Норуотугар кэс тылын анаабыта

Бүгүн биллиилээх бэлитиичэскэй, судаарыстыбаннай уонна уопсастыбаннай диэйэтэл, ССРС Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин XI-c уонна XII-с ыҥырыыларын дьокутаата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) II-с уонна IV-c ыҥырыыларын дьокутаата, Мэҥэ Хаҥалас улууһун уонна Ходоро нэһилиэгин бочуоттааҕа Филипп Гаврильевич Охлопков төрөөбүтэ 90 сылын туолла.

Филипп Гаврильевич олоҕун төрөөбүт норуотугар сулууспалааһыҥҥа анаабыт талааннаах салайааччы, суруналыыс, кэм, тутул уларыйыытыгар биир да түгэҥҥэ кэннинэн кэхтибэтэх төлөннөөх патриот, эрэллээх коммунист этэ.

Филипп Гаврильевич Охлопков 1936 сыллаахха от ыйын 15 күнүгэр Мэҥэ Хаҥалас улууһун Ходоро нэһилиэгэр холкуостаах дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ.

1954 сыллаахха Майа орто оскуолатын бүтэрэн, үлэтин “Кыым” холкуоска оробуочайынан саҕалаабыта. 1957 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педучилищены бутэрэн учуутал, пионер баһаатай идэтин ылан, Майа орто оскуолатыгар алын кылаас учууталынан, пионер баһаатайынан үлэлээбитэ. Тэрийэр талааннаах, түмэр дьоҕурдаах, үрдүк эппиэтинэстээх эдэр киһини бэлиэтии көрөннөр, комсомольскай тэрилтэ босхоломмут сэкирэтээринэн, Ленин аатынан холкуоска “Ленинец” хаһыат редакторынан үлэлээбитэ. Эрчимнээх эдэр уолу үүннэрэннэр, ЫБСЛКС Мэҥэ Хаҥаластааҕы райкомун бастакы сэкирэтээрэ буолбута. Филипп Гаврильевич олоҕун устатыгар инники күөҥҥэ, салалтаҕа үлэлээбитэ.

1963-1965 сылларга Ленин аатынан холкуоска партком сэкирэтээрэ, 1967 сыллаахха Мэҥэ Хаҥалас райкомугар пропаганда уонна агитация отделын салайбыта.

Филипп Гаврильевиһы ССКП Киин кэмитиэтин иһинэн Хабаровскайдааҕы үрдүкү партийнай оскуолаҕа үөрэххэ ыыппыттара. 1973 сыллаахха кэтэхтэн тыа хаһаайыстыбатын техникумун бүтэрэн, зоотехник идэтин ылбыта.

Төрөөбүт оройуонугар ССКП Мэҥэ Хаҥаластааҕы райкомун иккис сэкирэтээринэн үлэлээбитэ.

Филипп Охлопков бэчээт дьыалатын талааннаах тэрийээччи, суруналыыс этэ. Суруналыыстыка таһымын үрдэтиигэ бэйэтин дьоһун кылаатын киллэрбитэ.

1975-1984 сс. ССКП Саха сиринээҕи обкомун бэчээккэ, телевидениенан уонна радионан биэриигэ секторын салайбыта. Суруналыыс кадрдары бэлэмнээһин боппуруоһунан күүскэ дьарыктаммыта. Улуустарга үлэлээбит уопуттаах суруналыыстары үөскэ аҕалан, өрөспүүбүлүкэ сүрүн таһаарыыларыгар үлэлэтиини олоххо киллэрбитэ. Эдэр талааннаах суруналыыстар үүнүүлэригэр болҕомтотун уурара. Араас семинардары, мунньахтары тэрийэрэ. Тыын боппуруостары, кыһалҕалары быһаарыыга араас таһымнаах 1985 с. ССКП Саха сиринээҕи обкомун, САССР Үрдүкү Сэбиэтин уонна Министрдэрин Сэбиэтин сүрүн органыгар — өрөспүүбүлүкэтээҕи «Кыым» хаһыатын редакциятыгар сүрүн редактордаабыта. «Кыымҥа» үлэлээбит сылларын саамай дьоллоох кэмнэринэн ааҕара. Кини төрөөбүт тылы уонна бэчээти харыстааһын боппуруостарыгар улахан суолтаны уурара. Саха тылын ыраастык туттууну, сурук-бичик үгэһин, суруналыыс кырдьыгы тутуһуохтааҕын ирдиирэ. Бэчээт уонна тыл күүһэ норуот кыһалҕатын туоратыыга, кырдьыгы туруулаһыыга сытыытык уонна өйдөнүмтүөтүк туһаныллыахтаах диэн кэс тылын хаалларбыта.

