II Өрөспүүбүлүкэтээҕи литература кулууптарын уонна түмсүүлэрин форума түмүктэннэ

Кулун тутар 25 күнүгэр «Чолбон» уус-уран литература уонна общество-политика сурунаала төрүттэммитэ 100 сылын көрсө Хаҥалас улууһун Покровскай куоратыгар II Өрөспүүбүлүкэтээҕи литература кулууптарын уонна айар түмсүүлэрин форума буолла. Манна Дьокуускай куораттан, Алдан, Ньурба, Томпо, Таатта, Нам улуустарыттан литература кулууптара кытыннылар.

Кэлбит дьон суруйааччылар Анна Варламованы-Айысхаананы, Данил Макеевы, Анатолий Слепцовы, поэттар Гаврил Андросовы, Ангелина Шадринованы-Суоһааныны, Рустам Каженкины, драматурдар Семен Ермолаевы-Сиэн Өкөрү, Утум Захаровы, режиссер Эдуард Новиковы, сценарист Октябрина Шестакованы, литература кириитиктэрэ  Ольга Макарованы, Саргылана Ноеваны кытары сирэй көрсөн кэпсэттилэр, айар үлэлэригэр сүбэ-саргы ыллылар.

Бу күн «Дорҕоонноохтук!» көҥүл ааҕыы түһүлгэтэ үлэлээтэ, литература кулууптарын уонна айар холбоһуктарын салайааччыларыгар төгүрүк остуол уонна «Уус-уран тыл. Проза», «Уус-уран тыл. Поэзия», «Саха аныгы литературатыгар ааҕааччы рецензията», «Киинэ уонна сериал сценарийын маастарыстыбата» секцияларынан үлэлэр буоллулар.

Форум долгутуулаах уонна үөрүүлээх чааһынан прозаҕа уонна саха аныгы литературатыгар ааҕааччы рецензиятыгар эрдэ биллэриллибит айар күрэстэр түмүктэрин таһаарыы уонна кыайыылаахтары наҕараадалааһын буолла. Күрэскэ кыттыбыт хас биирдии ааптар үлэтин экспертэр ырыттылар, субэ-ама биэрдилэр.

«Уус-уран тыл. Аччыгый проза»

II миэстэ Павлов Федор Иванович (Таатта)

II миэстэ Корякина Сардаана Александровна (Дьокуускай–Чурапчы)

III миэстэ Кошунова Айталина Афанасьевна (Дьокуускай)

Биһирэбил 

Кардашевская Надежда-Куттаах (Үөһээ Бүлүү), Мексярова-Ороһуунускайа Клавдия Алексеевна (Томпо)

Анна Егоровна Варламова-Айысхаана анал бирииһэ

Давыдова Людмила Даниловна-Кустуктана Кыырай (Дьокуускай)

«Саха аныгы литературатыгар ааҕааччы рецензията»

I миэстэ Винокурова Светлана Алексеевна (Томпо)

II миэстэ Кириллина Сардаана Алексеевна (Хаҥалас)

III миэстэ Самсонова Светлана Николаевна (Кэбээйи)

Биһирэбил 

Неустроева Галина Иннокентьевна (Таатта)

Черосова Анна Павловна (Хаҥалас)

Салгыы форум кыттыылаахтарын санааларын билсиэҕиҥ.

Гаврил Андросов, Дьокуускай: «Бары хайысхаҕа дьоһун кэпсэтиилэр буоллулар. Холобур, поэзия хайысхатыгар уопсай поэзия өйдөбүлүн, фольклору кытары алтыһыытын ырыттыбыт. Манны ырытыы айар үлэҕитигэр суолу-ииһи хаалларыа дии саныыбын. Айар аартыккыт арыллан истин!»

Олег Сидоров, Дьокуускай: «Кэскиллээх кэпсэтии буолла. Литература түмсүүлэригэр улуус-улуус аайы тарҕаныахтах үөрүйэхтэр бааллар эбит. Аны түмсүүлэр оҕону, ыччаты кытары бииргэ үлэлэрин тобуларга диэн кэпсэттибит».

