Госпиталга сытан

Семен Никифоров

(Саллаат дневнигиттэн)

Биһиги, ыараханнык бааһырбыттар палаталарыгар сытааччылар, госпиталбыт кылаабынай враһын – медицинскэй сулууспа капитанын, Иванову олус ытыктыыбыт.

Иванов бааһырбыттары аһынар быһыыта таһыттан көстөр. Тас көрүҥүнэн эр киһиэхэ маарына суох, сүрдээх намыын, тыаһа-ууһа суох сыбдыйан аргыый хаамар-сиимэр, сэрэммиттии сыыйан саҥарар киһи. Ол да буоллар араас уустук операциялары иҥнибэккэ-толлубакка оҥортооччу.

Ыараханнык бааһырбыттар сарсыарда эрдэттэн кинини „Михаил Иванович кэллэ дуо?“ – диэн ыйыталаһа сытааччылар.

Операциялыыр остуолга утуппут байыастара кини аатын ыҥырбытынан уһукталлар.

Арыт, ыараханнык бааһырбыт байыас өр эмтэнэриттэн санаата түһэн, уоттаах охсуһуу толоонугар хаалбыт доҕотторун санаан, саҥата-иҥэтэ суох түннүгү тобулу одуулаан олорор буолар. Михаил Иванович ааһан иһэн, ол киһи иннигэр кэлэн төҥкөс гына түһээт: „Доҕоччуок, сотору үтүөрэн, стройга төннүөҥ“ – диир. Киһи сэргэхсийэ охсон, мичээрдии хаалар.

Баайыллыбыт баайыыны уларытарга, гипси тостубут илиигэ-атахха эрийэргэ бааһырбыт байыас ынчыктаамаары сымыһаҕын быһа ытыра сатаан баран, тулуйумуна, хаһыытыыр. Оччоҕо „Тохтооҥ, мин, мин! Мин оҥоруум!“ – диир Михаил Иванович. Бааһырбыт байыас кинини көрөөт, холкуйар.

Биирдэ түүн бомбалар дэлбэритэ ыстанар тыастарыттан уһугуннубут. Бомбалар бэрт чугас, биһиги госпиталбыт аттыгар эстэллэр. Бомба түһэн эһиннэҕин аайы, биһиги үс мэндиэмэннээх госпиталь дьиэбит өрө салыбырыы түһэр.

Михаил Иванович палататтан палатаҕа сылдьан, ыалдьааччылары сэргэхситэр: „Кинилэр билигин төттөрү көтүөхтэрэ; көрбөккүт дуо, түүн хараҥа буолан эрэр. Оттон кинилэр сырдыктан куттаналлар“.

Эмискэ, бэрт чугас улахан бомба эстэн саалла түһэр бомба салгыныттан түннүк тааһа өрө кырылыыр.

Бу бириэмэҕэ биир эдэр киһи, ааны тэлэйэ баттаан, хоско көтөн түһээт, бокуойа суох түннүк диэки ыстанар. Түннүк холуодатыгар туран, икки илиитин ууналыы-ууналыы, тугу эрэ хаһыытыы-хаһыытыы, киһи өйдөөбөт тылынан саҥарар. Кини турар түннүгэ аһаҕас этэ.

Таһырдьаттан Михаил Иванович киирэн, түннүккэ турааччыга барар. Оттон түннүккэ турааччы, кинини көрөөт, таһырдьа диэки эргиллэн, аллараа ыстанардыы оҥостор. Михаил Иванович кинини икки хонноҕун анныттан хабан ылар.

Биһиги, өлөн эрэр өрүһүллүбүтүн көрө сытааччылар, „һуу“ гынан, үөһэ тыына түһэбит.

Оттон Михаил Иванович бэрт холку (эбэтэр долгуйбутун таһыгар биллэрбэтэ эбитэ дуу). Кини биһиги диэки эргиллэн көрөн баран, өйдөтөрдүү:

— Кини төбөтүнэн ыалдьар эрэйдээх. Контуженнай ээ – диир.

Биһиги Михаил Иванович холкутун, үтүө быһыытын сөҕөн кэбиһэбит.

Кэнники иһиттэххэ, ити түүн Михаил Иванович биһигини кытары бодьуустаһа сырыттаҕына, кини бэйэтин олорор дьиэтигэр бомба түһэн, дьиэтин үлтү тэппит. Кини суос-соҕотох уончалаах кыыстааҕа ол дьиэҕэ өлбүт. Михаил Иванович күн сиригэр ити суос соҕотох кыыстааҕа. Кэргэнэ бу Гомельскай уобаласка немецтэр аан маҥнай киириилэригэр, артиллерийскай чааска враһынан сылдьан, тэҥэ суох охсуһууга киирсэн өлбүт.

Сарсыныгар Михаил Иванович үлэтигэр сарсыарда эрдэ тахсар бэйэтэ, күнүс 12 чааска кэллэ.

Икки хонон баран кыысчааны көмнүлэр. Михаил Иванович олус сылайар буолан, санаата улам мөлтөөн, бэйэтэ улам кубарыйан иһэр. Ол да буоллар кини биһигиттэн арахпат. Аттыбытыгар олорон, аргыый аҕай сэһэргэһэр, сүбэлиир-амалыыр. Биһиги, бааһырбыттар, ыарыыбыт туһунан киниэхэ элбэхтик дойҕохтообот буоллубут.

Биир сарсыарда „Правдаҕа“ информбюро иһитиннэриитин ааҕа олордохпуна, Михаил Иванович киирэн кэллэ уонна:

— Эн ханнык омуккунуй? – диэн ыйытта.
— Сахабын…
— Тыый, сэгэриэм! – дии-дии кини олус үөрэн долгуйан, мин илиибин бобута туппахтаата.
— Миэнэ кэргэним саха этэ ээ – Михаил Иванович бэйэтин кэргэнин, оҕотун карточкаларын аҕалан көрдөттөөтө.

Михаил Иванович кэргэнэ, кырдьык, саха эбит. Кинилэр Москватааҕы медицинскэй институтка үөрэнэ сырыттахтарына, сэрии буолбут. Кинилэр институтка үөрэнэ сылдьан билсибиттэр уонна үлэҕэ бараары сылдьан холбоспуттар эбит.

Михаил Иванович миэхэ:

— Сэрии бүтүө. Эйигин кытары Саха сиригэр барсыам. Кэргэним дьонугар баран олоруом. Эн үтүөрүөҥ, бииргэ барыахпыт! – диэмэхтиир.

Оо, Михаил Иванович үтүө да киһи!

«Хотугу сулус», №4, 1948 сыл

УлуусМедиа