Умайбыт куукула

Мин алтыс кылааска кыра бөһүөлэккэ, интернакка олорон үөрэнэрим. Ол сэттэ уонус сыллар ортолоругар ханна оскуола баар да, онно интернаттаах буолара. Интернакка үксэ сопхуоска үлэлиир, учаастакка олорор төрөппүттэрдээх оҕолор олохсуйаллара, эбэтэр элбэх оҕолоох ыал оҕолоро олороллоро.

Алта уонча оҕо биир дьиэ кэргэн оҕолорунуу, олус иллээхпит. Интернакка таҥас сууйааччынан Бороскуобуйа диэн элбэх оҕолоох, кыра, хара хатыҥыр дьахтар үлэлиирэ. Хайдах эрэ иэҕэҥнээн хаамара. Элбэх саҥата суох, өрүү таҥас сууйа, ыйыы сылдьар буолара.

Биир күн, үс мастаах күрүө үөһэ маһыгар тахсан, атахпын биэтэҥнэтэ олордохпуна, Бороскуобуйа ааһан иһэрэ, кыра кыыһын сиэппит. Киһи күлүөн курдук иэҕэҥнээн хаамар. Мин ону көрөн, күлүөх санаам киирдэ, ымаҥнаатым. Онуоха Бороскуобуйа ааһан иһэн эмискэ тохтуу түстэ уонна аа-дьуо миэхэ эргилиннэ, олох ыга анньан тиийэн кэллэ. “Хайа, тоойуом, улахан киһини күлүү гына олороҕун дуу, мин Баҕалаах учаастагар уоттан быыһаабатаҕым буоллар, эн билигин суох буолуоҥ этэ”, – диэн хоргутуу, хомойуу тылларын сибигинэйэ былаан, аргыый сыыйан эппитэ уонна эргиллэ түһээт кыыһын сиэтэн бара турбута.

Мин күөмэйбэр хомуок курдук кэлэн иҥнэ түспүтэ, түөспүн туох эрэ ыараханнык ыга баттыы туппута. Харахпар кырыа мууһунан бүрүллүбүт түннүктэрдээх, муннук турар оһохтоох кыараҕас дьиэ көстө түспүтэ. Дьиэ ортотугар улахан остуол турара. Ол анныгар мин балтыбынаан баата истээх, пластмасс түөстээх сабыс саҥа куукуланан оонньуу олорорбут. Дьиэ эркинин кыйа мас ороннор тураллара. Биир муннукка, улаханыттан кыратыгар тиийэ, чымадаан бөҕө үрүт-үрдүгэр ууруллубута, өйбөр ордук хатанан хаалбыт этэ.

Мин биэс саастааҕым, балтым түөртээҕэ. Дьоммут үлэлэригэр баралларыгар, таһырдьа тахсан үлүйэн өлүөхтэрэ диэн, ааны дүлүҥүнэн баттаталлара. Ол саҕана оннук этэ, ыал барыта оҕолорун хаайан баран, сопхуос хотонугар күнү күннүктээн сылдьаллара. Оннооҕор үстүү оҕолоро, дьиэҕэ хаайтаран олорон, умайан өлөр түбэлтэлэрэ тахсара.

Ол күн мин өйбөр олус чуолкайдык иҥэн хаалбыта, бу бүгүн хаттаан тиллэн кэллэ. Балтыбынаан куукулаларбытын былдьаһа-тарыһа олорбуппут. Миэнэ сырдык саһархай баттахтаах, оттон балтым киэнэ уһун соҕус хара баттахтаах. Ону мин ылыам диэн хаайабын. Балтым туох иһин буолуммат. Өйдөөн көрбүппүт, кини куукулатын аҥар хааһа ситэ уруһуйдамматах эбит. “Пахай, эн оҕоҥ хааһа аҥара суох эбит. Мин итини ылбаппын”, – диибин. “Чэ, хата, мин оҥорон биэриэм”, – диэн баран, испиискэ маһын ылан, сиэрэтин тылбар илитэ-илитэ сото олордум. Ол олордохпуна, эмискэ куукулам умайан таҕыста. Соһуйбут омуммар дьиэ ортотугар элиттим. Хаһыытаһа түстүбүт, куттал улахана буолла. Иккиэн ааҥҥа сүүрэн тиийдибит, хаһыытыы-хаһыытыы ааны анньыалаатыбыт да, туһа суох. Ааммыт таһыттан лип курдук баттатыллан турар.

Мин өйбөр, уоту кистиэххэ диэн санаа көтөн түстэ. Дьиэ ортотугар умайа сытар куукуланы харбыырынан аан таһыгар турар мас орон анныгар астым уонна ол-бу куулунан, ийэм ааҕар кинигэлэринэн бүөлэтэ сатаатым. Дьэ, уотум күөдьүйэн тахсыбат дуо! Буруо-тараа, ыыс-быдаан бөҕө буолла. Балтыбынаан сарылаһа-сарылаһа түгэх орон анныгар киирдибит.

Биирдэ өйдөөбүтүм, таһырдьа күрдьүк хаар ортотугар олорор эбиппин. Балтыбын ийэм көтөҕөн турар. Дьон бөҕө, айдаан-куйдаан.

Кэлин билбитим, биһигини Бороскуобуйа быыһаабыт эбит. Өлбөт быабытыгар буолуо, Бороскуобуйа дьиэтигэр ааһан иһэн, дьиэ аанын быыһынан буруо тахсарын көрбүт. Ааны тэлэйэ баттаабыта, уот уһууран тахсыбыт. Оҕолор ытаһар саҥаларын истэн, баана сылдьар былаатын сирэйигэр саба тардынан, дьиэ иһигэр сүүрэн киирэр. Орон анныттан иккиэммитин ороон таһаараат, төттөрү ыстаммыт.

Итиннэ Бороскуобуйа уолуйан, дьону ыҥыртаан төттөрү-таары сүүрэкэлээбитэ буоллар, биһиги чахчы суох буолуо этибит.

Мин бу түгэҥҥэ ол иэдээннээх күммүн өйдөөн уонна күн сиригэр киһи буолан олорон, быыһааччыбын күлбүппүн сүрдээҕин кыбыстыбытым, кэмсиммитим.

Оттон салгыы кэпсээтэххэ, ол күнтэн ыла дьоммут биһиэхэ куукула оонньууру ылбат буолбуттара. Ыппыт төрөөтөҕүнэ, улахан үөрүү буолара. Дьон ылыар диэри оҕолорун оҕо оҥостон оонньуурбут. Кэлин, ахсыс кылааска үөрэнэ сырыттахпына, ийэм бииргэ төрөөбүт балта, эдьиийим Ньуута маҕаһыыҥҥа атыылааччынан үлэлии сылдьан, төрөөбүт күммэр наһаа үчүгэй, улахан куукуланы бэлэхтээбитигэр олус да үөрбүтүм. Уонна ол умайбыт куукулабын, Бороскуобуйаны эмиэ санаан ылбытым.

Александра Капитонова.

«Алдьархайдаах айан» кинигэттэн «Үлэ күүһэ» хаһыат

УлуусМедиа