованы култуура эйгэтин үлэһитэ буолуо дии саныыллара. Ол эрээри уолчаан бастаан утаа, быраабы араҥаччылыыр уорганнарга үлэлиир баҕалаах, ол хайысханы талбыт. Онно икки сыл үөрэнэн баран, санаата тосту уларыйбыт. Соҕуруу Кореяҕа эмтэнэ сылдьар ийэтигэр: «Ийээ, бырастыы гын. Үөрэхпин быраҕар буоллум. Эмчит идэтигэр үөрэниэхпин баҕарабын», — диэн төлөпүөннээбит. Медбрат кууруһугар үөрэммит.

— Эмчит эрэ буолуо диэн олох санаабат этибит. Соҕуруу Кореяттан дойдубар кэлиибэр, уолум хайы-үйэ кууруһун үөрэнэн бүтэрэн, өрөспүүбүлүкэтээҕи балыыһа кардиологическай отделениетыгар үлэҕэ киирбит, Иваннатынаан дьиэ куортамнаһан, туспа көспүттэр этэ. Мэлдьи хоонньубар укта сыппыт уолчааным туспа барыыта, миэхэ «ыарыылааҕа». Бэйэбин бэлэмнии сатыырым эрээри, итинник түргэнник буолуо дии санаабатым.

Кэргэммин кытта хайдах-туох олороллорун көрөөрү, кинилэргэ ыалдьыттыы тиийдибит. Эдэркээн оҕолорбут олох ыал курдук оҥостон, туттан-хаптан олороллоро. Ас-үөл бөҕөлөөхтөрө. Вова өссө үлэтигэр дьуһуурустубалыы барар эбит.

Уолларын күүтэ сылдьаллара. Соһуччу баҕайытык эбээ, эһээ буолан хаалбыппыт. Сиэн оҕо бэлэхтээбиттэрэ. Вова 19 эрэ саастааҕа. Аны санаатахха, оҕом сыыһа ыксаабыт курдук дьаһаммыт эбит, — диир Светлана Владимировна.
Вова медицинскэй колледжка үөрэнэ-үөрэнэ үлэлээбит. Үлэлиир коллективын олус диэн сөбүлээбит.

Вова Диодоров-Лаврентьев урут этэн ааспытым курдук, саас муустаах ууга түһэн эрэр оҕолору быһаабытын, эмиэ үгүстэр истибит, куйаар ситимигэр аахпыт буолуохтааххыт. «Оҕолор ууга былдьанаары гыммыттарын көрөөт да, уһуну-киэҥи толкуйдаабакка эрэ, быыһыы ыстаммытым», — диэн уолчаан ийэтигэр кэпсээбит.

— Дьиэбэр олордохпуна, ватсапка «оҕолору быыһаабыт бу эн уолуҥ дуо?» диэн иһитиннэрии бөҕө кэлбитэ. Инстаграмы көр, куйаар ситимэ барыта эн уолуҥ туһунан диэбиттэрэ. Кырдьык, куйаар ситимигэр икки уол үс оҕону муустаах ууга түһэн эрэллэрин быыһаабыттар диэн иһитиннэрии бөҕө эбит.

Уолбар хаста да төлөпүөннээтим, олох төлөпүөнүн ылбат. Онтон дьэ ылла. «Кафеҕа киирэммит иттэ, чэй иһэ олоробут», — диэн кэпсээтэ. Ол түүн быһылааны эргитэ саныы-саныыбын олох кыайан утуйбатым, — диир Светлана.

Ити оҥорбут хорсун быһыытын иһин Вова Россия ыксаллаах быһыыга-майгыга министиэристибэтиттэн мэтээлинэн наҕараадаламмыта. Киһи эрэ барыта итинник хорсун быһыыны кыайан оҥорбото биллэр.

Биир сайын ойуур баһаардара наһаа да элбэхтик тура сылдьыбыттара. Ону тэҥэ хоруона дьаҥа үгэннээн турара. Итини үгүстэр өйдүүр буолуохтааххыт.

