Анфиса

Николай Габышев

Бу кэпсээни мин суруйумаары гыммытым. Анфиса олоҕун өссө ситэ кэтэһэн көрүөхпүн баҕарар этим. Мин кинини олус кылгастык билэбин. Оттон Аркадий олоҕо – дьэҥкэ… Ол эрээри, чэ кэбис, саҕалаан бүтэн баран, тугун быһааран. Дугдуруй да оҕус буоллун, уонна мин биир атаһым этэригэр дылы – бүтэр онон. Кэпсиибин Анфиса, Аркадий тустарынан.

Баара биир студент. Ученай буолбут таайдаах. Ученай таай соҕуруу барара тиийэн кэлэр. Үс ыйга. Бэйэтэ – кэргэнэ суох соҕотох киһи. Дьэ ученай таай студент уолу уопсай дьиэттэн көрдөөн булан, дьиэтигэр ыҥыран аҕалан, икки хоспун үс ый дьиэлээн олор диэн көрдөһөр. Эһиги, урут түһэн бу ученай, көр бэйэтэ наада буоллаҕына эрэ, уруута студент уолу саныыр киһи эбит диэн ученай киһини хомнуу санаамаҥ. Кини уолу урут да ыҥыран сэһэргэһэрэ, көмөлөһөрө эҥин. Үчүгэй – таай да, ученай да, уонна сымнаҕас, намыын киһи этэ. Чэ кини соҕуруу бардаҕа дии.

Уол хаалар. Икки кыра хоско соҕотох. Улахан саҥа мас дьиэҕэ. Төһө баҕарар кинигэ ааҕар, конспект суруйан муҥнанар, арыт күнүс астына утуйар да – кимда киниэхэ мэһэйдээбэт. Үлэтэ диэн – уу бастара эрэ. Дьиэтэ уунан ититиллэр.

Аҕыйах хонукка хам-бааччы олоорто. Дьэ онтон туран…

Биир көрүдүөргэ түөрт аан тахсар. Онон таайыттан ураты өссө үс ыал олорор буоллаҕа. Олортон таайа бараары туран биирдэрин эрэ туһунан, үгэһинэн соччо быһаарыыта суох, этэн ааспыттааҕа:

– Дьэ, Аркадий, дьиэҕин кичэйэн хатаан сылдьар буол. Манна биир саарбах, нуу… уонна тыллаах, чэ ити – сытыы дьахтар баар… Ол-бу дииллэр… Ону – оҕурдук, Аркадий… хам бааччы олор, олус дьону, оҕолору мунньума. Кинигэлэрбин улларсыма. Бэйэҥ, баһаалыста аах, туһан, нуу…

Уол сэрэнэр. Ааны баҕас умнубакка хатыыр. Хатанан утуйар. Уонна хайыай? Онтон ол саарбах, сытыы дьахтар кимин билбэт, билэ да сатаабат. Түөрт хас сааһырбыт дьахтар, икки-үс кыыс, үс-түөрт түс-бас дьон туой көрсүһэллэр, арыт бэрт дорооболоһоллор. Аркадий бэйэтэ туспа оругуттан соччо быга сатаабат, көрүдүөргэ туга да суох. Арай биирдэ кыараҕас, үүттээбит курдук харахтаах, ол эрээри, эттээх, кэтит сирэйдээх, улахан куулу туруору туппут курдук, дьахтар сарсыарда хаһыат ыла туран уолга кытаанахтык эттэ:

– Көрүдүөрү, кирилиэһи сууйар эһиги ирээккит. Ону умнар сатаммат.

Баҕар ити дьахтар – били сытыы, тыллаах хотуннара буолуо. Эмиэ да сирэйэ көрсүөҕэ дылы. Хараҕа эрэ хатыылаах да.

Уол киэһэ хойутуу тахсан кирилиэһи сууйан уу халытан турдаҕына, аллараа дьахтар күллэ – хатаннык уонна эмиэ хайдах эрэ ис-иһиттэн. Эр киһи тугу эрэ саҥарда. Дьахтар эмиэ чуорадыччы күллэ. Итини Аркадий кэрэхсии истэ турда. Онтон – аны дьахтар киҥнээхтик чаҕаарда. Сонно тута кирилиэһинэн кыһыҥҥы кэмҥэ халтаҥныҥы соҕустук, ол эрээри үчүгэйдик таҥныбыт, отуччалаах саар тэгил дьахтар уун-утары сүүрэн таҕыста. Били мичээрбит диэн мэлис. Кыыһыран кыйахана охсубут. Ууттан хаайтарда. Нууччалыы хатан саҥа хабылла түстэ:

– Ай-ай, уу бөҕөнү халыппыт, ученай оҕо муостаны сатаан сууйуо дуо? Хата чыппаҕар бүрүүкэнэн үҥкүүлүүрү сатыа… Чэ, уугун халытан баран остоолбо буолан баран туруоҥ дуо? Хантан көстүбүккүнүй бу маннык бэйэлээх?– диэн иһэн мааны дьахтар тохтоото, тыын ылла, онтон өссө чаҥкынаата: – Уой, толкуйа суох, сото тарт, оҕолорум күүтэллэр. Уой, сыылба!

