Боксер

Эдуард Соколов

Бэйи, кэпсээн киирэн барыах иннинэ арай өскөтө… Өскөтө мин циркаҕа араас дьикти, кутталлаах трюковай нүөмэрдэри көрдөрөр артист буолуум. Оччоҕо доргуччу этиэм этэ: «Бэйэлэрин мөлтөхтүк сананааччылар сааланы хааллараргытыгар көрдөһөбүн», – диэн. Чэ, лоп-бааччы итинник да буолбатар, итиниэхэ майгынныыры тугу эмэ булан саҥарыам этэ. Ол гынан баран, хомойуох иһин, оннук талаана суох киһибин. Арай, итинэн сиэттэрэн этиэхпин баҕарабын, суох, сэмэйдик көрдөһүөхпүн баҕарабын…

Бу кэпсээним спорду, ордук чорботон боксу, дьиҥ ис сүрэхтэриттэн таптааччыларга эрэ ананар. Кинилэртэн атыттар өйдүөхтэрин саарбаҕалыыбын.

Чэ, холобур, ылан көрүөх, харбааһыны. Мин бэйэм чааһым ууга умсууга эрэ үчүгэйбин… адьас таастыы түгэҕин булабын. Эбэтэр, ити баарыстарын спордун Михаил Юрьевич Лермонтов хоһоонуттан эрэ сиэттэрэн кыратык удумаҕалыыбын. Дьэ уонна кэлэн тугу өйдүөмүй дуу, эгэ кэлэн сэргиэмий дуу.

Онон миигин кытта сөбүлэһэр буоллаххына, көрдөһүүбүн бука умнума дуу, күндү ааҕааччым.

Республикаҕа бастыыр иһин бокска күрэхтэһии. Оройуон киинин Культуратын дьиэтин киэҥ саалата күүгүнүү кыынньар, оргуйар; арыт эмиэ да иһиллээбиттии уу-чуумпу: арай рингэҕэ перчаткалар элэҥнэһиилэрэ, эрчимнээхтик тибиргэһиилэрэ, сылайа бугуһуйбут боксердар ыарахан тыыныылара субу сибилигин дэлби барыах дьикти чуумпуну ситэрэн биэрэр курдук…

Радионан информатор-судьуйа саҥата ньиргийэр: «Орто аҥардаах ыйааһыннаахтарга ыҥырыллаллар. Петров – Мирнэй куорат, Алексеев – Сунтаар».

Чаҕылыйбыт сып-сырдык, үрдүк сценаны баһыттан атаҕар диэри тыгыначчы тардыллыбыт рингэ канатын быыһынан Петров сылыпыс гынан чэпчэкитик ойон киирдэ. Эдэр-чэгиэн бэйэтэ быччыҥнара оонньоон дэгэлдьиччи үктэммэхтээн, кыһыл муннукка тиийэн тохтоото.

Долгуйан сүһүөҕэ хамсыырын аһараары биир сиргэ таба турбакка эккирээмэхтээтэ. Быччыҥ-быччыҥнарын ыга туппут, хайдах эрэ, көстүбэт илиминэн илиитэ-атаҕа бобо бооччойуллубут курдук санаатын аралдьытан, икки саннынан илгиэлэнэн кэбистэ. Онуоха илиилэрэ, айаннаан иһэр ат кутуругун санатан санньылыһа илибирэстилэр.

Итини барытын күөх муннуктан утарылаһааччыта өһөстүк сабыччы түспүт хаастарын аннынан сытыытык, сыыска түһэрбэттик көрөн аһарда.

Оо, итинник илиилэри – итинник куҥ-садьылы сэниэтэ суох курдук илиилэри – Алексеев бэркэ диэн билэр. Билэр, эстэр айа кылыытыныы эндэппэт, билэр наадалаах эрэ кэмигэр дэлби тэбэр, чаҕылҕан күүһүн саһыарбыт сулба-сулугур дьиҥ боксер илиилэрин. Магадан, Улан-Удэ, Хабаровскай уонна да атын куораттар сүдү рингэлэригэр билэн-билбитэ, көрөн-көрбүтэ кинилэри – тирии перчаткалаах сытыы-сымса, бэргэн ох илиилэри, кэтит киппэ сарыннары…

Ити курдук боксер боксеру кытта билсиитэ илиититтэн саҕаланар куолута: бастакы доҕордуу илии тутуһуута, бастакы үтэн-анньан охсуу…

Боксердар бастакы илии тутуһуулара аҥардас ыйыллыбыт быраабылаҕа олоҕуран эрэ буолбат. Манна хас биирдии хамсаныыҥ, көрөр хараҕыҥ, тутар илииҥ – барыта тус-туһунан тугу эмэ кэпсиир санаа курдук. Холобур, перчатка нөҥүө да буоллар утарсааччыҥ эйэҕэс, доҕордуу илиитин сылааһын эккинэн-хааҥҥынан таайа билииҥ, эбэтэр кини эҕэрдэлээһинэ, көҥөс дьахтар бэрсэринии тутаҕа, тарбах эрэ төбөтүн куду анньа дорооболоһордуу тоҥуйа, баҕар, ааһа баран, өссө улаатымсыга – барыта эн дууһаҕар, хайдах эрэ, олус чаҕылхайдык, үчүгэйэ олус үчүгэйдик, куһаҕана олус куһаҕаннык сөҥө иҥэр.

Итиниэхэ эн, хайаабытыҥ да иннигэр, дьиҥ спортсменныы истиҥ мичээри, эр киһилии кытаанах, эйэҕэс илии тутуһуутун бэлэхтии сатыыгын. Сорох боксердар: «Дьэ, бэйи, оттон…» – диэн эрдэттэн тэбиэһирэ кыыһыран баран, барыны кыайар сырдык мичээри көрсөн, соторутааҕы бардам санааларыттан саатан харахтарын кистии сатыыр түбэлтэлэрэ эмиэ баар. Хайыай, бардам санаа баҕарбыта диэн суоҕун да тэҥэ.

Онтон рингэ түөрт муннуга – быһыта биэрэрдии кылгас хамаандалар, элэгэлдьийбит чэпчэки сырыылаах, үрүҥ көстүүмнээх судьуйа. Тиһэҕэр, эн иннигэр турар соҕотох утарылаһааччыҥ. Туох баар өйүҥ-санааҥ, сыралаахтык үөрэнэн булуммут техникаҥ бүтүннүүтэ бу биир эрэ киһини кыайыыга түмүллүөхтээх. Таммах да күүс хаалбатынан киирсиэхтээххин. Төһөлөөх күүс, төһөлөөх сыра нааданый бу үстүү мүнүүтэлээх үс рауҥҥа?

