Отчуттарга атырдьах ыйыгар сэлээркэни кытта бэнсиин биэриэхтэрэ

Тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин министиэристибэтэ улуустар тыа хаһаайыстыбатыгар салалталарын кытта ВКС эрэсииминэн оптуорунньуктааҕы уочараттаах сүбэ мунньаҕа, өрүү баччаҕа буоларыныы, оттооһун хаамыытыгар ананна. Мунньаҕы миниистири бастакы солбуйааччы Анна Стручкова салайан ыытта.

Кэпсэтии чопчу ким туох кыһалҕалааҕар туһуланна. Биллэн турар, бу кэмҥэ отчуттары барыларын таарыйар-хаарыйар сытыы кыһалҕа – уматык чычырбаһа. От ыйын 28 күнүнээҕи иһитиннэриинэн, уматык хампаанньалара от ыйыгар лимииттээбит 844,5 туонна сэлээркэлэриттэн 63 бырыһыанын куппуттар. Хаҥалас, Чурапчы, Нам улуустарын отчут хаһаайыстыбалара ааспыт нэдиэлэҕэ (от ыйын 24 күнүнээҕи отчуотунан) быһыллыбыт ирээттэрин барытын ылбыт буоллахтарына, туттуллуохтаах кээмэйгэ ырааҕынан тиийбэтин үрдүнэн күн бүгүҥҥэ диэри үөтэлии иликтэр аҕыйаҕа суохтар. Холобур, Ленскэй 1, Өлүөхүмэ 5, Уус Маайа 6 бырыһыаннарын куттан олороллор. Лимииттэрин Сунтаарга 24, Ньурбаҕа 42 бырыһыанын туһаммыттар. Бүлүүгэ “34%” диэн турарын улуус тыатын хаһаайыстыбатын салайар-дьаһайар Павел Иннокентьев: “Хаһаайыстыбаларбыт лимииттэрин 81 бырыһыанын кутуннулар”, – диэн көннөрдө. Онон тумуһурдаттахха, отчуот адьас чуолкай буолбатах быһыылаах.

Аны атырдьах ыйыгар төһө уматык көрүллүөҕэ отчуттары долгутара чахчы. Уматык хампаанньалара (бу сырыыга “СибОйл” ХЭУо кыттыбат) 735,4 туонна сэлээркэҕэ уонна “Саханефтегазсбыт” АУо 290,6 туонна бэнсииҥҥэ лимиит олохтообуттар. Сэлээркэ “иккис траншын” кээмэйэ онон от ыйыгар бэриллибиккэ даҕаны тиийбэт эрээри, ааспыт нэдиэлэҕэ миниистир Артем Александров салайан ыыппыт мунньаҕар улуустар бэнсиин туруорсубуттара олоххо киирэр буолбут. Элбэх сиргэ уһун ардахтан суол-иис алдьанан, ходуһа ууланан-бадарааннанан уонна сэлээркэ көстөрө күндүтүйэн, кыра сирдээх дьон тыраахтар оннугар мотуордаах хотуурунан охсоллор уонна баралларыгар-кэлэллэригэр матасыыкыл көлөнөн атах тардысталлар. Аныгы отчуттар эдэр өттүлэрэ дьиэттэн сылдьан оттууллара “үтүө үгэскэ” кубулуйбута кистэл буолбатах. Уматыгы кэмчилиир уонна күнү-дьылы сүтэрбэт гына, ый аҥаара дуу, ый дуу тулуйан-тэһийэн, сиргэ-уокка үрдүттэн хоно сытан оттууллара буоллар, төһөлөөх кыайыа-хотуо этилэрэй. Өссө биир ноото диэн, бэнсиининэн “Саханефтегазсбыт” хампаанньа эрэ хааччыйыахтаах. Бу тэрилтэ АЗС-лара лимиит испииһэгэр киллэриллибит улуустарга, Чурапчыттан уратыларга, барыларыгар бааллар. Ол гынан баран, күн бэҕэһээҥи отчуот көрдөрөрүнэн, от ыйынааҕы нуорматыттан (ыйбыт буоллаҕына, бүтэн эрэр) 38 эрэ бырыһыанын кутта. Онон атырдьах ыйыгар бэнсиининэн эҥкилэ суох хааччыйыа дииргэ кэрэгэй.