Уонна хаһан эмэттэн өстөөх курдук, күөх хараҕынан килэччи көрөн, уоһун мунньас гыннаран баран, хара хаатыҥкатынан кэрэйбэккэ ууну кэһэн, утары хоско тоҥсуйбакка киирдэ. Онно, кырдьык, оҕолор үөрэр, чабыгыраһар саҥалара иһилиннэ – эмиэ ийэлэринии чаҥкынас куоластаахтар.

Хайа муҥун, Аркадий дьэ били таайа этэр сытыы тыллаах дьахтара ким буоларын биллэ быһыылаах.

Уҥа аан тыаһа суох аргыый аһылынна, били кыараҕас харахтаах кэтит сирэйдээх дьукааҕа эриэн халаатынан быһаҕаһыгар дылы быган туран, сарсыардатааҕы дьэбир бэйэтэ кубулуйумуна, кытаанахтык түргэнник ботугураата:

– Эн кинини кытта баһаалыста, саҥарсыма. Ханна үлэлиирэ биллибэт дьахтар, икки оҕолоох да – кимиэннэрэ эмиэ биллибэт. Өссө ылыгас, үнүр покрывалоны уччуппута, быйыл үүппүтүн – биир тоҥ үүтү мэлитэн истэҕинэ төннөттөрбүппүт. Онон киһи аахсыбат күтүрэ…

Түгэх хостон эр киһи саҥата иһилиннэ:

– Ычча, Маша, ааны сап. Эн ууҥ кэлбэтэ, буһарыҥ биһиги буруйбут дуо?

Ол эрээри Маша өссө аанын сабыар дылы добдугураччы этэн хаалла:

— Өссө киниэхэ араас эр дьон сылдьаллар. Биир киһи саас бүтүн нэдиэлэ олорон баран күүлэйдээн баран, хата суодас гыммыта. Онон сэрэн, айдааҥҥа түбэһиэҥ. Эдэриҥ иһин сэрэтэбин. Кини – куһаҕан дьукаах!

Дьахтар кэннигэр сөҥ куолас: «Ычча, бу ааны хайа муҥун!» – диэн эрдэҕинэ, аан тыаһа суох сабылынна.

Аркадий тирээпкэтин аргыый ыга турбута, хайаларыгар да үс тылы хардарбатаҕа, арай кыыһырбыт, түөһүн мөтөппүт бастакы дьахтарга ыксалынан: «Баһаалыста, сибилигин», – дииргэ дылы этэ, итинник санаабыта эрэ дуу, иккис дьукааҕар көннөрү кэҕис эрэ гынна.

Сөөп, чэ чахчы ити эбит, били таайа сэрэтэр хотууската. Сөп, сөп! Киэргэмсэх, сэлээр, хайа эрэ эр киһиэхэ атаартарда, ол киһитиниин тапсымына гынан баран, аны Аркадийы мээнэ мөхтө. Аркадий соччо буруйа суохха дылы этэ да буоллар. Аркадий абара санаата тирээпкэтин «пал» быраҕалаата, ыган чоккуратта. Чэ, хайыай, буолан эрдин.

Итинтэн ыла Аркадий кутталлаах дьукааҕын көрүдүөргэ, олбуорга көрсөр да, хайалара да кэпсэтэ соруммат. Дьахтар киэр хайыһар. Хата кини кэрэ ааттаах эбит – Анфиса. Оҕолоро олбуорга бииргэ оонньууллар, таҥастара үчүгэй маарыҥнаһарга дылылар, ийэлэринии киэҥ көхтүҥү-хара харахтаахтар, куп-кугастар. Аркадий кинилэр чуораанныы лыҥкынаһа күлсэллэрин билигин даҕаны сэргэҕэлии истэр. Тоҕо эрэ оҕолору аһына саныыр. Анфиса обургуну биир киһи хам-хаадьаа атаарар да, кирилиэстэн төннөргө дылы уонна кэлин Анфиса күлэрэ иһиллибэт. Сотору ити киһи атаарбат буолла. Маша быһаарда: «Көр, саҥа кавалер эмиэ атах биллэрдэ…» Анфиса хата ыллыыр эрэ… Оҕолорун сиэтэн оскуолаҕа атаартыыр. Дьукаах дьахталлардыын дэҥҥэ этиһэн чаҥкынаһара иһиллэр – дьэ хатан, чочураан куолас!