Биир раунд устатыгар боксер буор хаһааччы аҕыс чаас үлэлээбитигэр тэҥнэһэр энергияны ыытар диэн дэлэҕэ да этиэхтэрэ дуо! Оччотугар үс раунд бириэмэтигэр күрэхтэһии биир суукка тохтоло суох буор хаһан тибилийбит саҕа буоларыгар тиийэр дии. Киһи итэҕэйиэ да суоҕун курдук…

Манан сиэттэрэн эттэххэ, боксу сибилигин куустуһа туран баран, эмискэ кыыһырсыбыт кыр өстөөхтөр кыргыһыыларыгар холуур олуона. Истиҥ доҕордуулар имэрийсиилэрэ диир эмиэ сыыһа.

Бокс, бастатан туран, өй үлэтэ, мындыр өй, сатабыл харсыыта, икки өттүттэн илистиилээх саахымат оонньуута. Арай, уратыта диэн саахымакка өр толкуйдаан, ырытан, киһиҥ хаампытын сэрэйэн олорон оонньуур буоллаххына, манна киирсиигин чаҕылҕанныы түргэн сөкүүндэлэр быһаараллар. Ол сөкүүндэлэргин таба туһамматаххына…  Оо, боксу истиҥ доҕордуулар имэрийсииилэригэр холуур сыыһа.

Бокс – спорт дьикти көрүҥэ. Үчүгэй уонна куһаҕан диэн өйдөбүллэр ыкса ыалласпыт, ол да иһин үчүгэй уонна куһаҕан өрүтүн, хайдах эрэ ытыска уурбуттуу, арааран көрдөрөр спорт биир дьикти көрүҥэ.

Бокс – хоһуунтан хоһууннар спортара.

Бокс – эдэр саас мохсоҕол көтөрө. Кини умайар уот төлөн утаҕын ханнарар уоттаах кымыһа.

Физкультура учуутала, доруобуйа, күүс-уох, кэтит мичээр, киэҥ санаа кэрэ ууһа, боксу ис сүрэҕиттэн таттаран таптыыр Алексеев итини барытын билэр. Билэр, ол эрээри кини санаата бу түгэҥҥэ олох атыҥҥа. Боксанан дьарыктаммыта 12 сыл буолла. Сүүс отут аҕыс төгүл рингэҕэ кииристэ. Республика биир күүстээх боксерун аатын өр кэмҥэ сүгэ сырытта. Хотторуу хомолтотун, кыайыы үөрүүтүн үгүстүк биллэ. Ол тухары бэйэтин күүһүн маннык эрэммэт буолууну дуу, эбэтэр, чэ, хайаатын даҕаны, ааһа эрэ оҕустун диэх курдук ээл-дээл санааны дуу билэ илигэ.

Дьэ, дьикти, куттанар дуу? Кэбис, ол эрэ буолбатах. Оччотугар хайдах өйдүөххэ сөбүй республика хас да төгүллээх чемпионун, ойоҕостон хаҥас уонна уҥа көнө охсуулары – ынырык күүстээх охсуулары – эҥкилэ суох баһылаабыт, өтүйэ-кыстык тэҥэ чыҥ-чаҕаан, аҥардастыы кимэн киириэххэ эрэ диэн кыраһыабайдык атаакалыырынан аатырбыт, кэннинэн кэхтэр диэни билбэтэх Толик Алексеевы? Ол бэйэтэ тоҕо бүгүн төбөтүн санньытта?

Быһайыҥҥы спартакиада рингэтигэр чыҥха атын киһи этэ ээ кини! Ити аҕыйах ый иһигэр уларыйа охсубута сүрүн. Олус да илистибит, олус да сылаарҕаабыт көрүҥнээх…

Информатор-судьуйа Петрову көрөөччүлэри кытта билиһиннэрэр: «Республика оҕолорго икки төгүллээх, улахан дьоҥҥо быйылгы чемпиона. Сибирь уонна Дальнай Восток ыччаттарга чемпиона. Забайкальскай байыаннай уокурук хас да төгүллээх чемпиона. Маастарга кандидат, тоҕус уон түөрт төгүл рингэҕэ киирсибититтэн аҕыс уон тоҕуһугар кыайыыны ситиспит. Сааһа сүүрбэ үһэ, боксанан тохсус сылын дьарыктанар. Алмаастаах Мирнэй бастыҥ шофера, комсомолец, коммунистическай үлэ ударнига».

Петров титулун дьон сөҕөн, убаастаан, ытыс таһыныытынан көрүстүлэр.

Алексеевы урутун да бэркэ билэр буолан, дьэ, бэрт хабырыһыыны көрүүһүбүт диэн, эрдэттэн астынан ытыстарын суураламмахтыыллар. Тулуйбат-тулуйбат өттүлэрэ, уҥуохтара кычыгыланан, олорор сирдэригэр мөхсүмэхтээн ылаллар, ньилбэктэрин охсуммахтыыллар.

Гонг тыаһын көһүтүү улахан.

– Секунданты, за ринг! Боксеры, на середину!

Уу-чуумпу.

Алексеев секундана, субу полуфинальнай көрсүһүүгэ кыайбыт Петр Сергеев, киһитигэр тугу эрэ сүбэлиирдии дуу, көрдөһөрдүү дуу этэ сатаабыта, ийэ барахсан оҕотун ыраах нэһилиэккэ оскуолаҕа атаара туран: «Сыллыый, сэрэнэн сырыт, мэниктээмэ, учууталыҥ тылын иһит», – диэн алгыы, ааттаһа этэригэр үүт-харах майгыннаан көһүннэ. Хайыай, секундант – боксер арахсыбат аргыһа, саныыр санаата, өндүүр өйө. Тактическай да техническэй да өттүнэн сыыһа туттууҥ, бастатан туран, саамай чаҕылхайдык киниэхэ көстөр. Онон кини буолар үс раунд устата ийэлээтэр ийэҥ, аҕалаатар аҕаҥ диэн.

Алексеев, Петя секунданныырын, төһө да кини эдэрин, опыта кыратын иһин сөбүлүүр: «Киһи санаатын өтө таайар. Ханнык да киирсиини олус табатык, иҥэн-тоҥон ырытар», – диэн бастакы тренеригэр сөҕөн, киэн туттан кэпсээбиттээх.

Оттон билигин, бу түгэҥҥэ, Петя киһитин санаатын таайар дуо?

