Отчуттар от ыйыгар былааннаммыт уматык аҥаарын кутуннулар

Тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин министиэристибэтэ хас оптуорунньук аайы улуустардааҕы тыа хаһаайыстыбатын салалталарын кытта ВКС эрэсииминэн ыытар сүбэ мунньаҕын от ыйын 21 күнүгэр миниистир бэйэтинэн салайбыта мээнэҕэ буолбатах. Бэбиэскэҕэ бу кэмҥэ тыҥаан турар, суһал быһаарыыны эрэйэр икки сүрүн кыһалҕа – отчуттары уматыгынан хааччыйыы туруга уонна оттооһун хаамыыта – дьүүллэһилиннилэр.

Миниистир Артем Александров биэдэмистибэлэр икки ардыларынааҕы оробуочай бөлөх от ыйын 8 күнүнээҕи мунньаҕын түмүгүнэн бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлин сорудаҕын толорон, Гражданскай оборуона дьыалаларын уонна дьон олоҕор-дьаһаҕар куттал суох буолуутун министиэристибэтигэр (Д.Н. Лепчиков) “сүөһү аһылыгар аналлаах култуура ыһыытын ситэрэргэ, паардааһыны уонна оттооһуну тэрийэн ыытарга сыччах от ыйыгар 4,2 тыһ. туонна сэлээркэ туттулларын туһунан толору иһитиннэриини биэрбиттэрин” санатта. Ити иннинэ аҕай икки министиэристибэ хаһаайыстыбалар от ыйыгар уонна атырдьах ыйыгар уматыгынан харгыһа суох хааччыллалларын ситиһэр инниттэн анал иһиттэргэ кутан биэриини тэрийиигэ методическай сүбэлээһиннэри оҥорон, кыттыгас бирикээһи таһаарбыттара. Ситэриилээх былаас уорганнарын уонна муниципальнай тэриллиилэр тыа хаһаайыстыбатыгар салалталарын холбоһуктаах үлэлэрин түмүгэр от ыйын 11 күнүттэн уматык хампаанньалара (“Саханефтегазсбыт” уонна “Туймаада-Ньиэп” АУо-лар, “Сервис Ойл” уонна “СибОйл” ХЭУо-лар) 19 улууска уонна “Дьокуускай куорат” куораттааҕы уокурукка тыа хаһаайыстыбатын табаарын оҥорооччуларга 844,5 туонна сэлээркэни биэрэллэрин саҕалаабыттара.

От ыйын 21 күнүнээҕи суһал иһитиннэриигэ олоҕурдахха, от ыйыгар итиччэ сөбүлэһиннэриллибит лимииттэн (сайаапкаламмыт кээмэйтэн биэс төгүл аҕыйах) хампаанньалар 48 бырыһыанын, 403,3 туонна сэлээркэни, куппуттар. Ити иһигэр “Туймаада-Ньиэп” АУо былааннаабыт 243 туоннатыттан 179,4-дүн (толоруута – 74 бырыһыан), “Сервис Ойл” ХЭУо 147 туоннаттан 115-ин (79 бырыһыан) куппут буоллахтарына, “Саханефтегазсбыт” биэриэхтээх ирээтиттэн 25 бырыһыанын (былааннаммыт 422 туоннаттан – 105,7-тин эрэ) толорон иһэр. Мунньахха ол иһин “Саханефтегазсбыт” хампаанньа атыыга салаатын хотуна Юлия Соболева ыҥырыллан кыттан, улуустар бэрэстэбиитэллэрин кытта сирэй кэпсэппитигэр сорох сиргэ өйдөспөт буолууттан бытаарыы тахсыбыта, ону тэҥэ хаһаайыстыбалар “уматык хаартатын” оҥортороллоругар уочарат үөскээн, кэтэһиилээх буолбута харгыстаабыта билиннэ.