Биирдэ маннык буолла. Олус өр ааҕан баһа ыарыйдаҕына, Аркадий тахсан олбуор иһигэр төттөрү-таары хаамар үгэстээҕэ. Биирдэ оннук хаама сыльан көрдөҕүнэ – Анфиса курбалдьыйан, таҥас ыйыыр, өҥдөҥөлүүр уонна ыллыыр. Маҥан хаарга кини көтөөрү сапсыҥныыр тураах курдук – хара хаатыҥкалаах, дьууппалаах, плюш кылгас сонноох, котик бэргэһэлээх – барыта хара.

Онтон сис туттан дээдэйэн иһэр Аркадий аттыгар тохтоон, буспут сугун хараҕынан эмискэ оонньуулаахтык күлүм көрөөт, Анфиса эмискэ сибигинэйэр кэриэтэ, ис киирбэхтик эттэ:

– Көр эрэ – ол таҥаһы, уонна – мин сууйбут таҥаспын, эн муоста сууйааччы сордоох!

Аркадий өс киирбэх одууласта. Кырдьык, Анфиса сууйбут таҥастара хаардааҕар үрүҥнэр эбит. Атын дьахтар ыйаабыт бырастыыналара тоҥ үүттүү араҕастыҥылар. Таҥаһы сатаан сууйар быһыылаах – бу мэник саарбах дьахтар, Анфиса. Ити таҥас сууйа ылаары этэрэ эбитэ дуу? Хата Аркадий, билиҥҥи кэм ыччата, таҥаһын бэйэтэ суунаахтыыр.

Онтон сотору Анфиса улахан кыыһа киирэн ийэтин аатыттан харчы көрдөөтө. Аркадий хап-сабар биэрэ оҕуста.

– Баһыыба, дяденька. Бу үс сүүһү маамам өйүүн ыытыам диир.

Аркадий кыыстан аатын ыйытта уонна ыскааптан кэмпиэт ылан уунна.

– Мин аатым Светлана. Балтым – Ирка. Онтон мин маамам атын дяденькалартан тугу да ыларбытын боппута. До свидания — диэн баран оҕо тоотоллон тахсан барбыта. Харчыны нэдиэлэ кэриҥэ буолан баран сити Светлана кыыс киллэрэн биэртэ.

Ити Аркадий Анфисалыын кэм эйэ нэмнээх бастакы дипломатическай сыһыаннара этэ.

Сотору биир дьукаахтарын – Коротовтар дьааһыла оҕотун тиэйэр салааскалара сүттэ.

Коротов хотуна көрүдүөрү тахсан миинньиктии сылдьан Анфисаны, Анфиса оҕолорун саҥарар:

– Анфиса соруйан илпитэ буолуо. Манна бары хам бааччы дьон. Кини оҕолоро сүтэрдэхтэрэ, туой таһырдьа тиэстэллэр…

Киэһэ Анфиса кэлэн көрүдүөргэ «кыргыһыы» буолан ааста – хаһыытаһыы, саансыы, бэл хайалара эрэ ытамньыйда.

Аҕыйах хоноот Анфиса эмиэ «аатырда» – түүн ортооҥҥо диэри кини хоһугар үҥкүүлээтилэр, ыллаатылар, элбэх холуочук киһи кэллэ-барда, лиһигирэстэ – дьэ ампаалык бөҕө. Коротов Анфисаны көрүдүөргэ ыҥыран сэмэлээтэ, онуоха Анфиса бэйэлээх уот тыла кутаалана түспэт дуо:

– Мин төрөөбүт күнүм. Бииргэ үлэлиир дьоммун ыҥырдым. Сатаммат дуо үҥкүүлүүр? Уон икки чааска тарҕаһыахпыт. Бэйэҕит үнүр оҕоҕут аатыгар күн тахсыар диэри айдааран утуппатаххыт. Онтон миэхэ сатаммат үһү. Көр эрэ!