Федор Павлов, Таатта: «Бу күрэскэ «Босхолонуу» диэн кэпсээмминэн кытынным. Торумун суруйбутум ыраатта. Сценарий, драматургия маастар-кылааһыгар сылдьан олус элбэҕи биллим. Аҥаардас Сиэн Өкөрү, Эдуард Новиковы, Октябрина Шестакованы кытары да билсибитим миэхэ улахан үөрүү. Хас биирдиилэрэ киһиэхэ туох эрэ этэрдээхтэр, тиэрдэрдээхтэр. Киһи кинилэртэн иҥэринэрэ элбэх».

Людмила Давыдова-Кустуктана Кыырай, Дьокуускай: «Анна Егоровна Варламова-Айысхаана анал бирииһин тутаммын олус соһуйдум, үөрдүм. Бэйэм финансист идэлээхпин. Бу айар эйгэҕэ бастакы холонуум. Ийэм 80 сааһыгар анаан суруйбут кэпсээним. Дьүөгэлэрим күрэс баар эбит кытын диэбиттэрэ. Онон маннык тэрээһиҥҥэ эмиэ бастакыбын сырыттым, күрэс бөҕө баар эбит диэн соһуйдум. Бүгүҥҥү форум үлэтигэр сценарийы суруйуу хайысхатыгар сылдьан бэйэбэр элбэҕи биллим».

Светлана Винокурова, Томпо: «Мин Анатолий Слепцов, Дмитрий Наумов уонна Гаврил Андросов айымньыларын холбуу тутан рецензия суруйбутум уонна кыайыылаах таҕыстым. Олус үөрдүм, астынным. Бэйэм ааҕарбын олус сөбүлүүбүн, күрэстэргэ куруук кыттабын. Маннык тэрээһиннэргэ сылдьан биир «ыарыылаахтарбын» көрсөн кэпсэтэбин, санаа атастаһабын. Киһи салгыы суруйарга кынаттанар. Бэйэм норуот суруйааччыта Егор Неймохов аатынан Мэҥэ Алдан орто оскуолатыгар учууталынан үлэлиибин».

Сардана Кириллина, Хаҥалас: «Дьүөгэм прозаик Оксана Павлова-Айсана кэпсээнигэр холонуу быһыытынан рецензия суруйбутум уонна бастакы кыттыым ситиһиилээх буолбутуттан олус үөрдүм. Бу кэпсээни оҕолорго аахатарбытым уонна өссө киинэ оҥорон таһаарбыппыт. Бэйэм саха тылын учуутала идэлээхпин, билигин библиотекарынан үлэлиибин. Маннык форум айар-суруйар дьоҥҥо олус наадалаах эбит диэн көрдүм. Бэйэбэр үгүс туһалааҕы биллим. Баҕа санаам диэн оскуола оҕолоругар аналлаах айымньы элбиирэ буоллар».

Ньургуйаана Лебедева, Хаҥалас: «Мин II Дьөппөҥҥө библиотекарынан үлэлиибин. Биһиэхэ саамай ааҕыллар сурунаалбыт – «Чолбон» сурунаал. Бу сурунаал ааҕааччылара саҥа нүөмэр кэллэҕинэ уочаратыыллар, хаста эмэтэ уларсан ааҕаллар. Саха аныгы литературатын бастыҥ айымньылара манна тахсаллар диэн бэлиэтиибин. Оҕолорго ааҕыыны көҕүлээн куруһуок тэрийэбин, библиотекаҕа кэлэр кыаҕа суох дьоҥҥо – элбэх оҕолоох ийэлэргэ, аҕам саастаахтарга дьиэлэригэр сылдьан кинигэ уларсабын».