Суох. Өскөтө оннук да түбэлтэтигэр бу айыҕах сөкүүндэнэн буолаары турар нокауту тохтотуо этэ дуо? Петров курдук чиҥ техникалаах, чаҕылҕанныы реакциялаах боксеру «баҕар, алҕаска түбэһиннэрэн хотуом» диэн киирэн эрэр Алексеевы төнүннэриэ этэ дуо? Суох… билигин кэлэн суох…

Алексеев рингэ ортотугар сүрэҕэлдьээбиттии хаамта. Үөрэнэн хаалбытынан, икки илиитин, эйэлээх киирсии бэлиэтин, доҕордуу илии тутуһууга үҥүлүтэ аста. Петров сымсатык хабан ылан илибирэппитигэр эрэ, дьэ, өй ылбыттыы мүчүйэ сатаата.

Биирдии хаамыы тэйэ түһээт стойкаларын ыллылар.

– Бокс!

Алекссев кулгааҕар биир кэм: «Уҥа көнө охсуу… уҥа көнө охсуу» диэн ким эрэ булгуччу ылыннарыылаахтык сипсийэргэ дылы.

Петров хаҥас көнө охсуулара, сэрэнэ бигиирдии, табыгыраһан аастылар. Алексеев кинилэргэ эрэ кыһаллыбата. Хараҕа Петров кырдьык да «мэ» диэбит курдук туттубут сыҥааҕар хатанна. Кини ити мэҥиэ буоларын, ама, билбэтэ кэлиэ дуо? Ол да буоллар уһуну-киэҥи толкуйдуу барбакка, ыйааһынын эмискэ уҥа атаҕыттан хаҥаһыгар бырахта, ону кытта сэргэ охсуохтуу дьүккүс гыммытыгар, кэннигэр олорор секундана көрдөҕүнэ, – киһитэ, атаҕын тумсуттан иҥнэн охтордуу, бокус гына тобуктуу түстэ.

Алексеев муннуттан туох эрэ субурус гыммытын биллэ, рингэ түҥнэстэн хараҕар субу тиийэн кэлэргэ дылы буолла. Кулгааҕа чуҥкунаан, хантан эрэ ыраахтыын-ыраахтан: «три… четыре… пять…» – диэни истэн хаалла.

– Устоять! Не поддаваться..! – тоҕо эбитэ буолла, бэйэтин санаата бэйэтигэр истиэнэ нөҥүөттэн доргуйар нууччалыы хаһыы буолан иһилиннэ.

Онтон, туох эрэ сүүһүн аспытыгар өйдөнөн кэлбитэ, рингэ олбоҕор охсуллан аргыый умса түһэн эрэр эбит. Туох баар муҥутуур күүһүн мунньан, ыар баттыгы тоҕо сүгэн турардыы, баата курдук сэниэтэ суох илиилэринэи чиэстэнэн тобуктаата.

– …Восемь… девять… аут!

Алексеевы сэрэнэн туруору тартылар. Киһилэрэ сэниэтэ суоҕунан киэр анньыталаата. Муннуттан сүүрэн туспүт хааны перчаткатын көхсүнэн туора сотунна. Петятын диэки «эн эмиэ хайдах баар буоллуҥ» диэбит курдук көрдө. Онтон, улахан буруйу оҥорбут оскуола оҕотунуу умса туттан турар Петровка икки илиитин ууммутунан кэлэн кууһан ылла: «Нии-чего, С-Санька, дьыала һ-һуох», – диэн кэһиэҕирэн хаалбыт куолаһынан оргууй аҕай сибигинэйдэ.

Күндү ааҕааччым, бу үс эрэ сөкүүндэнэн бүппүт, ол гынан баран, киһи өйүгэр олус чаҕылхайдык иҥэр кылгас хабараан хапсыһыы туһунан, иҥэн-тоҥон кэпсээбэккэ, ситинэн эрэ бүтэрэр сатаммата буолуо.

Онно Петров, кымньыынан биэрэр курдук, уҥа көрсүһэ охсуутун көрөөччүлэр буолуохтааҕар, бэл, Алексеев бэйэтэ уонна киниттэн хараҕын араарбакка олорбут секундана Петр Сергеев өйдөөбөккө хаалбыттара.

Төһө да бокс спорт быһыытынан тыйыһын иһин маннык түбэлтэ олус сэдэх.

Үс сөкүүндэ… ол аата, чыпчылыйан баран көрүөх бэтэрээ өттүнэ хотторбут тэҥэ.

Хотторуу… Сааттаах хотторуу…

Тоҕо? Хайдах?

Үксүгэр да буоларын курдук, оройуоннааҕы спорткомитет председателэ Юрий Петрович күрэхтэһии болдьоҕун сүүрбэччэ эрэ хонук иннинэ билбитэ. Уонна: «Анатолий, хайыыбытый? Толик, хайдаҕый?» – диэн буолта.

Ол, ама да Анатолий, Толик ааттаммытын иннигэр, итинник кылгас кэм иһигэр бүтүн оройуонтан хомуйан, команданы үмүрү тута охсон бэлэмниир, республиканскай күрэхтэһиигэ илдьэр – оҕо оонньуута буолбатах.

Сорох спортсменнар адьас да бэлэмэ суох сылдьаллара чуолкай.

Алексеев бэйэтин чааһынан этэ да барыллыбат. Хантан дьоһуннаах эрчиллии кэлээхтиэй.

Хайа уонна дьэ, кырдьык «Толик» эрэ диэн таптаан ааттыырга ананан төрөөбүт киһибит Алевтина Игнатьевна: «Анатолий, тал, оҕоҥ, Тема, мин эбэтэр бокс» диэн боппуруоһу быһаччы туруорбута ыраатта. Кырдьыга, киниэхэ да абытай: хайа муҥун, барыны бары умнан туран, бу уһун уон икки сыл устата этин миинин бараатаҕай? Алевтина Игнатьевна маҥнай утаа кэргэнэ боксерун олус сөбүлүүр, киэн туттар этэ. Боксу дьиҥнээх эр киһи эрэ дьарыктанар спордунан ааҕара. Өссө, омнуолуу таарыйа эттэххэ, Толятын киһитинэн үчүгэйин иһин таптаабытын дуу, боксерун эрэ иһин таптаабытын дуу – бу диэн араарар кытаанах.

Биирдэ Алексеев ону таайтаран эппитин, тыл учуутала киһи уус тыл муҥутаан айах атыппатаҕа, этиэхтээҕэр эппэтэх тэҥэ оҥорбута.

