Тойон айах чороон номоҕо

«Үйэлээх чороон — өбүгэм ситимэ» — бырайыак

Кэм-кэрдии кэрэһитэ буолан турар хас биирдии экспонат бэйэтэ туспа суоллаах-иистээх, баай историялаах. Тойон айах чороон Сунтаардааҕы С.А.Зверев-Кыыл Уола аатынан түмэлгэ харах харатын курдук хараллан, мааныланан турар.

Номоххо кэпсэнэринэн, Түбэй-Дьаархан нэһилиэгин Ходуһалаах сиригэр аатырбыт-суолурбут ыһыахтары тэрийээччи, оһуохай тылын этээччи Даарыйа Былатыанабына Бөтүрүөбэҕэ (1865-1945 сс.) эрэ Ыстапаан Бөтүрүөп (Киччэй Ыстапаан) быыбарынай буолбутугар убаастаан Тихон Михалев диэн киhи бэлэхтээбит диэн кэпсииллэр. Кырдьаҕастар, чороону Түбэй-Дьаархан нэһилиэгин уустара Хабырылла Уус уонна Аҥаабыл Уус, Батаакап диэн Сунтаар улууһун баай киһитин сорудаҕынан оҥорбуттара диэн номох баар.

Ыhыах буолар күнүгэр Аар Баҕаҕы (“1905 сыл” диэн оҥо хаһыллыбыт суруктаах) киэргэтэллэрэ-симииллэрэ, салама ыйыыллара. Остуолбатын туоратыгар улахан чороону сиргэ тирэннэрэн, кылтан хатыллыбыт кэтит быанан таттаран, өйөөн туруораллара. Тойон айах чороон айаҕар алтантан оҥоhуллубут иилээҕэ, үс сиринэн туттарыллар алта тиэрбэстээҕэ. Ол алтан тиэрбэстэриттэн быаларынан Аар баҕах туорайыгар баайан өйүүллэрэ. Ити курдук Киччэй Даарыйа ыhар ыhыахтарыгар бу сүдү чороон Аар Баҕахха бастыҥ киэргэл буолан үгүс дьон үтүө санаатын, алгыhын, саха омук сиэрин-туомун толору иҥэриммит ытык иһит буолар.

Бэс ыйын 12 күнүгэр 1967 сыллаахха Угут Күөлгэ, Элгээйи сопхуос “Ленин” уордьанынан наҕараадаламмыт сылыгар анаан тэриллибит үөрүүлээх ыһыахха, С.А.Сибиэрэп-Кыыл Уола ытык Тойон айах чороону ыһыах аһыллыытыгар туттубута.

Тойон  айах чороон үрдүгэ – 71,6-72,5 см, ыйааһына – 10 киилэ, ис киэлитэ – 32 киилэ, ортотунан курдааhына кэтитэ — 1 м 28 см, туттуллубут оһуордара: “ураһа ойуу”, “кымырдаҕас ойуу”, “от ойуу”.

Видео: Дая Барашкова, Арсен Степанов, Николай Дмитриев, видеоҕа С.А.Зверев-Кыыл Уола аатынан холбоһуктаах түмэл салайааччыта Альбина Федорова, исписэлиис Василий Слепцов кэпсииллэрин көрөҕүт.

Хаартыскаларга Анна Иванова түһэриитэ. Бэлэмнээтэ Елизавета Титова.

УлуусМедиа