— Ол сайын Вова Уус Алдаҥҥа оскуола өрөмүөнүгэр, тутууга үлэлии сылдьыбыта. Чурапчы улууһугар киһи өлүүлээх баһаар буолбутугар, эмчит наада диэннэр, уолбун ыҥыран ылбытым. Мин Ил Түмэн депутата Михаил Гуляевтыын дьоммутугар-сэргэбитигэр өйөбүл буолаарыбыт, онно баарбыт. Вова манна балаһыанньа куһаҕана суох эбит диэт, баран хаалбыта. Икки эрэ күн сылдьыбыта быһыылааҕа. Ийэ күлүгэр сылдьарын сөбүлээбэтэ.

Сотору буолан баран, миэхэ Дьокуускайтан төлөпүөн кэллэ. «Светлана Владимировна, Владимир Владиславович Диодоров-Лаврентьев диэн эн уолуҥ дуо? Уус Маайаҕа тайҕа баһаарыгар биригээдэ тэринэн, бэйэтэ салайан, баран эрэр. Бөртөлүөккэ көтөөрү киирдилэр», — диэтилэр.

Төлөпүөннүү сатаатым, туруупкатын ылбатаҕа. Тайҕа баһаара диэн алдьархай буоллаҕа. Эрдэ биллэрбиттэрэ да буоллар, мин кинини кыайан тохтоппоппун билэбин. Эппитин хайаан да толорор идэлээх. Тайҕаҕа сибээс суох буолан, кыайан кэпсэппэт этибит. Онно эмиэ санаарҕааһын баара.

«Ийээ, кыыллар олох киһи курдук ытыыллар, айманаллар эбит», — диэбитэ. Улуус баһылыгыттан Махтал суруктаах оҕом ыран-дьүдэйэн аҕай дьиэтигэр кэлбитэ, — диэн кэпсээбитэ ийэ.

Ити үөһээ кэпсэниллибит түгэннэртэн Вова элбэх киһиэхэ тиийбэт үтүө хаачыстыбалааҕа, ылсыбыт дьыалатын хайаан да тиһэҕэр тиэрдэр дьиҥнээх эр киһилии майгылааҕа көстөр.

Диодоровтар ыал волонтер дьыалатыгар ылсыылара уолларыттан Воваттан саҕаламмыта. Уолчаан аармыйаҕа сулууспалыы барбыта. Вова М.И. Калинин аатынан Суворов, Октябрьскай Өрөбөлүүссүйэ уордьаннардаах Таманскай дивизияҕа түбэспитэ. Кини аармыйаҕа сулууспалыы сырыттаҕына, анал байыаннай дьайыы саҕаламмыта. Саха сириттэн сылдьар хас даҕаны уол байыаннай дьайыыга кыттар гына контракка илии баттаан кэбиспиттэр этэ. Ол иһигэр Вова Диодоров-Лаврентьев эмиэ баара.

Ийэ барахсан уолун атаарарыгар санаарҕыы сылдьарын, чып кистээбитэ. Үөрбүтэ-көппүтэ буолан, мичээрдээн, курутуйбакка, харах уута суох атаарбыта. Олус муударайдык быһыыламмыта. Дьиҥэ, дууһатыгар, этэргэ дылы, буурҕа ытыллара. Анал байыаннай дьайыы бастаан саҕаланыыта, соһуччута бэрдиттэн, чахчы аймалҕан этэ эбээт. Оҕолорун, кэргэттэрин, чугас дьоннорун ыытан эрэр дьоҥҥо ити икки-үс бүк ыарахан буоллаҕа.

Вова анал байыаннай дьайыыга бастаан барыытыгар бааһырбыта. Госпитальга сытан эмтэммитэ. Төрөөбүт-үөскээбит дойдутугар төннөн кэлэн баран, өр тэһийэн-тулуйан сылдьыбатаҕа. Кини иккистээн анал байыаннай дьайыыга хантараак баттаан барбыта.

— Оҕобун ыытымаары төһөлөөх элэ-была тылбын эппитим буолуой? Барарга санаммыт уолаттар, эр дьон хайдах да гыннаххына, син-биир санаабыттарын толороллор эбит диэн санааҕа кэллим, — диэн кэпсээбитэ Светлана.