Дьиҥэ, Алевтина Игнатьевна боксу абааһы көрөр буолбута бииртэн… Ким да сөбүлүөй, күрэхтэһии дии-дии ыйы-ыйынан сүтэн хаалалларын.

Дьиэ-уот, оҕо-уруу айакка! Били «биир бэйэм биэс буолуом дуо?» диэбиккэ дылы. Манна, дьиэтигэр да, күҥҥэ көстүбэккэ иһирдьэнэн-таһырдьанан сүүрэрэ-көтөрө итэҕэс курдук. Ол туһунан Алевтина Игнатьевна тугу да эппэт ээ. Үлэтэ эбээһинэһэ буоларын өйдүүр, сыаналыыр, көмөлөһөр. Холобур, кыргыттарга баскетболу, саас хайыһар секциятын, күнүн ыыта сатаан, салайар үһү дуо?! Суох. Алевтина Игнатьевна Толятыгар көмөлөһөөрү, кини үлэтин өрө көтөҕөөрү кыһанар-мүһэнэр. Күнү быһа уруокта биэр. Аны туран киэһэтигэр – ол гимнастика, ол тустуу, ол бокс… Чыпчырынан баран баһы эрэ быһа илгистэн кэбиһэргэ тиийиллэр. Онтон атын суох. Саатар өрөбүлгэ киһилии сынньаннаҕа дуу – булгу туох эмэ күрэхтэһии, туох эмэ биэчэр.

Физкультура учууталын үлэтэ чахчы олус илистиилээх, олус сылаалаах. Төһөнөн кыһанаҕын, соччонон үүнэ турар үлэ. Оттон туора дьон хараҕар, киһиттэн эрэ кинн сололоох курдук. Онон да, араас обшественнай үлэлэр эмиэ кини үрдүнэн көтөллөр; «Анатолий Егорович кыайыа дии саныыбыт…» «Ити кандидатураҕа Анатолий Егорович сөп этэ», – диэн буолан иһэр. Хайыаҥый аккаастаннаххына биир туспа айдаан. «Толя, Анатолий Егорович сынньан, күрэхтэһиигэр бэлэмнэн» диир киһи, хата, көстүбэт.

Сорох общественнай сүгэһэрдэригэр Алевтина Игнатьевна көмөлөһөн, солбуйан, кырдьык, улаханнык абырыыр. Кини даҕаны «эрчилин, онтон ыйы-ыйдаан күрэхтэһэ сүтэн хаал» диэбэт. «Кэргэним барахсан сынньан, – диэн кыһанар-мүһэнэр, – дьиэҕэр-уоккар көһүн, хаһаайын курдук тутун. Саатар өрөбүлгэ эрэ детсадтан кэлэр оҕоҕун, аҕа – аҕа курдук, түһэххэр олордон мэниктэтэ түс, оонньос. Диваҥҥа налыччы тиэрэ түһэ сытан хаһыатта, кинигэтэ аах».

Сөпкө этэр. Ыалдьыт курдук хонуккар эрэ физзалгыттан арахсан дьиэҥ боруогун атыллаа, өссө эбиитин күрэхтэһэ баран хаал диэхтиэ этэ дуо, ама, ийэ барахсан?

Ол эрээри, буруй эрэ барыта Моттойоҕо диэбиккэ дылы, кэбис, туора онно-манна көлбөрүйэ, си хаалыахтааҕар халлааҥҥа халбарыйа сатаамыаҕыҥ.

Биллэрин курдук, спорт хайа да көрүҥэр, бокска ордук чорботон. үрдүк көрдөрүүнү ситиһэргэ элбэх бириэмэ, дьулуур, кэмнэммэт көмүс көлөһүн наада. Оттон оннугу ситиһэн да баран, спортивнай формаҕын сүтэрбэккэ, сөптөөх таһымҥа тута сылдьаргар эмиэ утумнаах эрчиллии эрэйиллэр. Туох бэйэтинэн кэлэн биэрбитэ баарай?

Алексеевкар ити этиллибит кыахтар суохтарын, күндү ааҕааччым, билэн, таайан олордоҕуҥ. Эн этиэҥ: «кини – опыттаах, кырдьаҕас спортсмен, бэйэтэ буруйдаах, эрчиллиитэ суох киирбэт куолу» диэн. «Ити буолар чэпчэкитик сыһыаннаһыы, дьоло билиэ диэбиттии, туохха эрэ эрэнэн киирии содула. Ити – үс сөкүүндэлээх нокаут» диэн.

Сөп. Ол эрээри элбэх, «ол гынан баран» дэнэр эриирдээх өрүттэри, Алексеев тоҕо ити күрэхтэһиигэ кыттыбытын тыа сирин сэмэй спортсменнара бэйэлэригэр сыһыаннатан ордук чугастык өйдүөхтэрэ.

Республикаҕа команданан алтыс миэстэ. Биэс призер, ол иһигэр өссө биир чемпион. Суох, төһөтүн да иһин үчүгэй, киһи кулгааҕар сымнаҕастык иһиллэр, райсовекка киэн тутта соҕус отчуоттуурга сөптөөх ситиһии. Урукку дьылларга маннык суоҕа.

Алексеев сүүс отут аҕыс төгүл рингэҕэ киирсибитин тухары маннык эмиэ суоҕа эбээт! Уодаһыннаах охсууттан тобуктуу түспүтэ бииринэн биир буолбатах… Кэбис, ол эрээри алҕаска хоттордум диир сүрэ бэрт. Дьиҥнээх спортсмеҥҥа дьүөрэлэспэт тыл.

Алексеевы бокска кырытыннарбыттара өр буолла. Үнүр бэйэтэ эмиэ кыттарын, өссө биир ыйааһын үрдээбитин туһунан эппитин ресспортсовекка сөҕө истибиттэрэ: «Ветераннартан эн эрэ баар буолуох курдуккун», – дэспиттэрэ. Онтон тиһэҕэр өссө таах да киирсээхтиигин диир кэриэтэ тыллаһан эрэллэрэ. Оройуон чиэһэ, оройуон аата-суола ыган киллэрээхтээтэҕэ. Ону билбэттэр.

***

Алекссев оройуоҥҥа тутулла барбата. Киэһээҥҥи автобуһунан дьиэтигэр кэллэ.

Туманынан бүрүммүт Якутскайга холоотоххо, Сунтаар да, олорор Харыйалааҕа да чахчы ичигэс дойду эбит. Мааҕыын сарсыарда куоракка үмүрү-хамыры тутан, эчи, тымныыккатын!