Аркадий билэр – Анфиса ханна эрэ остолобуойга үлэлиир, бадаҕа, куукунаҕа. Дьиэтигэр дьон таҥаһын сууйарга дылы. Сураҕа, огдообо. Эмиэ да эрэ хаайыыга дииллэр. Киһи кинини сөбүлүү санаабат хотуна да, эмиэ да киһилии аһынаҕын – икки үөрэнэр кырачаан кыыстаах, соҕотох, хамнаһа кыра буоллаҕа, уонна – итинник куһаҕан майгылаах. Онтон көрүҥүнэн, таҥнарынан – хоп курдук дьахтар эбээт, бэл быакаллан, хааман дьэйээрэн аастаҕына – эр киһи эрэ хараҕа хатаныах курдук. Уонна били күлэрэ! Арай хомолтолооҕо – бэйэтин аатын харыстаммат, мээнэ тылынан эрдэн, суккуйан, киһини эрэ кэлэтиэххэ дылы. Хайа, уонна – кыраны ылыгас идэлээх дэһэллэр. Ол-бу кытаанах соҕус тыллары алҕаска ыһыктар.

Анфисаҕа хас да күн биир олус кэрэ сирэйдээх, дьылгын бэйэлээх кыыс олоро сырытта. Хас да киэһэ – үҥкүү, ырыа, биирдэ эмэ түүн орто көрүдүөргэ айдаан, ыһыы, туох эрэ быраҕыллар. Сарсыарда били тугу бары туой тииһэ ыалдьыбыт курдук, сирэйин мунньаҥнатан кыыһырбыттыы кэпсиир Маша хотунтан истибитэ – Анфиса дьукаах кыыһын холдьохпут эбит, «миэхэ оннуктар-манныктар наадалара суох» диэбит.

Аркадий эдэр киһи дьахтар итинник бутуурдук олороруттан кэлэйдэр да, туой аһынар, уонна Анфисаҕа көмөлөһөр наадатын сымнаҕас, уйан сүрэҕинэн таайар да – тугу гыныан билбэт. Остолобуойдар тоҕо кыһаммат дьон буолла – бара сылдьыахха баара. Аркадий эмиэ да отой туора киһи. Ый кэриҥинэн таайа кэллэҕинэ – мантан барыа турар. Онон… Ол эрээри, Аркадий биирдэ өтүүк уларса Анфисаҕа киирэ сырытта, соҕотох хоско олорор, дьиэтэ ыраас, барыта маҥаны таптыыр эбит, эркиҥҥэ, биллэн турар, киноактрисалар уонна – элбэх сибэкки. Оҕолоро остуолга утары-таары олорон, дьылыйан уруоктарын үөрэтэллэр. Дьахтар баартыктаах, билиитэ аттыгар эргичиҥниир, имигэс тарбаҕынан лапса оҥорон, бурдукка булкуйар, өрүтэ көтөҕөн таммалатар.

Аркадий олорбохтоото. Кыбыстан барда. Хоһугар, чугастан Анфиса өссө тупса көстөр, үрдүк түөһүн ыга ылбыт маҥан свитралаах, кыра хара кыырпахтардаах маҥан баартыктаах, үрүҥ түү хаймыылаах түүппүлэлээх – килиэккэҕэ хаайтарбыт маҥан кыталык курдук, кыараҕас хоско туналыҥныыр.

– Эн хайа дойдугунуй? – диэн олорбохтоон баран, Аркадий ыйытта.

– Атаһыам, мин хаһан кынаттаммытым да – көҥүл көтөр буолан көтөн хаалбытым. Эн, эр киһи бэрдэ, алҕаска хоскун аһаҕас хааллардыҥ быһыылаах… баран хатана оҕус. Ирочка, уруучукаҕын киримэ, хаста этэбиний! Хайа, Света, садааччаҕар көмөлөһөбүн дуо, бэйэҥ хайастыҥ, сэгэртэйиэм? Оттон лапсабыт – түү курдук буолла, оҕолоруом, маамаҕыт асчыт. Маамаҕыт кыраҕа да уонна – киһиргэс. Оҕолоор, оннук дуо?

Хайыай, Аркадий өтүүгүн ылан, тахсан баарта.

Сотору эмиэ Анфиса дьукаахтарын соһутта. Эрэ кэлбит курдук буолла. Икки күн устата баабый соҕус көрүҥнээх, модьутук саҥарар, сатарытан күлэр үгэстээх элбэх эр дьон сааҥнаатылар. Киэһээ хойут Аркадий киинэттэн кэлээт көлүдүөргэ Анфиса эркиҥҥэ сыстан, ытыы турарын көрдө. Били маҥан свитратыгар үрүҥ түү былааты саба бырахпыт, санна дьигиҥниир. Аркадий сүүрэн тиийдэ:

– Тугуй, Анфиса? Эйигин атаҕастаатылар дуо?