Диодоровтар-Лаврентьевтар уоллара инники кирбиигэ киирэн баран, олус өр кэмҥэ сибээскэ тахсыбакка, 2025 сылы аат харата эрэ көрсүбүттэрэ. Уоллара Вова симэммит харыйаны сөбүлүүр диэннэр хаһан төлөпүөннүөр диэри хомуйбатахтара. Күүтүүлээх төлөпүөн звонога кэмниэ-кэнэҕэс буолан кэлбитэ.

— Оҕом наһаа сылайбыт-элэйбит этэ. Вова анал байыаннай дьайыыга иккистээн барбытын кэнниттэн олох түүлбэр сылдьар курдугум. Ити сүтэн хаалбытыгар олох кыайан утуйбат буолан хаалбытым. Психотерапевка көрдөрүнэн абрыммытым.

Онон ийэлэргэ, аҕаларга, анал байыаннай дьайыыга сылдьар дьон чугас дьонноругар сүбэлиэм этэ, олох куттаммакка тустаах бырааска көрдөрөллөрүгэр. Аныгылыы ньыманан наһаа үчүгэйдик эмтииллэр. Кистэл буолбатах, итинник идэлээх эмчиккэ төбөтүнэн ыалдьар эрэ дьон көрдөрөллөрүн курдук өйдөбүл иҥэн хаалбыта, баар суол.

Саатар үлэбэр өйөөбөтөхтөрө. Тустаах киһиэхэ олус ыарахана. Онтон наһаа хомойобун. Оттон өрөспүүбүлүкэ Ил Дархана Айсен Николаев мэлдьи өйүүр. Киниэхэ махтанабын эрэ, — диэн кэпсээбитэ Светлана Владимировна.

Вова арыый санаатын чэпчэтээри атахтарын миинэҕэ тоҕо тэптэрбит уолаттары бэрэбээскилиир, о.д.а. көрүөхтэн ынырык видеолары дьонугар ыытара. Онуоха чугас дьоно кэпсэтэннэр, санаатын арыый көтөҕөллөрө. Ордук аҕатыгар арыллан, санаатын үллэстэр эбит.

Кини анал байыаннай дьайыыга иккистээн тиийэн баран, снайпердаабыт. Төгүрүктээһиҥҥэ кытта түбэһэ сылдьыбыт.

Ийэ барахсан кыайан кэпсиир кыаҕа суох түгэннэрин суругунан суруйан ыыппыта. Ону киһи өйдүүр, тустаахха кытаанах буоллаҕа. Светлана өссө гражданскай позициялаах суруналыыс буолан, санааларын аһаҕастык кэпсиир, суруйар. Төһөлөөх элбэх ийэ, аҕа кыһалҕаларын, эрэйдэрин түөрт эркиннэригэр хаайаннар олороллоро буолуой? Ол суругу ааҕааччыларбар туох баарынан билиһиннэрэбин. Харах уута суох киһи аахпат суруга…

— Бүгүн Саха сиригэр Ийэ күнэ. Орто дойдуга кыыс оҕо буолан айыллан кэлэн, кэргэн тахсан, уоллаах кыыска күн сирин көрдөрөн, Ийэ буолар үрдүк дьолу биллим. Чыычаахтарым улаатаннар үөрүүбүн үксэтэннэр, өссө кыра сиэн уол күн сирин көрөн, олохпун киэргэтэр.

Анал байыаннай дьайыы буолбатаҕа буоллар, бу күн уолум Вова сибэкки дьөрбөтүн туппутунан ыллыы-туойа киирэн кэлэн эҕэрдэлиэ этэ. Хомойуох иһин, кини күн сириттэн, миигиттэн букатыннаахтык барбыта алтыс ыйа буолла. Билигин даҕаны оҕом аны суох диэн ылына, итэҕэйэ иликпин. Тыынар салгыным тиийбэт, сүрэҕим хаанынан ытыыр.

Ханна эрэ сорукка сылдьар дии саныыбын, кэтэһэбин. Ардыгар төлөпүөннээн көрөбүн. Эппиэт суоҕун курдук суох. Суруйабын, тиийбэт. Мин курдук туруктаах олорор ийэ элбэх. Барахсаттарым тумаҥҥа мунан сылдьаллар, харахтарын уута үрүйэлии субуллар. Түүн ааттахха утуйбаттар, аат харата сылдьаллар.