Манна, төһө да сулустар чаҕылыҥныы күллэллэр, оһохтор турбаларыттан буруо, туруору тымныыга буоларын курдук, ыйдаҥалаах халлааҥҥа көбүс-көнөтүк өрө чуумпурданналлар, салгын мүлүккэй эбит. Хайыһардыыр-хайыыр кэм кэлэн эрдэҕэ. Тымныы обургу аҥар муоһа туллаҥнаатаҕа. Бүгүн райкомолга эппиттэрин курдук, Бүлүү зонатын чемпионата муус устарга ыытыллар буоллаҕына, син элбэҕи ситиһиэххэ сөп.

Үс ый… нокауттаммытынан сибээстээн туорайдаспаталлар эрэ… Кэбис, ол туһунан толкуйдаамыахха, санааны аралдьытымыахха наада. Хайа үлүгэрэй, адьас чэпчэки нокаут. Эрчиллиэххэ. эрчиллиэххэ эрэ. Ый кэриҥэ сынньаныахха, врачка бэрэбиэркэлэниэххэ. Сынньана таарыйа хайыһардыыр, баскетболлуур киһи бэрт этэ.

Ити курдук арааһы эргитэ саныы-саныы, Алексеев оскуолаҕа тиийэн кэлбитин бэйэтэ да билбэккэ хаалла. Тэйиччи соҕус турар интернакка биир ханнык эрэ оҕо тас таҥаһа суох сүүрэн чырбайан эрэрин көрөн: «Дьэ, бэйикэй, эмиэ сыгынньаҕын тэлэмээттэнэр буолтар» – дии санаата.

Ыраах айантан тоҥон-хатан иһэр айанньыт, оһоҕун үөлэһиттэн үөһэ ыһыахтанар кыымы көрөн, арай итинник чэпчиирэ дуу.

Оскуолаҕа киириэхчэ атыллаан иһэн: «Уолаттарым эрэйдээхтэр, кэм да кыайыыны эрэйэн, эрэнэн даҕаны, оҥой-соҥой көрсөөхтүөхтэрэ. Тугу эрэ ситиспиккэ дылы, өрө мэҥилэстээн кэллэмий…» – диэн саараан турбахтаата, онтон эргиллэ биэрэн, учууталлар уопсайдарын диэки хаамта.

Чугаһаабыта олбуор иһигэр ким эрэ мас хайыта сатыыр тыаһа иһиллэр. Сүгэтин батары охсон кэбиһэр быһыылаах, бэрт өр букунаһан баран эмиэ сэниэтэ суоҕунан түһэрэр. Мас хайытан соччо сир өтүө суох киһи тыаһа-ууһа. Хайалара эбитэй, Иван Афанасьевичтаах уолчааннара эрчиллэ оонньуу турдаҕа дуу?

Алексеев биир ыйга холоон хайытан барбыт маһа баранан, Алята эрэйдэнэ турарын түһээн да баттаппата…

– Хайа, кэпсиэххин, тугунан эҕэрдэлиибин? – Алевтина Игнатьевна, кэргэнэ арбы-сарбы туттарыттан дьиктиргии саныы-саныы, сонун устан вешалкаҕа ыйыы турдаҕына ыйытта.

– Суох, Аля, кэпсээн киирэн барыахха айылаах кэрэ-бэлиэ сонун суох. Ситиһии эмиэ да үчүгэй, эмиэ да куһаҕан курдук… Үчүгэйэ диэн реслубликаҕа бастакы чемпионнанныбыт. Били Тема Эргиэйэп диэн ааттыыр уола.

– Петя Сергеев дуо?

– Кини… уонна куһаҕана диэн, – Алексеев кэргэнин диэки «бу сонуну хайдах истэр эбит» диэбиттии көрөн ылла, – куһаҕана диэн үс сөкүүндэлээх нокаут…

Алевтина Игнатьевна киһитин хараҕар хаһан да көрбөтөх тымныы, тыйыс кыыма көстөн ааспытыттан барытын сэрэйэ санаата.

– Толя, оо, дьэ! Ол иһин мип эппитим ээ, – кууһан ылан, охсуллубут бааһын-үүтүн көрдүүрдүү, имэрийтэлээтэ.

– Аля, иһит эрэ, – диэтэ Алексеев, кэргэнэ сымныы быһыытыйбытынан туһанан кэпсэтэн кэбиһэргэ сананан. – «Мин эппитим ээ» диигин. Кырдьык да, оннук. Кырыйдым. Боксу быраҕар кэмим кэллэ. Ол гынан баран хотторуулаах, ааһа баран итинник хотторуулаах, рингэни хааллардахпына, бэйэбин хаһан да бырастыы гыныам суоҕа. Аля, аны саас муус устарга Бүлүү зонатыгар бастыыр иһин күрэхтэһиигэ кытыннахпына сатанар. Кытыннахпына уонна кыайдахпына! Петров онно киирсэрэ чуолкай. Дьиэтигэр Мирнэйгэ, – Алексеев ыга сыстан, чуумпуруоҕунан чуумпуран турар кэргэнигэр өйдөтө сатыырдыы сибигинэйдэ, – өссө күүстээхтик, өссө кыайыыга эрэллээхтик киирсиэ. Аля, ама, ити кэнниттэн миигиттэи кини куота сатыа дуо? Атын ыйааһыҥҥа көһүө дуо? Тинушка, истэҕин дуо? Өскөтө… чахчы ылсан эрчилиннэхпинэ, өскөтө, онуоха ким эмэ мэһэйдэспэтэҕинэ…

– Истэбин, Толя. Өйдүүбүн, – Алевтина Игнатьевна өрүһүспүттүү быһа түстэ. – Эрчилин. Хаһан мин эйиэхэ мэһэйдэспиппиний?

– Мэһэйдэһии диэн буолуо дуо? Өскүөрүтүн этэбин дии. Аля, бүтэһик төгүл. Бу сырыыга баҕас чахчы.

– Эйиэнэ мэлдьи бүтэһик…

– Аля…

– Өйдөө, Алексеев, бүтэһик ,– Алевтина Игнатьевна үөрэҕэр мөлтөх оҕону уруок кэнниттэн хаалларан «маны булгу бил» диирдии тутунна. – Уонна, булгуччу кыайыы. Өйдөөтүҥ?

– Истэбин! – Алексеев кэргэнин хонноҕун анныттаи ылан өрө аста. Хоһу биир гына холоруктатта.