Салгыы 1988 сыллаахха диэри ССКП Саха сиринээҕи обкомун пропагандаҕа уонна агитацияҕа салаатыгар сэбиэдиссэйдээбитэ.

1988-1991 сс. ССКП Мэҥэ Хаҥаластааҕы райкомун бастакы сэкирэтээринэн үлэлиир сылларыгар “Ыччат-2000” сыаллаах кэлим бырагырааманы оҥорон, олоххо киллэрбитэ. Бырагыраама алта салаалааҕа: “Ыччат уонна экэнэмиичэскэй реформа”, “Ыччат уонна бэлитиичэскэй реформа”, “Эдэр ыал”, “Тыа сирин оскуолаларыгар биирдиилээн предмети дириҥэтэн үөрэтии” о.д.а. Мэҥэ Хаҥалас улууһугар социальнай суолталаах таас эбийиэктэри тутуу көтөҕүллүбүтэ. 90-с сылларга дойду үрдүнэн уустук экэнэмиичэскэй балаһыанньа да буоллар, өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүттэн 5006 миэстэлээх 20 үөрэх тэрилтэтин, 1850 миэстэлээх 21 оҕо уһуйаанын, 28 спорт, 13 култуура тэрилтэтин, 11 балыыһа уонна доруобуйа харыстабылын тэрилтэтин тутууга үп көрүллэр кыахтаммыта.

Ф.Г. Охлопков 1991 – 1993 сылларга “Кыым” хаһыат салааларын сэбиэдиссэйинэн, редакторынан үлэлээбитэ.

1994 – 1996 экономика институтун ыстаарсай научнай үлэһитэ этэ.

1996 – 1998 сылларга “Россаха” страховой хампаанньа уопсастыбаннаһы кытта үлэҕэ сүрүн үлэһитэ этэ.

Филипп Гаврильевич – САССР Үрдүкү Сэбиэтин, СӨ Ил Түмэнин дьокутаата этэ. 1985 с.  – Өлүөхүмэ улууһун Калининскайдааҕы быыбардыыр уокуругуттан Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин XI-c ыҥырыытын дьокутаатынан, 1990 с. Мэҥэ Хаҥалас Хаҥаластааҕы уокуругуттан Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин XII-c ыҥырыытын дьокутаатынан талыллыбыта. 1997 с.  – 21 нүөмэрдээх Майатааҕы быыбардыыр уокуруктан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин II-c ыҥырыытын дьокутаата, Ил Түмэн Бэрэстэбиитэллэрин Палататын аграрнай бэлиитикэҕэ, айылҕа баайын туһаныыга уонна экологияҕа бастайааннай кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ; 2008 с. – РФКП бэлитиичэскэй партиятын региональнай салаатын партийнай испииһэгинэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин  IV-c ыҥырыытын дьокутаатынан үлэлээбитэ.

Филипп Гаврильевич өрөспүүбүлүкэ суверенитетын уонна судаарыстыбаннаһын турууласпыт дьокутааттартан биирдэстэрэ. Парламент биир ытык дьокутаатын быһыытынан норуот олоҕун-дьаһаҕын уонна тыа сирин сайдыытын сүрүн күөҥҥэ тутара. Норуот көмүскэллээх буоларын, олоҕун уйгута тупсарын, сири уонна сир баайын туһаныыга бырааптаах буоларын, тыа сиригэр олох сайдарын туһугар үлэлэспитэ. Кини туруорсар туруорсуута — тыа сирин олохтооҕо күүстээх тирэхтээх, үлэлээх-хамнастаах уонна судаарыстыба өттүттэн көмөлөөх буолуохтаах диэн этэ. Илин эҥэр улуустарыгар күөх төлөнү киллэриини бастакы көҕүлээччилэртэн биирдэстэрэ этэ.