Командировкам түмүктэнэн, Москваттан дойдубар көтөн иһэбин. Сөмөлүөккэ олорон, санаабар оҕобор үөһэ халлааҥҥа чугаһаабыт курдукпун. Көрсөрүм буоллар, ыга кууһан баран, олох ыыппакка, сыллыам да этэ… Онтон кини: «Маама, чэ бүт эрэ, эмиэ аһара бараары гынна», — диэх этэ. Уолум бэйэбэр наһаа чугаһа. уонна болҕомтолооҕо.

Кэлин эрдэ барарын билбит курдук, олус таптыырын туһунан мэлдьи этэрэ. Оннооҕор бүтэһик открыткатыгар ол туһунан суруйбут этэ. Эдэр сааспар ийэ буоламмын, доҕордуу курдук этибит. Аһаҕастык кэпсэтэрбит.
Дьылҕа хаан ыйааҕынан диирим дуу, суох буолуон икки күн иннинэ эмиэ волонтердуу сылдьан, Мариуполь куоракка көрсүбүппүт.

Ийэлээх аҕатын көрсөөрү, хамандыырыттан үс күн көҥүллэтэн, инники кирбииттэн тахсан, айан бөҕөнү айаннаан кэлбитэ. Наһаа сылайбыт, илистибит көрүҥнээҕэ да, онтун биллэрэ сатаабатаҕа. Дьиҥэ, хамандыыра үс хонукка көҥүллээбит этэ. Ону баара Вовабыт уолаттарыгар ыксаан, биир хоноот, төттөрү барбыта. Арай барбатах буоллун…

Өлүү дэгиэ тыҥыраҕыттан босхолонуо, мүччү түһүө этэ дии саныыбын. Ити биир күммүт биһиэхэ саамай күндү буолбута. Ортобутугар олордон эрэ, тохтообокко кэпсэппиппит. Оҕом сыыһа сыллыы-сыллыы, дьоллоох оҕо сааһы бэлэхтээбиппитигэр махтаммыта. «Эһиги уолаттарга көмөлөһөргүт олус үчүгэй, көмөнү өссө күүһүрдүҥ. Биһиги олох олороору тыын былдьаһа сытар бааһырбыттары быыһаан таһаарабыт. Салгыы эһиги кинилэргэ сэниэ киллэрэҕит, күүс эбэҕит», — диэбитэ.

Хантан билиэхпит баарай, бу 24 эрэ саастаах уолбутун, эрэлбитин бүтэһигин көрөбүт диэн. Хостон тахсан баран, эргиллэ биэрбитэ да: «Ийээ, өллөхпүнэ ытаамаар», — диэбитэ. Куһаҕаны саҥарыма диэн, хаһыытыы хаалбытым. Салгыы госпиталларынан бааһырбыт уолаттарбытын көрсө айаннаабыппыт. Вова эмиэ инники кирбиигэ киирэн эрэбин диэн суруйбута.

Түүн Россошь куоракка гостиницаҕа хоммуппут. Ол түүн кыайан утуйбатаҕым. Сарсыарда 7 чааска доҕоро Долун төлөпүөннээбитэ. Туох эрэ буолла быһыылаах диэн ытырыктата санаабытым. Ийэ киһи сүрэҕим сэрэйбитэ. Арай Долунум өр баҕайы саҥарбата. Онтон маккыраччы ытаан барда.

«Боб бээһээ үс тааҥка миинэтигэр эстэн суох буолла», — диэбитэ. Оо, онно сирим-халлааным хараҥаран хаалбыттара. Кэргэмминээн хайдах да буолуохпутун билбэтэхпит. Хата биһиги дьолбутугар аттыбытыгар Вера Дущкевич баар буолан абыраабыта.

Салгыы уолаттар оҕобут кырамтатын илдьэ тахсыбыттарын туһунан эттилэр. Ийэ киһи биллэн турар, уолбар таластым. Кэргэним байыаннайдар чугаһаппаттарын, салгыы бааһырбыт уоллаттарга, госпиталларынан барарбыт наадатын туһунан эппитэ. Хайыахпытый, уолаттарга салгыы айаннаатыбыт. Аҕыйах чаас аннараа өттүгэр аттыбар дьээбэлээхтик кэпсии-ипсии олорбут көмүһүм, оҕом суох диэни ылынарым ыарахан этэ.

