Таайтарыылаах Таҥха күннэрэ

Өбүгэлэрбит таайтарыылаах Таҥха күннэрин христианскай итэҕэли кытта сибээстииллэрэ. Норуот сиэрин-туомун, култууратын тарҕатааччы, алгысчыт Афанасий Федоров бэлиэтииринэн, «сүллүүкүттэр» диэн уу абааһылара тохсунньуга орто дойдуга тахсаллар.

Маҥнай «балаҕан хайааччылар», ол кэнниттэн тохсунньу 13 күнүгэр оҕолоро-уруулара, дьахталлара, эр дьонноро, кырдьаҕастара тахсаллар. Оттон сүллүүкүттэр төттөрү ойбонноругар тохсунньу 19 күнүгэр киирэллэр.

Кинилэр айыы дьонун араастаан моһуоктуохтарын сөп. Ол иһин саха дьоно балаҕаннарын ааныгар, сылгы хараҕын оҥон ылан, олоччу сыһыаран тоҥорон кэбиһэллэрэ. Дьиэлэрин түннүктэрин тас өттүгэр, тэлгэһэ бүтэйин аанын баҕаналарыгар тымтыгынан кириэс оҥорон уураллара.

Таҥха күн сылгылаах дьон сылгы төбөтүн эттээн сииллэрэ. Ону таһынан биилээҕи, уһуктааҕы түгэх сиргэ кистииллэрэ.

Тохсунньу томороон күннэригэр Таҥха оонньууларын ыыталлара. Онно киирэллэрэ:

• этэрбэс хаамтарыыта,

• бүргэс, бүлүүһэ сүүрдүүтэ,

• өлбүт киһи уҥуоҕун миинэн олоруу,

• ойбону иһиллээһин,

• сылгылар кэпсэтэллэрин иһиллээһин,

• сэргэни кууһуу,

• суорунаны истии, уо.д.а.

Бу оонньуулар тустарынан Алексей Кулаковскай «Научнай үлэлэр» диэн кинигэтигэр сиһилии суруйан хаалларбыт. Холобур, бүргэһи сүүрдүүгэ өбүгэлэрбит хобордооҕу ылан, ол иһигэр араас суол-иис оҥорон араараллара. Хоту диэки от-мас суола, соҕуруулуу-илин – сылгы айыыта Дьөһөгөй Тойон, оттон арҕаа абааһы суола диэн ааттаах буолаллар.

Таҥхалыыр киһи бүргэс тутааҕар иннэ анньан баран, сап иилэр уонна ону хобордоох киининэн туһаайан үөһэ тутар. Иннэ, хамсаан, хайа эрэ суол диэки ыйар, ол ыйбыта туолар.

Таҥха иһиллээччилэр далга икки аты баайаллар. Инники олоҕун билгэлиир киһи түүнү быһа кыбыылаах окко саһан олорон дьиэлээх дьон туһунан аттар тугу кэпсэтэллэрин истэр үһү.

Сороҕор дьон хас да буолан түүн ойбоҥҥо тиийэн, таҥаһынан бүрүнэн олорон, сүллүүкүттэр кэпсэтэллэрин истэллэрэ. Кинилэр ол кэмҥэ саҥарыа, хаһыытыа суохтаахтар.

УлуусМедиа