Икки эдэр дьон, икки өлбөтү-сүппэти үөдүтэр үрдүк аналлаахтар, үөрэтэр оҕолоруттан итэҕэһэ суох, кыыстаах уоллуу тэбэнэттээхтик мэниктии сырыттылар. Хайыахтарай, Алексеев төһө да ветеран аатырдар, дьиҥэ, отутун да туола илик. Алевтина Игнатьевна өссө эдэр.

– Аля! Өстүбэһи да, Темабытын!

– Толик, четверг эрэ дии! – Алевтина Игнатьевна сонун да кэтэр бокуойа суох оҕотун Теманы аҕала детсадка ыстаммыт кэргэнин кэнниттэн хаһыытыы хаалла. Уонна: «Мөҥүллэн кэлэр дуу, хайыыр, эчи омуна» диэн уоһун иһигэр сымыйанан мөҥүттүбүтэ буолла.

Сарсыныгар үөрэх кэнниттэн Алексеев кэтит хайыһар ылан, сылаас соҕустук таҥнан, өрүс диэки тоҥуу хаарынан оргууй сыыйа тэбэн хааман истэ.

Тыа баһыгар номнуо түһэн эрэр кыһыҥҥы күн, баара-суоҕа оччо биллибэккэ, дьэс кытаран турар. Халлаан, хайыһардыах диэтэххэ, тымныы.

Алексеев, түһүүлээх-тахсыылаах сирдэри талан суол үктүүргэ сананан, Сэмдьэрги үрэҕэр туора халыйан таҕыста.

Көмнөҕү саба бүрүммүт, сигириччи үүммүт хойуу харыйалар быыстарынан, киһи төҥкөйөн ааһар мутуктарын аннынан, үрэххэ түһэ-түһэ тахсан, хайыһарын суола эҥин араастаан эрилиннэ, арыт муус устун көбүс-көнөтүк дыргылынна. Утары түбэһэр лабаалар субу сирэйигэр тиийиэхчэ буоллахтарына эрэ, эмискэ охсууттан аһарар курдук, уҥа-хаҥас аҥардас төбөтүн эрэ хамсатан аһарталыы истэ…

Ый кэриҥэ ааста. «Бэйэни хонтуруолланыы дневнигэр» туох да тосту-туора нуорматтан тахсыы бэлиэтэммэтэ. Утуйуу, аһааһын, ис турук графаларыгар биир кэм «туйгун» диэн сурулунна.

Алексеев эрчиллиитин күүһүрдэргэ сананна. Онуоха эбии халлаан да сөп түбэһэн, сымныы, сааскытыйа быһыытыйда.

Хайыһардыырынан эрэ муҥурдаммакка, аны киһи-сүөһү аҕыйах сирин талан сүүрэр идэлэннэ. Бөһүөлэк дьоно, бэйэлэрэ да, эҥин-эҥин буоларын көрө үөрэммит киһилэриттэн соһуйбаттар. Арай атын сиргэ баран итинник хамсаннар, дьон кырдьаҕас өттүлэрэ баҕас, бука, хайаабыт киһиний диэн кутталларыттан куота көтүө эбэтэр аһынан «Оо, сордооҕу даа» дэһиэ этилэр дуу.

Кырдьыга, бу оргууй сүүрэи сэксэйэн испит киһи туох да биричиинэтэ суох муҥ кыраайынан тэбинэн чырбайдын эбэтэр төттөрүтүн, туох эрэ бэйэлээххэ ыксаан иһэр киһи, сир хаба ортотугар дьэ налыйан, икки илиитии өрө ууна-ууна уһуутаатын, эбиитин тигээччилээбит оҕус курдук далбаатаннын, силбиэтэннин – киһи эрэ дьиксиниэ, «эрэйдээх төбөтө хамсаахтаабыт» диэн аһыныа этэ эбээт. Оттон Харыйалааҕы итиннигинэн дьиибэргэппэккин. Өссө эдэр өттүлэрэ этиэхтэрэ: «Ити Анатолий Егорович аатырбыт боксер Валерий Попенченко ньыматынан эрчиллэр, үс мүнүүтэ – биир раунд сүүрэр. Мүнүүтэ сынньанар, онтон эмиэ хатылыыр. Итинник, бириэмэни арааран сүүрэр, эрчиллэр үчүгэй. Раунд устатын чаһыыта да суох таайа, сэрэйэ үөрэнэҕин. Олус үчүгэй ньыма» – диэхтэрэ.

Алексеев олбуорун иһигэр, үс мүнүүтэлээх кумах чаһыытын эргитэ тута-тута, күлүгүн кытта «охсуһан силиктэһэриттэн» да соһуйар суох. Хата, биир эмэ билбэт киһи көһүннэҕинэ: «Ити, күлүгү кытта охсуһуу» диэн боксер саамай сүрүн эрчиллиитэ» диэн өйдөтөн биэриэхтэрэ.

Кулун тутар ортотугар оройуон боксердара Харыйалаахха түмүстүлэр. Олохтоохтор концерт көрдөрдүлэр.

Күҥҥэ икки төгүл илистиилээх эрчиллии, ырытыы, сыымайдааһын.

Алексеев, охсууттан сэрэнэн, мааскалаах үс киһини кытта субуруччу үстүү раунд үлэлиир. Суох, урукку Алексеевтан уратыта көстүбэт. Өссө техниката ордук чочуллубукка, охсуута ордук эрчимирбиккэ дылы. Кини үксүн бэйэтэ атаакалаабакка, төттөрүтүн киирэн иһэр киһини көрсөргө үөрэнэр. Контровой тактикалаах Петровка сөп түбэһэ сатаатаҕа.

Күрэхтэһии болдьоҕо бу тиийэи кэлбитэ. Хамаанда сүрүн састааба бигэргэтиллибитэ.

Райком секретара бэйэтинэн кэс тыл этэн, хас биирдиилэрин кытта аҕалыы сылаастык илии тутуһан портка атаартаабыта.

Мирнэй куорат. Мирнэй куорат, Сахам сирэ барахсаны аламай күн-тааскынан аар-саарга аатыртыҥ даҕаны!

Аҕыйах да сыл ааста дии кэтит уулуссаларгын, киин болуоссаттаргын, киэҥ халлааҥҥа килэдиһэ дьэндэспит үрдүк дьиэлэргин түһээн да баттаппакка, лүҥкүр хара тыа түүлээхчитэ туут хайыһарынан халыҥ хааргынан халыһыта тэбинэн ааспыта. Урааҥхай сахалар омуннаах олоҥхобутугар да оччо ахтан аһарбатыбыт ини, эн бэйэлээх этиллибэт эриэккэс кэрэҕин! Күнтэн күн, чаастан чаас ситэн-хотон сириэдийэн, сайда-үүнэ сандаарыйан истэҕиҥ эчи кэрэтин ньии!