Алаас Уола, Дьокуускай: «Мин ,, Дорҕоонноохтук,, ааҕыы түһүлгэтигэр сырыттым. Үксэ дьахталлар үрдүк тырыбыынаҕа тахсан аахтылар. Араас хоһоон. Араастаан ааҕыы. Ордук Светлана Алексеевна Винокурова хоһоонун сөбүлүү иһиттим…   Хайысхаларынан үлэҕэ салҕанна. Мин ,, Уус-уран тыл. Проза,, хайысхаҕа сырыттым. Ыытааччыбыт Сардана Николаевна Гермогенова бэркэ салайан ыытта. Саалаҕа олорооччулары, чуӈкуппат хайысханы тутуспута толору туолла. Ыраас куолаһа, кэрэ сэбэрэтэ, тылын тиэрдиитэ тохтообокко биир кэм үрдээн истэ. Аны ыалдьыттара Сахабыт сирин сүдү дьоно. Ол курдук Варламова Анна Егоровна- Айысхаана, Данил Николаевич Макеев уонна Анатолий Игнатьевич Слепцов иннибитигэр олорунан кэбистилэр. Күрэхтэһиигэ киирбит үлэлэри биирдии бэйэлэрэ сиһилии ырытан кэпсээтилэр. Киэһэ кыайыылаахтар ааттара ааттанна. Бастакы миэстэ кимиэхэ да анаммата. Ол онно сөбүлэһэбин. Суруйар таһыммыт үрдүк буолуохтаах».

Матрена Ефремова, Хаҥалас улууһа: «Чолбон» сурунаал наһаа тубуста, киһи тахсар матырыйаалы барытын кэрэхсээн ааҕар. Баҕа санаам диэн, саха телевидениетыгар литератураҕа, ааттаах-суоллаах ытыктыыр суруйааччыларбытыгар анаммыт биэриилэр таба аттарыллан, үгүс киһи  көрөр бириэмэтигэр тураллара буоллар диэн».

Людмила Колесова, Хаҥалас улууһа: «2008 сылтан Тапыев Виктор Григорьевич тэрийбит «Өлүөнэ долгуннара» диэн литература түмсүүлээхпит. Суруйар дьоҥҥо наар олоҥхону ааҕыҥ диибин. Тоҕо диэтэр, саха тылын сүөгэйэ-сүмэтэ онно баар».

Саргылана Ноева, Дьокуускай: «Оҕоҕо аналлаах литература сайдыан баҕарабын. Онно эһиги – литература түмсүүлэрэ үлэлэһиҥ. Оччоҕо эһиги аймньыларгыт ааҕааччылаах буолуохтара. «Чолбон» сурунаалга олус үчүгэй матырыйааллар тахсаллар, оскуолаҕа олору оҕолорунан ырыттарыахха, оҕону саҥарда, санаатын сахалыы этиттэрэ үөрэтиэххэ сөп этэ. Улахан дьон бэйэбит аахпыт, сэргээбит айымньыларбытын дьоҥҥо үллэстэн, тарҕатан иһиэхтээхпит».

Ольга Макарова, Таатта улууһа: «Көмүлүөк күлүмэ» диэн түмсүүбүт быйыл тэриллибитэ 25 сыла. Сүрдээх көхтөөх библиотекарьбыт Александра Николаевна Кустурова салайан үлэлэтэр. Бу сылар тухары биир сиргэ туран хаалбакка, олоҕу кытары тэҥҥэ хардыылаан, үлэтэ-хамнаһа ыраатта. Оҕолорго сайын аайы ааҕыы лааҕырын тэрийбитэ сүүрбэчэ сыл буолла, география учууталынан үлэлээбит, олус элбэх осуторуйаны, номохтор, үһүйээннэри билэр Ксенья Александровна Андросова кэриэһигэр оҕолорго остуоруйаны ааҕыы күрэһи тэрийэр. Ону таһынан түмсүүбүт кыттыылаахтарын кинигэлэрин ырытабыт, «Чолбон» сурунаал ыытар В.Н. Протодьяконоа аатынан кириитикэҕэ күрэскэ кыттабыт. Бүгүн мин рецензияны суруйуу хайысхатыгар эксперт быһыытынан үлэлээтим. Бэрт дириҥ ис хоһоонноох кэпсэтии, ырытыы буолла. Кириитикэ суруйааччыны хамсатар күүс буолуохтаах, кинини тоһутуо суохтаах».

Анастасия Еремеева, Анна Прудецкая

УлуусМедиа