– Суох, киэр бар, – диэтэ, уулаах хараҕынан биилээхтик көрөөт, Анфиса, үрэллигэс кугастыҥы-араҕас баттаҕа сахсайбытын имэриннэ, хоһугар хотойон киирэн хаалла.

Сарсыныгар киэһээ Анфиса хантан эрэ кэлэн, аны өр бэйэтин хоһун аанын тоҥсуйда. Хоһун иһигэр эр киһи саҥата күлэр, оҕолор часкыһаллар. Анфиса атаҕынан тэбиэлээтэ да, аана лип курдук, аспаттар.

Аттынааҕы аан тыаһа суох аһылынна.

– Тугуй бу? Туох аатай киэһэ ахсын! — диэн суон Маша добдугураата. – Биһиги домоуправлениеҕа үҥсүөхпүт!

Онуоха Анфиса эһэн эттэ:

– Бэйэм дьыалам. Быгыалаамаҥ! – онтон атын, сымнаҕас куолаһынан бэйэтин аанын нөҥүө көрдөһөр: – Ас, Петя, отуо мин… ас, Петя, манна дьон… оҕолорбун аһын. Көрдөһөбүн, Петя, кэллим дии, ас, ас диибин! Кэллим дии!

Эр киһи үөхсэрэ иһилиннэ, аан тэлэччи аһылынна. Аркадий кыһыл улахан сирэйдээх уонна ааны бүтүннүүтүн сабардыыр сүөдэгэр киһини элэс көрөн хаалла. Абаран, аанын күүскэ быраҕан, Аркадий бэйэтин хоһун иһигэр быар куустан, сымыһаҕын быһа ытыран, өр хаама сырытта. Хайдах итинник эрэйдээхтик олоро дьахтарга көмөлөһөр сатамматый? Бэйэтэ, Анфиса да баар – туой туох эрэ айдааннаах дьонноох, киһи көмөлөһүөн баҕардаҕына – мордьойор, туой тураах курдук хааҕыргыыр эрэ, суох, сатаммат маны тулуйуохха.

Устунан Аркадий уоскуйда. Аанын хатаары илиитин уунан иһэн истэргэ дылы гынна урут Анфиса эппитин:«Эн, эр киһи бэрдэ, алҕаска хоскун аһаҕас хааллардыҥ быһыылаах. Баран хатана оҕус». Эҕэлээх этии этэ. Уол хоһун аанын хатаабата, эмиэ сис туттан хаамта. Уоту уматан иһэн – сапсыйда, өр диваҥҥа таҥастыын сытта. Кинигэ ааҕан иһэн – ыһыгынна. Төһө өр итинник сыппыта буолла – аан нөҥүө туох эрэ чыычаах саҥатын курдук иһиллэн ааста. Муодарҕаан Аркадий аанын сэгэтэн көрдө: Ирочка, Светлана тураллар, таҥныбыттар. Аркадий кинилэри кууһа тутта да, хоһугар дэллэритэн киллэртээтэ. Сирэйдэрин өҥөйтөөн көрдө – ытаабыттар. Оҕолор таҥастыын диваҥҥа чөкөһөн олордулар. Саҥа суох. Аркадий үөһэ лаампаны уматта. Хос иһэ сырдыы түстэ. Аркадий икки кыыс хара эрээри халыҥ сиэрэй уллуҥнаах эргэчээн хаатыҥкаларыгар хараҕа иҥиннэ. Үнүр ийэлэрэ бэйэтэ уллуҥнуура.

Аркадий ыскаапка тиийэн ас ылла, тугунан эрэ оҕолору күндүлүү охсор санаалааҕа. Эмискэ кылгас часкыыр гэннэ, хоһун аана тэлэлиннэ, икки оҕо ойон турдулар – ийэлэрэ биирдэ хос ортотугар баар буолла, саатан, тута киэр хайыста, түөһүн харбанна — били маҥан свитрата ис ырбаахылары уҥа өттө курданарыгар дылы хайа тардыллыбыт, тобугар охсуллубут, эдэр дьахтар сыа маҥан санна Аркадий хараҕар субу чугас кубарыйда, кэтит хара эминньэхтээх мап-маҥан толору эмиийэ туох да хаххата суох буолан ордук аһыннарыах дьигиһис гынна.

Аркадий сүрэҕэ мөҕүл гынна, уҥа илиитин сутуруктуу туттубутунан, утары хоско ыстанан таҕыста – кини абарбыта, уордайбыта олус буолан, иннин-кэннин соччо быһаара турбата.

