“РОХа-тааҕар мэдиссиинэ ыспыраапката ыйааһыннаах”

Сааны-сэби илдьэ сылдьыыга, уурууга-харайыыга сүбэ-соргу

“Саа-саадах туһунан” федеральнай сокуон күһүн-саас эрэ сааланарыттан эбэтэр идэтийэн бултууруттан тутулуга суох, “уоттаах ураҕастаммыкка” барытыгар тэҥник дьайар. Кэлиҥҥи сылларга сокуоҥҥа уларытыы элбэхтик киирэриттэн даҕаны буолуо, мунаарар-мунаахсыйар киһи үгүс. Онон сиэттэрэн, Росгвардия Дьокуускай куоракка уонна “Сатай” куораттааҕы уокурукка лиссиэнсийэ-көҥүл биэрэр үлэҕэ отделын начаалынньыгын солбуйааччы, пэлииссийэ подполковнига Сергей Никитини көрсөн, токкоолостум.

– Сергей Васильевич, кэпсэтиини “буруолуу сылдьар” уларыйыыттан саҕалыырыҥ ордук буолуо.

– Быйыл сайын от ыйын 4 күнүгэр ылыллыбыт 236-с №-дээх сокуоҥҥа сөп түбэһиннэрэн, булчут доруоп сааны 3 сыл илдьэ, уура-харайа сылдьыбытын кэнниттэн буулдьа сааланара көҥүллэннэ. Биллэрин курдук, болдьоҕо эрдэ 5 сылынан быһыллар этэ. Манна сыһыаран, биирдиилээн дьон туттар уонна сулууспа саатыгар киэһэ-түүн халлаан хараҥа кэмигэр көрдөрөр сыалы уонна сыал комплексын туруорар бобулларын бу сокуон көтүрбүтүн санатабын.

– Оччотугар саа тэбиитин, уоһа хамныырын кыччатар уонна саа тыаһын бүтэҥи гынар тэриллэри туттар көҥүллэннэ дуо?

– Ити 236-лаах сокуон 6-с ыстатыйатынан сааҕа-саадахха тыаһы кыччатар, бүтэҥи оҥорор, дьоҥҥо-сэргэҕэ биллэринэн “глушитель” диэн сэби туруоран туттар уонна атыылыыр төрүт бобулунна. Оттон саа тэбиитин уонна уоһа хамныырын намыратар ДТК (дульный тормоз-компенсатор) диэн тэрил ити хааччахха киирсибэт.

– Анал байыаннай дьайыынан сылтаан буоллаҕа, “сымнатар” өрүттэр көрүллэр буолан эрэллэринэн, Арассыыйа олохтооҕо уруккутун курдук сокуоннай 18 сааһыттан сааланара көҥүллэнэрин дьон эрэнэ күүтэр…

– Кырдьык, аҕыйах сыллааҕыттан бэттэх сокуоҥҥа уларытыы киллэриллэн, эдэр киһи 21 сааһын туоллаҕына эрэ сааланар-саадахтанар бырааптанна. Бу балаһыанньа өтөрүнэн уларытыллыбата буолуо. Ол эрээри, “Саа-саадах туһунан” ФС 13-с ыстатыйатын 1-кы чааһыгар бүттүүн нуорматтан туорааһын баар: 21 саастарын туола илик байыаннай сулууспаны ааспыт эдэр дьон, судаарыстыба военизированнай тэриллиилэрин үлэһиттэрэ уонна өбүгэ саҕаттан төрүт олохторун, дьарыктарын илдьэ сылдьар аҕыйах ахсааннаах норуоттар 18 саастарын туолбут ыччаттара (бииргэ көсүһэ сылдьан, хаһаайыстыбаҕа үлэлиир, кинилэргэ хамнас төлөнөр, нолуогу төлүүр буоллахтарына эрэ) сааланаллара көҥүллэнэр.

