Тааттаҕа саҥа «Нал үүт» тэрилтэ арылынна

Үрүҥ илгэ үрүлүйэр самаан сайыммыт үгэннээн турар кэмнэригэр Тыараһаҕа «Нал Үүт» диэн саҥа тэриллибит тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын оҥорон таһаар кэмбинээккэ «Таатта» хаһыат ыалдьыттаата.

Федеральнай трасса кытыытыгар турар “Тыараһа” диэн табык ойуулаах аартык бэлиэтин туһаайыытынан утары киирдэххэ үүт тутар үс тэрилтэ дьиэтэ кэчигирэһэ тураллар. Ол курдук, бастакынан “Ыраас Ас” ТХПК (салайааччы Е.В. Попова), онтон “Таатта” ТППК (салайааччы Д.А. Алексеев), түгэххэ “Нал Үүт” ТППК (бэрэссэдээтэл Т.А. Барбасытов) үүт тутар дьиэлэрэ тураллар.

Сарсыарда 7.00 чаастан саҕалаан бу эҥэр массыына, тыраахтар тигинээн олорор, үлэ күөстүү оргуйар. Үүт туттарааччылар уочаратынан бөдүөннэрин тута-тута иһирдьэ сылыпыс гыналлар, кураанахтыы охсоот, ыксалынан тиэхиньикэлэригэр олордулар да, тилир гынан хаалаллар.

Тыа дьонугар билигин күн-дьыл былдьаһыга буоллаҕа. “Сайыҥҥы биир күн, дьылы аһатар” дииллэринии отчуттар саамай үлэлэрэ үгэннээн турдаҕа.

Былырыын “Таатта” ТППК үүт астыыр үлэтин бары түһүмэҕин сырдаппыт эбит буоллахпына, быйыл бу саҥа тэриллибит “Нал Үүт” комбинаты ааҕааччыларбытыгар билиһиннэрэбин. Инникитин “Ыраас Ас” ТХПК үлэтин эмиэ сырдатыахпыт.

Аныгы кэмҥэ түргэн тутууга хамаҕатык туһаныллар “СИП-панель” матырыйаалынан оҥоһуллубут “Нал Үүт” пищекомбинакка тиийэн кэлэбит. Улахан оборудованиены киллэрэргэ-таһаарарга анаммыт кэҥэс аан аһаҕас турар.

Үүт туттарааччылар үөрүйэхтик хамсанан, бөтүөннэрин иһирдьэ аан аттыгар турар ыйааһыҥҥа ууран истэхтэрин аайы, лаборант кыыс анализ ыла оҕуста. Үүт сыатын маннык нэдиэлэҕэ иккитэ анализка ыыталлар эбит. Үүтү ыйааһыннаан баран, уопсай иһиккэ кутан кэбистилэр.

Лабораны таһынан өссө үс киһи иһирдьэ күн бокуойа суох үлэлии сылдьаллар. Ким эрэ сууйар, ким эрэ сэппэрээтэр хомуйар, ким эрэ оборудование холбуур – хара сарсыардаттан тохтоло суох үлэ бара турар.

Ол турдахпытына, комбинат салайааччыта Тимофей БАРБАСЫТОВ айаннатан кэллэ. Ферматыттан хас да бөтүөн үүтү туттара аҕалбыттар. Салайааччы киһи быһыытынан үлэни-хамнаһы сиһилии сырдатта.

“Нал Үүт” диэн тыа хаһаайыстыбатын оҥорон таһаарар комбинатын үһүө буолан кыттыһан тэрийдибит. Бэрэссээдэтэл мин, Барбастыов Тимофей Афанасьевич, буолабын. Михаил Иванович Игнатьев, Иван Иванович Чехордун — учредителлэр. Дьиэбитин-уоппутун тутан бүтэрэн, оборудованиебытын барытын аҕалан, таҥан туруоран, үүт тутуутун бэс ыйын бүтүүтүттэн саҕалаатыбыт.

Оборудованиебытын үксүн Ижевск уонна Воронеж куораттартан, сороҕун Владивостоктан ыллыбыт. Барыта биир сиргэ атыыламмат, онон ханна туох баарын сирийэн үөрэтэн баран ыллыбыт.

Бу тэрийэрбитигэр “Малая мощность” диэн программаҕа киирсэн, 5 мөл. солк. улуус быһаарыытынан субсидия көрүллүбүтэ. Онно эбии бэйэбит үппүтүн уган, быһа холоон 10 мөл. солк. тахса сууманы тэрээһиҥҥэ бараатыбыт. Толору хааччыллыылаах, ирдэбилгэ барыта эппиэттэһэр гына оҥордубут.

Үлэһиттэрбит туһунан кэпсээтэххэ. Маастарбыт Полина Петровна Андросова – ыаллыы сытар Болтоҥо нэһилиэгиттэн сылдьар, анал технолог идэлээх, эрдэ маннык үлэҕэ уһаарыллыбыт, уопуттаах специалист буолар.

Лаборанынан АГАТУ преподавателэ Луиза Петровна Трофимова үлэлиир. Кинини кытта АГАТУ “технолог” салаатын устудьуоннара Александр Голиков, Настя Федорова практикаларын биһиэхэ аастылар.

Анал үөрэхтээх үлэһиттэринэн хааччыйыыга “Центр пищевых технологий” диэн тэрилтэни кытта үлэлэһэн саҕалаатыбыт. Бу тэрилтэ биһиэхэ наадыйар специалистарбытын АГАТУ-га үөрэттэрэргэ “целевой” направление биэрэр. Холобур, быйыл “технолог” идэтигэр кэтэхтэн үөрэххэ икки целевой миэстэлээх олоробут.