Мирнэй куорат, Сахам сирин чаҕыл күнэ! Эн аламай тааскын эрэ буолбакка, алмаасчыт боксердаргынан эмиэ аатырар этиҥ эбээт: дьоһуннаан оҥостон олорон, саас-сааһынан саталлаахтык саахымат оонньуур курдук киирсэр мындыр бурят маастарыҥ Ивановуҥ, ох бэргэн уҥа көнө охсуулаах нуучча уола Филатовыҥ, кэскиллээх саха боксера Петровуҥ… Мээнэҕэ бастакы миэстэни туран биэрбэт санаалааҕыҥ буолуо.

Спорт дыбарыаһа. Бүлүү зонатын оройуоннарыттан толору хамаандалаах Ньурба, Сунтаар, Үөһээ Бүлүү кэлбиттэр.

Оттон Мирнэй бэйэтин сүрүн хамаандатыттан ураты Айхал, Чернышевскай, Удачнай, «Новай» совхоз курдук бөдөҥ бөһүөлэктэриттэн эмиэ мөлтөҕө суох хамаандалары киллэртээбит. Ыалдьыт быһыытынан СГУ студеннара, столица боксердара кэлбиттэр.

Дыбарыас киин саалатыгар рингэ тыҥыначчы тардыллан, күөх, кыһыл муинуктара чуо-харахха быраҕыллап, үп-үрүҥ биинтэнэн эриллибит ханааттара кылбаһан, дьоһумсуйбуттуу иһийэн, гонг тыаһа чугдаарарын көһүтэн турар.

Спортивнай парад. Хамаанда хамаанданан, атылыы формалаах боксердар кэчигирэһэ кэккэлээбиттэр. Күрэхтэһии былааҕа өрө күүрүүлээх маршка дайдара көтөҕүллэр. Горком представителэ тыл этэр: күүстээхтэн күүстээх талыллан чемпион үрдүк аатын сүгэригэр баҕарар…

Күрэхтэһии бастакы уонна иккис күннэрэ ааһа оҕустулар. Саамай чэпчэки ыйааһыҥҥа Сунтаар боксера Союз Сэбилэниилээх Күүстэрин призера, маастарга кандидат Спиров утарылаһааччыларыттан таһыччы күүстээҕэ, техникатын таһыма үрдүгэ өтө көстөр. Чэпчэки аҥардаахха эмиэ Сунтаартан Муса Джалиль аатынан Бүтүн Союзтааҕы турнир кыайыылааҕа, маастарга кандидат Гуринов, чэпчэки ыйааһыҥҥа республика чемпиона Сергеев бастыахтара саарбаҕаламмат буолла.

Бүгүн финал – күүстээхтэн күүстээхтэр күөн көрсүһэр күннэрэ. Кыайбыт – чемпион.

Күрэхтэһии саамай көһүтүүлээх, күрэстэһиилээх паарата, биллэн турар, Петров уонна Алексеев этилэр. Уопсайынан да күрэхтэһии киэргэлэ кинилэр буолуохтаахтара. Ол курдук судьуйалар уонна барыны бары «өтө көрөр, таайыгас» көрөөччүлэр сабаҕалыыллара. Кырдьыга да, оннук.

Мирнэйдэр киһилэригэр эрэллэрэ улахан, улаханын ааһан кытаанах, кытаанаҕын ааһан бигэ. Эрэниминэлэр даҕаны, абыраатаҕына хамаандатын кини абырыыр, алдьаттаҕына… Чэ, кэбис, «өтө көрөр, таайыгас» көрөөччү оруолугар кииримиэх.

Кинилэр бэҕэһээ биирдии киһини туораппыттара: Алексеев – Чернышевскай боксерун бастакы разрядтаах Остапенконы очконан таһыччы сабырыйан, Петров – Бүлүү уола Чохчонноонобу бастакы рауҥна иккитэ субуруччу нокдауннаан, кыайыыны үгүс эрэйэ суох суруммуттара.

Сураҕа, Остапенко Петрову кытта оройуоннарын ааспыт чемпионатыгар син тэгиллэһэ соҕус киирсибит үһү. Онон сабаҕалаатахха… Бай! Эмиэ «ойуумсуйан» бардым буолбат дуо? Хайыам баарай, биһиги, көрөөччүлэр, илдьэ кэлбит идэбит буолаахтаатаҕа эбээт – өйдөөҕүмсүйүү, билээҕимсийии. Бэл, субу сибилигин көрөөрү олорон итинникпит. Син уонча мүнүүтэнэн туга-ханныга көстүө турдаҕа дии. Дьэ, ону тулуйумуна…

Саала иһэ уу-чуумпу. Туох судьуйалардыын, спортсменнардыын, көрөөччүлэрдиин харахтара хронометрист-судьуйа гонг охсорго өрө туппут өтүйэчээнигэр хатанна…

– Бокс! – быһа охсордуу эрчим хамаанда иһилиннэ.

Көрдөххө, иккиэн олус холку көрүҥнээхтэр. Алексеев толкуйдаан киирбит тактикатынан, очконан сүүттэрбэккэ, бастакы рауну холкутук билэн-көрөн киһитин тактикатын, ханнык үчүгэй саҥа албастары туттарын, ону сэргэ итэҕэһин-быһаҕаһын үөрэтиэхтээх. Петров да итини барытын бэркэ диэн өйдүүрэ чуолкай. Ол эрээри оннук аһылла охсон биэрэр, «куоһурунан тамнанар» санаата суох быһыылаах. Дөрүн-дөрүн искэ күүстээх охсууларын хатылаталаата. Тоҕо эрэ, киһитэ итиниэхэ олус бэркэ көмүскэнэрин үрдүнэн, биир сири булан хаһан эрэр. Быарга түбэһиннэрэн, Алексеев тыынын булкуйарга, эбэтэр, ити охсууларынан мэҥиэлээн, аралдьытан илиитин аллара түһэртэрэн баран, үөһэнэн атаакалыырын оҥостор дуу? Ама, били нокауттаабыт уҥа көнө охсуутун бэлэмнии сатыа дуо? Хайа үлүгэрэй, аһаабыт сириттэн арахпат диэбиккэ дылы. Кэһэкэнэ буолар диэн эмиэ баар ини.