Кылгас кэпсэтии хаамыытыгар биллибитинэн, Амма отчуттарын куораттан сөтүөлүү, дьэдьэннии тиийэр күүлэйдьиттэр “уулаан” моһуоктаабыттар. АЗС-ларыгар баар күннээҕи лимиит уматыгы чыпчылыйыах икки ардыгар куттан, бүтэрэн кэбиһэллэр эбит. Сунтаарга кыһыҥҥы сэлээркэ эрэ хаалбыт. Таатта улууһунааҕы тыа хаһаайыстыбатын салалтатын салайааччыта Гаврил Кычкин: “Ууга-хаарга барбыттары отунан хааччыйар кыахтаах улуустарга кэлэр ыйдардааҕы лимииппитин көбүччү соҕус көрөргүт буоллар…” – диэн көрдөһөр. Манна сыһыаран суруйдахха, атырдьах ыйынааҕы уматык лимиитэ улуустарынан тыырылла илик.

Бэнидиэнньиккэ, от ыйын 27 күнүгэр, хомуйуллубут отчуоттан көрдөххө, 19 637 туонна (ааспыт чэппиэрдээҕи, 23.07.2026, отчуотунан – 6 975 туонна этэ) от кэбиһиллэн, бүттүүн былаантан 4,63 бырыһыана туолан иһэр. Онон хамсааһын таҕыста эрээри, былырыыҥҥы туһааннаах кэм көрдөрүүтүгэр ырааҕынан тиийбэт: 28.07.2026 отчуотунан 53 232 туонна кэбиһии турбута. Быйыл от үлэтэ бары өттүнэн уустук быһыыга-майгыга ыытыллар. От бэркэ тэбэн тахсыбыта гынан баран, уһун ардах халааныгар элбэх улуус, ол иһигэр Өлүөхүмэ, Ленскэй, Хаҥалас, Нам, Сунтаар курдук улуустар улаханнык оҕустардылар. Кинилэр кэккэлэригэр 9 202 туонна от былааннаах Дьокуускайы киллэрбэт буолуохха табыллыбат. Киин куорат дьаһалтатыгар тыа хаһаайыстыбатын салайар Марат Данилов иһитиннэрэринэн, Дьокуускай хаһаайыстыбаларын ходуһаларын 80 бырыһыана өрүс арыыларыгар баар, билигин ол бүтүннүү ууга баран сытар, онон былаантан аҥаарын эрэ ыларга суоттаналлар. Уонна ардах халааныгар ылларбыттарга сыһыаннаах кыһалҕа – оттообуттарын даҕаны иһин, хаачыстыбата мотойор муот буолара чуолкай.

Хоту улуустар бу күннэргэ ураты болҕомтоҕо тутуллаллар. Эбээн Бытантайга оттонор сирдэрэ бүтүннүү ууга сытар, салаа оту быһа иликтэр. Үөһээ Дьааҥы улууһунааҕы тыа хаһаайыстыбатын салалтатын салайааччыта Кэскил Ефимова этэринэн, 83 туонна кэбиһиилэриттэн 27-тин өрүһүйбүттэр. Суордаах, Дулҕалаах олоччу ууга барбыттар. Дьааҥы атын үрэхтэригэр эмиэ уу эбиллэ турар, быһата, халаан иккис долгуна кэллэ. Онон улуус үрдүнэн бүттэлээх сир ордубат чинчилээх.

Кэпсэтиини түмүктүүрүгэр Анна Александровна ардах халааныттан эмсэҕэлээбит улуустар тыа хаһаайыстыбатыгар көрсүбүт хоромньуларын, төһө охсуллубут, кэбиһиллибит от былдьаммытыттан саҕалаан хотоҥҥо тиийэ, суһаллык отчуоттаан тиксэрэллэригэр дьаһайда. Бырабыыталыстыба таһымыгар туруорсарга ол докумуон төрүт буолуохтаах. Иккиһинэн, атырдьах ыйын саҥатыгар, кэлэр нэдиэлэҕэ “үүт харчыта” хамныаҕын этэн, уматык атыылаһарга оҥостон-тэринэн олорор хаһаайыстыбалар салайааччыларын санааларын өрө көтөхтө. Ити эрээри, маннык күчүмэҕэй күҥҥэ-дьылга салҕабыл, тирэх буолуохтаах мобильнай биригээдэлэргэ урукку курдук үөһэттэн көмө оҥоруу боппуруоһа билиҥҥитэ сир-халлаан икки ардыгар ыйанан турара – ким кыһалҕалаах бэйэтин кыаҕар эрэ эрэнэрин модьуйарга дылы…

Василий Никифоров

Анна Сергучева хаартыскаҕа түһэриитигэр: Сунтаар Бүлүүчээнигэр от үүнүүтэ үчүгэй. Халлаан нэдиэлэ кэриҥэ ардаабакка турбутун тутуу былдьаһан, кэбиһиилээх оттор кэккэлээн эрэллэр.

УлуусМедиа