“Моһуоктаах боппуруостары быһаардахха” диэн дьокутааттыыр кэмигэр олохтоох бэйэни салайыныы уонна улуустарын дьылҕаларын туһунан суруйбут ыстатыйатын аата кэлин уустук боппуруостары быһаарыыга кынаттаах тыл буола сылдьыбыта. Ыччат инникитин, босхо үөрэнэрин, ЕГЭ-ни тохтотуу, ыччат үлэлээх буолуутун туһунан сокуону ылыныыны туруорсубута. Экономика боппуруостарын үчүгэйдик билэрэ, элбэх научнай ыстатыйа ааптара этэ. 2011 сыллаахха диэри тыа сирин социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыытын президентскэй бырагырааматын суруйан бэлэмнээһиҥҥэ үлэлээбитэ. Кэлин сонуну киэҥник тарҕатар сириэстибэлэр туһунан сокуон бырайыагын оҥорууга үлэлэспитэ.

Филипп Гаврильевич:

“Былаас норуот бэрэстэбиитэллэрин сиэрдээх тылларын куруук истэ үөрэниэхтээх, оттон оппозиция үлэни Саха сирин сайдыытын туһугар сиэрдээхтик, конструктивнайдык ыытыахтаах”, — диэн кэс тылын этэн хаалларбыта.

Мэҥэ Хаҥалас райкомун сэкирэтээрэ эрдэҕиттэн олох араас эйгэтигэр – үөрэх, культура, тыа сирин сайдыытын боппуруостарыгар араас бачыымы көтөҕөн, улуус райкомнарын бастакы сэкирэтээрдэриттэн биир бастакынан ССКП уобаластааҕы кэмитиэтин бюротун чилиэнэ буолбута. Онтон дойду үрдүнэн уустук кэм кэлэн, тутул уларыйан партия эстибитигэр Филипп Гаврильевич биир санаалаахтарыныын өрөспүүбүлүкэҕэ Коммунистическай партия салаатын тэрийбитэ. 1992 с. «Коммунист» хаһыаты сүрүн редактор быһыытынан таһаарбыта. РФКП рескомун сэкирэтээринэн, бюротун чилиэнинэн хас да төгүл талыллыбыта.

Филипп Гаврильевич Ходоро диэн төрөөбүт дойдутун аатынан айар ааттааҕа, хомоҕой хоһоонньут этэ. Хас да кинигэ ааптара.

Кини олус сиэрдээх, кырдьыксыт, киэҥ билиилээх киһи этэ. Эдэриттэн билиигэ, сайдыыга дьулуурдаах киһи эбит. Энциклопедия курдук билиилээх дииллэрэ.

2014 с. Ходоро нэһилиэгин уонна Коммунистическай партия Саха сиринээҕи региональнай салаата Ф.Г. Охлопков аатын үйэтитиигэ этиилэрин Мэҥэ Хаҥалас улууһун дьокутааттара өйөөннөр, Филипп Гаврильевич аатын билигин Майа иккис нүөмэрдээх орто оскуолата сүгэр. 2016 с. Филипп Гаврильевич бүүһэ оскуола тэлгэһэтигэр туруоруллубута. Быйыл сайын Ф.Г. Охлопков төрөөбүт-үөскээбит Ходоротугар кини аатыгар Ыһыах ыһылынна. Төрөппүт оҕолоро — Наталья Филипповна Захарова уонна Михаил Филиппович Охлопков — аҕаларын аатын үйэтитиигэ, кини олоҕун, үгүс өрүттээх үлэтин сырдатыыга өрөспүүбүлүкэ суруналыыстарыгар уонна уопсастыбаннай кэрэспэдьиэннэригэр ахсынньыга диэри куонкурус биллэрбиттэрэ. Баҕалаахтар билсэн кыттыаххытын сөп.

 Валентина Бочонина

Климент Иванов тиксэрбит уонна «Эркээйи» хаһыат хаартыскалара туһанылынна

УлуусМедиа