Петров дьиҥ киирсэр ньымата – контровик. Ол аата сахалыы малтаччы эттэххэ – тоһуурга туттуулаах. Оннук боксердар утарсааччыларын алҕаһыттан ас-таҥас буларга маастардар. Кинилэргэ сэрэҕэ суох киирии – хотторуу.

Атаакалыырга тоһуйардааҕар сабырыччы күүс наадата биллэр.

Алексеев уруккута эбитэ буоллар, баҕар, харса суох кимэн, үөс-батааска биэрбэккэ ыган, инньэ гынан, бэйэтин балысхан тактикатыгар күһэйэн, киирсиини ол сүүрээнинэн ыытан көрүө этэ. Билигин оннук сатаммат. Ааспыт түбэлтэ хатыланыа суоҕа диэн быһа этэр кыах суох.

…Иккис раунд. Боксер уйана-хатана көстөр быһаарыылаах раунд. Алексеев атаакалаабат. Соруйан киһитин көөчүктүүрдүү, субу киириэхчэ-киирбэккэ, салгыны харбатар. Маннык өр уһаан барбатын иккиэн бэркэ диэн өйдүүллэр. Сытыы чэпчэки охсуулар хардары-таары тибиргэһэллэр. Ити көстүүтүгэр эрэ.

Дьиҥэ, көһүтүһүү, утарыта тоһуйсуу – тактическай киирсии. Манна ким тулуйумуна сыыһа үктээн киирэн биэрбит айа кылыытыгар кэтиллэр буолуохтаах.

Петров – киитэрэй «тоһуурдьут», Алексеевы маҥнайгынан атаакалыырыгар күһэйэр. Бэйэтин албаһын бэйэтигэр утары туруорар. Күүс-күүскэ, муос-муоска анньыһан туһа суоҕун кырдьаҕас боксер билэн эрдэҕэ.

Иккис раунд бүтэрэ чугаһаата. Туох да уларыйыы көстүбэт. Биир кэм, оҕо оонньообутунуу табырҕатыһыы, очко «хомуйсуу».

Саалаҕа көрөөччүлэр олус сытыы, чаҕылхай көрсүһүүнү көһүппүт буолан астыммакка, «ба-а», «ээ-э» бөҕөнү түһэрдилэр.

– Хайа муҥун имэриһэн хааллахтарай…

– Игра в кошки-мышки…

Петров муннукка ыктарда.

– Толик, ыгылыйыма даа, сэрэн! – диэн хаһыытыаҕы баҕарыллар.

– Брэк!!!

Ити – биирдин хаамыы тэйсэн баран киирсиҥ, – диэн хамаанда. Үгэс быһыытынан, спортсменнар иккиэн сылайан куустуһа сылдьар буоллахтарына, эбэтэр иккиттэн биирдэрэ утарсааччытын тута сылдьар буоллаҕына, ити хамаанда бэриллээччи. Оттон билигин… Билигин онуохаҕа майгынныыр быһыы суохха дылы дии.

Да-а, дьиҥ, спортка дьүөрэлэспэт курдук балаһыанньа үөскээтэ. Итиччэ сирэйэ-хараҕа суох «өйөбүл» ылбыт Петров, билигин ыга тутуллубут куруһуна тэбэр күүһүнүү бэлэм, сэрэх.

Толя, холкутуй!

Толя холку. Республика үс төгүллээх экс-чемпиона холку. Петров хаһааҥҥытааҕар да бэлэм.

Алексеев өйүгэр эмискэ нокауттаммыт түгэнэ көстөн кэллэ. «Арай, онно сатамматаҕы хатылаатахпына» дии санаата. Ити бэйэлээх балысхан баал кэнниттэн иккис кэлэрэ чуолкай. Петров да ону көһүтэр. Оо, кыраҕытык көһүтэр!

Алексеев, собус-соруйан бытааннык, ыйааһынын кэлин атаҕар көһөрдө. Туох баар күүһүн түмэн биэрэрдии, сирэйгэ албын көнө охсууну уҥа илиитинэн «дугдук» гынан көрдөрдө. Ити албыны өйдөөбөтөх Петров уҥа диэки аһаран кылгастык ыстанна, ону кытта сэргэ ынырык күүстээх охсуу кини утары тутан биэрбнт хаҥас перчаткатыгар ньиргийдэ.

Буолуохтааҕын барытын көһүтэн олорбут эрэ киһи өйдөөн көрөр Алексеев уҥа кылгас утары охсуута – икки утарыта быраҕыллыбыт күүс хабыр харсыһыыта…

– Стоп!

Петров, сытыы хотуурунан быһа охсуллубут оттуу «тайбаарыс» гына тура түһээт, аҥар илиитииэн туохтан эрэ тутуһуохтуу оргууй аҕай уунан, турар сиригэр тобуктуу түстэ.

Судьуйа ахсаан аһан, умса көрүйэн олорор киһи хараҕар хас биирдии ааҕыы кэнниттэн биирдии тарбаҕын «хорос» гыннаран, үҥүлүтэ анньан көрдөрөн истэ.

«Сэттэ» ахсааҥҥа диэри Петров хамсаабакка тобуктаан олордо. Онтон «аҕыс» ахсааҥҥа бэрт нэһиилэ туран стойкатын ылла.

– Боксеры на середину!

Алексеев киһитин тулуурун сөҕө санаата. Сутуругуттан тоҥолоҕор, тоҥолоҕуттан санныгар ньиргийэн биллибит олус күүстээх охсуу этэ эбээт.

Петров дөйүөрбүтэ ааһа илигэ өтө көстөр. Кини аҥардас кытаанах санаатыгар, кыайыыга уостубат дьулууругар уйдаран турар буолуохтаах.

Судьуйа туох диэн хамаанда биэриэ эбитэ буолла? Ол турдаҕына атаҕын анныгар инчэҕэй соттор кэлэн «сарк» гына түстэ. Секундант аккаастанна…

Кыайыы!

…Рингэ ортотугар икки модьу-таҕа, эр санаалаах боксердар ыгыта куустуһан турдулар.

Ити курдук түмүктэнэр, үс сөкүүндэлээх нокауттан саҕаламмыт мин кылгас кэпсээним. Алексеевы кэлин улахан рингэҕэ хаста да көрбүттээҕим.

Суох, кэргэнигэр Алевтина Игнатьевнаҕа биэрбит тылын кэспитин сиилии санаабатаҕым. Уонна ханна гыныа этэй уостубат уоҕун, спортка уол оҕолуу истиҥ тапталын?!

«Хотугу сулус» сурунаал, 1975 сыл, №4

УлуусМедиа