Сайын быстар суоллаах нэһилиэктэргэ уонна тэриллиилээх хаһаайыстыбалар, улахан бааһынайдар сэлээркэнэн сүрүннээн хааччыммыттар. Элбэх сиргэ кэтэх хаһаайыстыбалаах дьон уонна бытархай бааһынайдар бэнсиин хааччаҕа суох уонна иһиккэ кутуллан бэриллэрин туруорсаллар эбит. Билигин дьон үксэ илии хотуурун оннугар мотуордаах хотууру хото туттар уонна сопхуос саҕанааҕы курдук сиргэ-уокка үрдүттэн отууланан, хоно сытан оттуур отчут аҕыйаабыт бадахтаах. Кэпсэтии түмүгэр Артем Александров:

“Дьон туруорсуутун аахсан, улуустарынан төһө бэнсиин туттуллуоҕун сайаапкалатан, Гражданскай оборуона министиэристибэтин отчуттары уматыгынан хааччыйыыга атырдьах ыйынааҕы былааныгар эбии киллэртэриэхпит”, – диэтэ.

От үлэтэ быт хаамыытынан сыҕарыйан иһэрэ илэ-чахчы. Ааспыт нэдиэлэ саҕаланыытыгар (от ыйын 16 күнүгэр) 1 621 туонна кэбиһии турбут буоллаҕына, бу бэнидиэнньиккэ 3 726 туонна оттоохпут. Онон былырыын нэдиэлэ анараа өттүгэр ылыллыбыт кирбии (3 830 туонна этэ) даҕаны ситиһиллибэтэ итиэннэ ааспыт сайын баччаҕа оттоммукка 10 тыһ. туоннанан тиийбэт, ол эбэтэр былаантан 0,88 эрэ бырыһыана туолан иһэр. Оттон күргүөмнээн оттуур кэрчик кэмтэн аҥаара бүтэрэ бу кэллэ.

Куйаар нөҥүө кэпсэтиигэ Өлүөнэ эбэ уһун балысхан ардахтан халааннаан, Өлүөхүмэ өрүс арыыларынааҕы ходуһа сирэ бүтүннүү уонна сааскы ыһыытыттан 340-ча гектар иэннээх сир ууга барбыта этилиннэ. Маннык алдьатыылаах уу аны сотору Эркээни, Туймаада, Эҥсиэли хочолорун ыгыаҕа. Сунтаар улууһугар эмиэ арахсыбат ардах, салгымтыалаах самыыр содулугар ходуһаларын 72 бырыһыана ууга сытарын тыа хаһаайыстыбатын салайааччыта Владимир Анисимов иһитиннэрдэ. Өймөкөөҥҥө халлааннара дьэ уоскуйан, саҥа оттоон эрэллэр. Былырыыҥҥы халаан ылбыт ходуһаларыттан уу түспэккэ, оттонор кыахтара суоҕунан, былаан 65 бырыһыанын булунарга суоттаналлар эбит. Кэбээйи улууһун Бүлүү эҥээринээҕи нэһилиэктэригэр, ардах атахтаан, баччаҕа диэри салаа оту быһа охсо иликтэр.

Балаһыанньа ити курдук сорох улуустарга уустугурар чинчилээх. Миниистир от үлэтэ саҕаланарыгар үүнүү үчүгэй диэн эрэх-турах санааны үөскэтэн баран, уһуннук ардаан, ууга ыытан эрэрин, Гидромет билгэлээһиниттэн дьиҥ олоххо чыҥха атыны көрдөрбүтүн бэлиэтээтэ итиэннэ халаан уутугар кэбиһиилэрин, охсууларын былдьаппыт хаһаайыстыбалардаах улуустар хоромньуларын чуолкайдык ааҕыналларыгар, сэрбэйбити барытын, талах-дулҕа быыһын кытта илии хотуурун даҕаны туттан туран охсон туһаҕа таһаарарга ыйыы-кэрдии биэрдэ.

“Былырыын Өймөкөөн ардах уутун халааныгар барбытыгар көмө оҥоһуллубутун курдук быйыл үөһэттэн үп көрүллүө диэн күүтүмэҥ. Аҕыйах күннээҕи билгэлээһини көрөн, сирдэтинэн уонна ардахха-ууга оттуур ньымалары туттан, сатабыллаахтык, тулуурдаахтык, дьүккүөрдээхтик оттууру эрэйэр күн-дьыл үүннэ”, – диэтэ Артем Александрович.

Василий Никифоров

Хаартыска: «Эркээйи» хаһыат

УлуусМедиа