Үүт туттарыытыгар быйылгы былааммыт 140 тонна. Билиҥҥи туругунан 26 хаһаайыстыба үүт туттарар. Күҥҥэ ортотунан быһа холоон 1,5 тонна үүтү тутан астыыбыт. Сорох туттарааччыларбытын өйөөн, үүттэрин харчытыттан окко киирэллэригэр диэн 20% эрдэ авансанан биэрбиппит.

Туппут үүппүтүн астаан, бастаан утаа наар арыы оҥордубут, 5 кг дьоҕус дьааһыктарга уган, киилэтин 1200 солк. атыыга таһаардыбыт. Аҕыйах хонуктан бэттэх “Сливки”, “Йогурт” оҥорон, бэрэбиэркэни ааһан атыыга таһаардыбыт. Ытык Күөлгэ “Алаас” маҕаһыыны кытта дуогабардаһан, бородууксуйабытын атыыга онно туттардыбыт.

Инникитин комбинаты сылы эргиччи үлэлэтэр былааннаахпыт. Оннук үлэлииригэр туһааннаах оборудованиены, итиинэн хааччыйар оһоҕу барытын ылан олоробут. Кыһын ыам арыый аччаатаҕына нэдиэлэҕэ иккитэ тоҥ үүт тутуутун ыытыахпыт. Тыараһа эрэ нэһилиэгэ буолбакка, ыаллыы сытар Чөркөөх, Болтоҥо нэһилиэктэриттэн баҕалаахтары кытта эмиэ үлэлэһэргэ бэлэммит.

Үлэһиттэрбитигэр сайыҥҥы кэмҥэ нэһилиэк дьаһалтата уопсай дьиэҕэ квартира биэрэн, онно олороллор. Салҕыы да олордоллоро буоллар, миэстэтигэр тыа хаһаайыстыбатын оҥорон таһаарар салаата сайдыытыгар улахан өйөбүл буолуо этэ.

Инникитин бу комбинаппыт таһыгар үлэһиттэр олорор дьиэлэрин тутар былааннаахпыт. Онно улуустан көмө баара буоллар былааннаммыт үлэ хаамыыта түргэтиэ этэ, — диэн Тимофей Афанасьевич үлэни-хамнаһы ис-иһиттэн билэр киһи быһыытынан барытын саас сааһынан сиһилии сырдатта, инники былааннарын билиһиннэрдэ.

Кэпсэтэр кэммитигэр комбинат иһигэр оборудовние куугунаан олорор, үлэһиттэр бокуой булбакка хамсаналлар. Онуоха мин суруналыыс бурҕалдьытын кэппитэ ырааппыт киһи, сымала курдук сыстан баран арахсыбат үгэспинэн хас биирдиилэрин кытта быыс арыт булан кэпсэттим.

Полина АНДРОСОВА, маастар:

Дьокуускайдаҕы тыа хаһаайыстыбатын техникумун бүтэрбитим ыраатта. Эрдэ идэбинэн хас да сиргэ үлэлээбитим. Тимофей Афанасьевич ыҥырбытыгар саҥа тэриллэр комбинаты өйөөн, үлэлээн көрөргө санаммытым. Билигин үлэбит күн ахсын сарсыарда 7.00 чаастан саҕаланар. Оҥоһуллар бородууксуйа арааһа элбээн, үлэбит эмиэ уһуур. Сыыйа баайа автоматизация кэлэрэ буоллар өссө үчүгэй буолуо этэ.

Луиза ТРОФИМОВА, лаборант:

Сунтаар Сунтаарыттан сылдьабын. АГАТУ-га лаборанынан үлэлиибин. Уоппускам кэмигэр эбии харчылаһан үлэлии кэлбитим. подработка курдук. Тааттаҕа аан бастакыбын кэллим.

Александр ГОЛИКОВ, АГАТУ, технолог идэтигэр үөрэнэр устудьуон:

— Иккис кууруһу бүтэрдим. Былырыын “Баай Ас” ТХПК-ҕа практикабын ааспытым. Орто үөрэҕи бүтэрэн, аармыйаҕа баран кэлбитим. Бастакы идэм – повар-кондитер. Торт оҥоруутунан дьарыктанабын. Инникитин урбаанньыт быһыытынан үлэлээри, торт астыырбар туттуллар үрүҥ ас оҥоруутун баһылаары “технолог” идэтин талан үөрэнэ сылдьабын. Манна преподавательбитин Луиза Петровнаны кытта кэлбиппит. Онон кыһын устата ылыммыт билиибитин практикаҕа чиҥэтэбит.

Света СТЕПАНОВА, комбинат үлэһитэ:

Мин эбээлээхпэр сайылыы кэлэ сылдьабын. Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын техникумун “технолог” үөрэҕин бүтэрбитим. Быйыл мединститукка туттарса сылдьабын. Онон үөрэххэ киирэр түгэммэр диэн, убайым Тимофей Афанасьевич тэрилтэтигэр “харчылаһан” быстах кэмҥэ үлэлии сылдьабын.

Субу курдук бэриллибит ыйытыыларбар чопчу хоруйдары ылан, санаабын ситэн, үлэни-хамнаһы илэ харахпынан көрөн, “Нал Үүт” бородууксуйатын амсайан, сыалбын сиппит киһи быһыытынан тугу билбиппин-көрбүппүн сурукка тиһэ тиэтэйэбин. Тыа сиригэр маннык үүтү, эти астыыр комбинаттар миэстэтигэр тэриллэн, бэйэ аһа дэлэйдэр, саха дьоно аһыыр аспыт хаачыстыбата тупсан, үйэбит уһуо эбитэ буолуо.

Галина ПОЛУСКИНА

УлуусМедиа