Аркадий арыгы сыттаах бэригир киһиэхэ Анфиса хоһун ортотугар кэтиллэ түстэ, төптөрү чинэрийдэ, анараа киһи сүүнэ сутуругун холбуу тутан: «Чуо, чуо?..»– диэн эрдэҕинэ, алларааттан кылгастык агдаҕа оҕуста. Анараа киһи Аркадий тыа оскуолатыгар соччо аахайбаттар да, бокс куруһуогар үөрэммиттээҕин билбэт буолан, туран биэрэн, сааттаахтык хос ортото олоро түстэ. Атын дьукаахтар кэллилэр, Аркадийы туттулар, милиция ыҥырдылар, били нэһиилэ тыынар эрэстиини илдьэ бардылар. Анфиса Аркадий пиджагын кэтэн тахсыбытын итирик эр киһи үөхтэ, саанна, дьахтар өстөөхтүк көрдө эрэ… Аркадийы милициялар «быһаарса» илдьээри гыммыттарын, дьукаахтар акт суруйан хааллардылар, хайҕаатылар, быччыҥын туппахтаатылар, уол хоһугар мустан өр бэйэ-бэйэлэриттэн өрүскэлэһэн кэпсэппэхтээтилэр, ким эрэ бэл уопсай кыайыыны «бэлиэтииргэ» тыл киллэрэ сырытта, биир бытыылка портвейннааҕын аҕалла.

Анфиса хоһугар хатанна. Аркадий кини аанын тоҥсуйаары оҥостон баран, тохтоото. Оҕолор тугу эрэ чобугураһалларын истимэхтээн турда. Света пиджагын таһааран биэрдэ. Кыыс оҕо махталлаахтык чэмээриччи көрбүтэ үчүгэйэ! Бэйэтинэн бэркэ астынан Аркадий хоһугар сотору бэрт кытаанахтык утуйан хаалла.

Сарсыарда Анфиса кинини ыҥыран чэйдэппитэ, алаадьы астаабыт. Сотору Анфисаны милицияҕа ыҥырдылар, Аркадий лекциятыгар ыксаан – эмиэ аанньа тугу да кэпсэппэтилэр.

Арай уол билтэ – Анфиса ийэтэ саха, аҕата нуучча эбит.

Кыыс нууччалыы иитиллибит, Алдаҥҥа олорбуттар, тоҕус кылааһы бүтэрээт, кыыс күүскэ таптаан, атын бириискэ драгатыгар үлэлиир уолга эргэ тахсыбыт, икки оҕоломмуттарын кэннэ, төһө эмэ үчүгэйдик олорор эрээри, биир кэрэ врач кыыска иирэн, эрэ буолуохсут эмискэ Кавказтаһан хаалбыт, иккис эрэ – бу Петр Перевалов – хараҥа киһи. Олус эрэйдээбититтэн – арахсан туспа олорбут, урут куттанар үһү, билигин – олус абааһы көрөр. Петр хаайыыттан тахсан баран, Анфисаны ирдэһэн булан, манна иллэрээ күн күүһүнэн хоно сатаабытыгар – бастаан Анфиса атын ыалга хоммут, онтон бээһээ Петр барыах буолан албыннаабыт, ол эрээри арыгы иһээт киэбирбит, ыкпыт, онуоха Анфиса эмиэ куоппутугар – оҕолору өр хатаан олорбут, дьэ онтон бээһээҥҥи быһылаан буолбут эбит.

– Мин чиэһинэй дьахтарбын, – диэбитэ Анфиса хараҕа уоттана-уоттана.– Мин көҥүлбүн, ырааспын. Бэйэм да олоруом… Петр дьэ кэллин эрэ – быһаҕынан да көрсүөм. Миигин олох элбэххэ үөрэппитэ. Кинини баҕас атастарыныын хаайтарыам да – манна бээһээ эмиэ чабыланар этилэр. Куттаныам суоҕа – тыллыам. Оо, мин оҕолорбун таптыырым бэрт! Кинилэр – ыраас сибэкки буоллуннар. Мин диэхтээн!

Хас да күн Анфиса атын ыалга хоно сылдьыбыта. Петр Переваловтан толлор буоллаҕа. Билигин кэлэ-бара көрөрүгэр Аркадийга Анфисалаах дермантин сабыылаах ааннара күндү даҕаны буолан көстөр. Ол эрээри уол өссө да саарбаҕалыыра ханна барыай – Анфиса остуолга сытар манньыат эбэтэр күндү таас буолбатах, сиэпкэр ылан эрэллээхтик уктуоҥ суоҕа, кинини чэнчис холуупка да тэҥниэххэ сатаммат. Билигин да көрүдүөргэ кимниин эмэ хапсан кэбиһэр. Аркадийга да соччо махтанара биллибэт. Арыый эйэҕэс, кэпсэтигэн, ол эрээри арыт тута киэр хайыһар, кыйдыыр, аахайбат курдук буолар.

