Атырдьах ыйын ортотугар диэри кураан күннэр туруохтара

Атырдьах ыйа – тыа сиригэр от үлэтэ үгэннээн турар кэмэ. Ол иһин ааттыын “атырдьах ыйа” дэннэҕэ. Сүөһүлээх-астаах дьоҥҥо былдьаһыктаах, тыҥааһыннаах күннэр үүнэллэр. Биир күн дьылы аһатар.
Өбүгэлэрбит “Аан Дьааһын ыйын 1-гы күнүгэр күнэ хайдаҕый даҕаны, күһүҥҥүтэ оннук буолар” диэн билгэлииллэрэ.

Атырдьах ыйа саха халандаарыгар элбэх таҥара күннээҕинэн биллэр. Бу ый 2-с күнүгэр Ылдьыыны бэлиэтииллэрэ. Кус оҕото көтөр, түүнүн хараҥаран барар. Сайыны иэҕэр самыыр түһэр.

Атырдьах ыйын 14 күнүн, Бастакы Ыспааһабы, “хотуур ортото” диэн ааҕаллара, бурдук буһар.

Атырдьах ыйын 19-гар, Иккис Ыспааһапка, күһүн саҕаланар, оту-маһы орохсутар тыал түһэр, ардыыр. Хаһыҥнар саҕаланаллар.

Атырдьах ыйын 28 күнүгэр, Үһүс Ыспааһапка, уулаах отон буһар, “дьахтар сайына” саҕаланар. Туруйа айаннаатаҕына, Бокуруопка тымныйар.

Аны куйаар ситимигэр атырдьах ыйынааҕы күнү-дьылы хайдах-туох диэн билгэлииллэрин көрүөҕүҥ. Саха сиригэр салгын температурата нуорматтан (элбэх сыллааҕы орто көрдөрүүттэн) 1-2 кыраадыс үрдүк буолуоҕа.

Ый саҕаланарыгар киин уонна арҕаа улуустарга күүскэ итийиэ. Күнүскү температура Дьокуускайга уонна өрөспүүбүлүкэ киин өттүгэр +28…+33 кыраадыска диэри өрө тахсыаҕа.

Хотугулуу-илин эҥээргэ +18…+23 кыраадыстаах сымнаҕас сылаас күннэр туруохтара. Халыма түбэтигэр +10…+15 кыраадыс буолуоҕа. Ый ортотуттан салгын температурата намтаан барыаҕа.

Куйаар билгэһиттэрэ атырдьах ыйын саҥатыгар киин улуустарга ардаҕа суох кураан, куйаас күннэр туралларын сабаҕалыыллар.

Этиҥнээх, сөкүүндэҕэ 15-20 м түргэннээх тыаллаах быстах ардахтар Үөһээ Дьааҥыга, Эбээн Бытантайга, Эдьигээҥҥэ уонна кэккэ хотугу улуустарга түһэн түбүлээн ааһыахтара.

Чуолаан, Дьокуускай эргин ый устатыгар нуорматтан кыра, быһа холоон, 25-30 мм сөҥүү түһэрин билгэлииллэр.

Ыйдааҕы орто температура +16,5…+17 кыраадыс: күнүһүн сайыҥҥылыы сылыйар уонна күн арҕаалаатын түргэнник сойон, сөрүүдүйэр. Ый иккис аҥаарыттан түүнүн +4…+10, ый бүтүүтүгэр 0…+4 кыраадыска диэри намтыаҕа.

Дьылдьыт Андрей Варламов: “Халлааммыт Ыспааһаптарын ардаҕын ый ортотуттан син биир аҕалыа, онтон ыла уоскуйуо суоҕа”, – диир.

Алексей Божедонов-Сырдык эмиэ атырдьах ыйын аҥаарыттан алдьатыылаах ардахтар кэлэллэрин сылыктыыр.

Өйдөөх дьон хаһан баҕарар мөкү өттүн талан бэлэмнэнэллэр. Этэргэ дылы, таҥара сэрэҕи таптыыр. Кураан, куйаас күннэри үлүмнэһэ быйылгы курдук кубулҕаттаах уустук сайыҥҥа күүскэ түһүнэн, күөх быйаҥтан сомсон хаалыаҕыҥ!

Василий Никифоров

Анастасия Барабанская хаартыскаҕа түһэриитэ, «Мүрү саһарҕата» 

УлуусМедиа