Биһиэхэ кэлэригэр түмэлгэ экспонат буолуо диэн трофейнай малын, сорох таҥаһын уонна туох имнэммитэ буоллар, Краснай Поляна буорун бытыылкаҕа кутан аҕалбыта. Хайдах эрэ этин-сиинин улахан аҥаара ол дойдуга хааларын билбит курдук.

Дойдубутугар көтөн кэлэн, итэҕэйбэт туруктаах уолбут бортка тиэллэн кэлэрин күүппүппүт. Мин борт түргэнник кэлиэн, оҕом кырамтатын көрө, опознаниеҕа киириэхпин толлубутум. Аҕыйах хонуктааҕыта миэхэ утары хааман кэлэн, ыга кууспут оҕом сыыһа, быстар быһаҕаһа сытыйан сытарын көрүөхпүн туохтааҕар да толлубутум.

Хайыахпытый, күүс мунньунан аймахтарбыт, доҕотторбут көмөлөрүнэн тиһэх суолга атаарыыга бэлэмнэммиппит. Саамай ыарахан күннэр этэ. Куһаҕан түүл дуу диэн санаалар киирэллэр. Ол эрээри оҕом хара лиэнтэлээх хаартыската ити быстах санааны үрэйэллэр.

Ыам ыйын 4 күнүгэр ол сөмөлүөт лиҥкинээн көтөн кэлбитэ. Төрөппүттэргэ чаас анаан, опознаниеҕа ыҥыртаабыттара. Биһиги чааспыт тиийэн кэлбитэ. Хаарыаннаах оҕобут аҥаара эрэ хаалан сытарын көрөр олус ыарахана. Анал байыаннай дьайыы буолуон иннинэ хаҥас илиитигэр татуировка оҥорторбутун мөхпүтүм. Ол ойуутунан оҕом буоларын билбитим. Хаана баран, кыччаан, уолан хаалбыт соҕотох лабаатын имэрийбитим, сыллаабытым. Оҕом түөһүттэн үөһэ эрэ өттө сытарын көрөр олус диэн ыарахана. «Ийээ, эйигин таптыыбын» диэбиттии көрөн сытаахтыыра.

Тиһэх суолугар атаарыыга дьон бөҕө кэлбитэ. Саалаҕа баппакка, тыһардьа кытта турбуттара. Оҕом тыыннаах сибэккини сөбүлүүрүн билэр буоланнар, үгүс киһи сибэккилээх кэлбиттэрэ.

Ити кэмтэн ылата алта ый ааста. Оҕом аһыытыгар сытан хаалыах киһи, кыыһым, сиэним тустарыгар салгыы олох олоробун. Уолум турууласпыт Кыайыытын түргэтэтээри, уолаттарга көмө буола сатыыбыт. Хас биирдии сүтүктээх ыалга олус ыарахан. Бэйэ иннинэ төрөппүт оҕону кистиир диэн өйгө-санааҕа баппат. Ону тустаах аймаммыт сүрэхтэр эрэ билэн эрдэхпит, — диэн ийэ барахсан суругун түмүктээбит этэ.

Арай Вова хамандыыра көҥүллээбитин курдук дьонугар үс хоммут буоллун… Быа-туһах баар дииллэрэ, чахчы эбит.
Билигин күн күбэй ийэ Светлана Владимировна анал байыаннай дьайыыга кыттыылаахтарын оҕолоругар психологтар көмө хайысхатыгар үлэлэһэ сылдьарын бэлиэтиибин.

* * *
Гвардия младшай сержана, байыаннай эмчит Владимир Диодоров-Лаврентьев төһөлөөх элбэх саллаакка күүс-көмө, үрүҥ тыыннарын өллөйдөөбүтэ буолуой? Бииргэ сулууспалаабыт уолаттара биһиги Вовабытын ытыктыылларын, таптыылларын туһунан үгүс суруктары төрөппүттэригэр ыыппыттарын көрбүтүм. Владимир Ийэ дойду иһин эҥкилэ суох сулууспатын иһин мэтээллэринэн уонна «Эр санааланыы» уордьанынан наҕараадаламмыта.

Людмила НОГОВИЦЫНА

УлуусМедиа