Аркадий сылтах булан сотору-сотору киниэхэ киирэр. Биирдэ Анфиса хара ис ырбаахытынан уонна хара дьууппалаах – баттаҕын суунан, үрүмэ маҥан санныларынан кылбаарыҥныы турдаҕына киирэн, Аркадий бэркэ кыбыстыбыта. Онуоха Анфиса олус да холкутук, истиҥник эппитэ:

– Чэ, киир сэгээр, эн көөртүҥ дии миигин, ээ?! Тугун баран, аас…

Суох, Аркадий тута төптөрү ыстаммыта. Ити сууна турар уонна мэник тыллаах Анфиса киниэхэ аны үйэтин тухары умнуллуо суоҕа.

Таайа кэлэрэ буолта. Биирдэ Аркадий Анфисаҕа үөрэн кэллэ:

– Фиса, биһиэхэ буфетчица үлэтэ баар. Мин эйигин кэпсэттим. Онно көс…

Дьэ, доҕоор, эппитин кэмсиннэ.

– Эн миигин аһыммат буол, студент. Ханна үлэлиирбин бэйэм билэбин. Эн мин хайдах үлэлиирбин билэҕин дуо? Остолобуойбун сөбүлээтим, саҥа сэбиэдиссэй миигин бэл хайҕаата. Уонна чэ… ол мин кирдээх үлэм миэхэ санаабар – ыраас, оттон эн атын буфетчицата булун. Хомоҕой көстүө. Миэхэ адвокат наадата суох.

Аркадий чахчы хомойбутугар, Анфиса арыый сымнаата.

– Чэ, муннугун умса ыйаама, муннуҥ син уһуо суоҕа. Сүгүн үөрэн. Миигин эрэнэргэр – махтанабын. Этэллэр манна, ити Мария хотун-уу! Уһун тыл, хоп хаата баара! Этэр үһү миигин ылыгас диэн. Көр эрэ! Хотун кини покрывалонан уоруйахтаабыта, онтун уонча хоноот хаар анныттан, сирэйэ сааппат, бэйэтэ булбут этэ. Тыал күн ыйаабытын билтим буоллар… Оҕом ыалдьыбытыгар кыыһа үүт биэрбитин, уоруйахтаан баран, былдьаан ылта. Биир буолуохсут сүтэрбит салааскатын бэйэтин күтүөтэ төннөрбүт этэ. Ол аайы үөҕүллэр – мин. Тохтуоххут. Мин оҕолорбун баҕас иитиэм, көрүөхтэрэ – чүмэчи курдук ыраастык.

Аркадий ити кэннэ түүнү быһа олорон сурук суруйда. Анфиса сарсыныгар үлэтиттэн хойутаан кээлтэ. Тоҥсуйан, Аркадийга бэйэтэ кииртэ. Үксүн чобуо, дьэллэм, туой хохучуол, чокуур бэйэтэ, Анфиса өр саҥарбакка аан хоско, диваҥҥа дьылыйан, улахан күөх хараҕынан уһун-уһуннук Аркадий диэки көрүтэлии олорбута. Онтон ийэлии наҕыллык саҥаран барбыта:

– Үтүө сүрэхтээххин эн, Аркаша. Эйигин хаһан да умнуом суоҕа. Ол эрээри аны эн миэхэ сылдьыма. Эн эдэргин, инниҥ киэҥ. Мин да бэйэм дьолбун булуом. Хайаатар да. Санаама мин туспунан куһаҕаны. Биирдэ сыыспытым, иккиһин – куттаммытым. Аны – суох… Киһи күлүөх, роман геройдарын курдук кэпсэтэбит. Көр, мин күлэбин. Эн – күл, көр киһи, мин улахан оҕом Аркаша! Өссө биири этиэм, – диэн Анфиса эмиэ соруйан оҥостон киирбиттии, холкутук саҥара олордо.

Оттон Аркадий сүрэҕэ кыламмата эрэ. Бу олорор – эмиэ уруккутун курдук эбэтэр абырахтана охсубут, эбэтэр саҥа өрүммүт туус маҥан свитралаах, көмүс баттахтаах доҕоро, икки оҕо күндү ийэтэ, эдэр киһи эрэйдээх, кураххай, минньигэс арылхай да ыраларын ньээккэтэ – Анфиса, илиитин ууннар эрэ субу ылыах буолбут дьоло онто — тугу диирий? Бараары гынар дуо? Ама? Билигин кэлэн?

Анфиса саҥарар, уоһа хамсыыр сып-сымнаҕастык, оттон кини бу хоско, уол сүрэҕэр мууһу тамныыр курдук.

—Мин кистээбэппин. Таптаабытым. Таптыам да, бука. Эдэрбин, кистээбэппин. Миигин таба көрөөччүлэр… Мин да арыт хайдах киһини чугаһатан көрүөм суоҕай? Өйдүүбүн, үнүр эйигин аан бастаан көрбүт киэһэбэр – эн киһи күлүөх да этиҥ, онно соруйан кыыһырбытым ээ! Ол онно кирилиэс анныгар биир киһи сирэйгэ таһыллыбыта. Мин билэбин, билээхтиибин-билээхтиибин, ким илиитинэн киирэр – ол дьиҥнээхтик таптаабат. Илии – ол хойут… Мин билэбин. Уонна өйдөө, Аркаша, күндү киһи! Мин эйиэхэ бэйэм туспунан баҕар тупсаран этэрим буолуо… Мин бутуур киһибин… Дьэ оннук буолта…

Аркадий кэһиэҕирбит куолаһынан ботугураата.

– Итэҕэйэбин барытын, Анфиса. Хайдах бааргынан – кэл миэхэ!

Сонно тута Анфиса турда, күүскэ эттэ:

– Кэбис, кэбис! Мин… Миэхэ сатаммат. Мин атын киһини таптыыбын.

Кини көмүскэммиттии намылхай илиилэрин иннигэр уунан, аан аттыгар тохтоон турда. Оттон Аркадий санаан кэллэ манна бу кэрэ дьахтар атыннык, аһаҕастык, харыстаммакка турбутун. Ол дьикти ыра этэ дуо? Түүл дуу? Суох, илэ этэ. Ол аны хаһан да суох буолуо…

– Тохтоо! – диэтэ Аркадий күүскэ, кини субу тустаары гыммыт киһи курдук тыҥаан турда. – Ол аата, ол таптыыр киһиҥ эйиэхэ мин кэлиэм аҕай иннигэр үс хоммута дуо?

– Эһээ, эн итинник эбиккин дуо? – Анфиса кубарыйда, эмиэ чокуур буола түстэ. – Быраһаай, Аркадий! – Аан күүскэ сабылынна уонна аһылынна: – Ол үс хоммут – быраатым, Алдан драгера этэ да… эн онно тугуҥ кыһалҕатай? – Аан эмиэ сабылынна, онтон аһылынна. – Кими да таптаабаппын… Эн да эрэнимэ, – дьэ ити гэннэ аан лип сабылынна.

Хос иһэ имик-самык буола охсубут. Аркадий сүрэҕэ тэбэрэ иһийбит хоско иһиллэргэ дылы. Кини илиитин ыһыгынна, кубус кураанах тымныы сүүһүн имэриннэ.

Аан эмиэ аргыый аһылынна. Аркадий ученай таайа, тупсубут, өссө малбайбыт, – араҕас чымыдааннаах, буобура саҕалаах сонноох, – субу киирэн кэллэ. Күлэ-күлэ быһаарыыта суох эттэ:

– Дорообо… Нуу, нуу, олордоҕун, көрөбүн… Өйдөөтүм, өйдөөтүм!

Аркадий үөрэҕэр мөлтөөн, экзаменнарын кыайымына, стипендията суох буолан, өссө икки ый таайыгар олоорто.

Анфисаҕа арыт чэйдиир, Анфиса оҕолорун кытта оонньуур. Бастаан ити тапталын ученай таайыттан кистиирэ. Суон Маша хата дьиэ кутуйахтарыгар эрэ кэпсээбэтэ ини – «буортуйбут» студент уонна сытыы, чэпчэки дьахтар саҥа «кыайыытын» туһунан… Таай ону хайыай?

Анфиса уруккутун курдук остолобуойугар үлэлиир. Аркадийы кытта театрга, киинэҕэ сылдьаллар. Көрүдүөргэ аны дэҥҥэ «кимсэр». Оҕолорун таптыыра бэрт. Сайын быраатыгар Алданныах буолар.

…Мин сыбаайба буоларыгар саарбаҕалыыбын. Аркадий эрэнэр, ийэтигэр суруйбут. Таайа баһын хамсатар эрэ…

Мин маны тоҕо кэпсээбитим буолла?! Аахпыт дьон, бэйэҕит санааҥ. Мин тоҕо эрэ кэпсээтим. Бүтэр онон!

УлуусМедиа