Санаттахха, РФ Нолуогун кодексыгар 2024 сыл алтынньы 29 күнүгэр 362-с №-дээх федеральнай сокуонунан уларытыы киллэриллэн, былырыын тохсунньу 1 күнүттэн үлэлиир. Онно сөп түбэһиннэрэн, саа атыылаһарга бэриллэр лиссиэнсийэ түһээнин төлөбүрэ 5 тыһ., саа көҥүлүн уһатыы иһин 1 тыһ. солкуобайга диэри үрдэтиллибиттэрэ. Онуоха төрүт сирдэригэр хаһаайыстыбаҕа, ыстаадаҕа быһаччы үлэлии сылдьар аҕыйах ахсааннаах норуоттар бэрэстэбиитэллэригэр уонна анал байыаннай дьайыы кытыылаахтарыгар, бэтэрээннэригэр (Афганистан, Чечня иирсээннэрин бэтэрээннэрэ киирбэттэр) 50 %-наах чэпчэтии көрүллэр.

– Бастакытын сааланар киһи туохтан саҕалыахтааҕый?

– Бастатан туран, сааны-сэби хайдах туттарга, харайарга булгуччу үөрэниэхтээх. Оннук үөрэҕи ыытарга Дьокуускай куоракка “Эркин”, “Байанай-Киин”, “Маневр”, “Безопасность” тэрилтэлэр көҥүллээхтэр. Өрөспүүбүлүкэбит улуустарыттан Мииринэй куоракка эрэ үөрэтэллэр. Саҥа сааланар киһи биир эбэтэр икки уостаах сааны атыылаһар, 2 сыл ыстаастаммытын кэнниттэн полуаптамаат, онтон, үөһэ эппитим курдук, 3 сылынан буулдьа сааланара көҥүллэнэр.

– Биир киһи хас сааланара көҥүллэнэрий?

– “Саа-саадах туһунан” ФС 13-с ыстатыйатын 11-с чааһыгар олоҕуран, биир киһи 10 сааланара көҥүллэнэр, ол иһигэр доруоп саата 5-тэн элбиэ суохтаах. Холобур, 2 доруоп сааны кытта 8 буулдьа саа араас көрүҥүн бас билиэн сөп. Тоҕо диэтэххэ, доруоп саа – дэгиттэр, хас баҕарар нүөмэрдээх доруобунан эбэтэр буулдьанан ытыахха син. Оттон буулдьа саа халыыбыра элбэх: тииҥи, кииһи, мас көтөрүн, туртаһы, тайаҕы, тыатааҕыны… бултуурга халыыбырдарынан хааччахтар бааллар. Саалары таһынан Арассыыйа олохтооҕо 2-гэ диэри көмүскэнэр сыалга киһини эчэтэр (травматическай) бэстилиэттэнэрэ көҥүллэнэр, онтугар 5 сыл буола-буола үөрэҕи ааһыахтаах.

Таарыччы успуорт саатыгар сыһыаннаах түгэни быһааран кэбиһиим. Ааспыт сыл ахсынньытыттан сайабылыанньа биэрэн РОХа-ҕа суруйтардахха, биир сааны булка уонна успуорка иккиэннэригэр туһаныахха сөп буолла. Урукку курдук “булт киэнэ”, “успуорт киэнэ” диэн араарыллыбат. Ол эрээри, РОХа-тыгар бэлиэ туруортарар киһи успуордунан, чопчу ытыынан дьарыктанарын, кулуупка эбэтэр уопсастыбаҕа чилиэнинэн ылыллыбытын бигэргэтэн, тэрилтэтэ кини аатын-суолун реестргэ киллэрбит буолуохтааҕа ирдэниллэр. Маннык бэлиэлээх киһи дьарыкка уонна күрэхтэһиигэ 10-тан элбэх ботуруон угуллар маҕаһыынын туһанар кыахтанар, ол гынан баран, онтун бултууругар туттара көҥүллэммэт.

– Сааны илдьэ сылдьыы болдьоҕо мэдиссиинэ ыспыраапкатынан дуу, РОХа-нан дуу көрүллэригэр, хайата ордук суолталааҕар элбэх киһи билиҥҥэ диэри мунаахсыйар.

– Туһааннаах федеральнай сокуон 6.1 ыстатыйатын көрөбүт. Онно “мэдиссиинэ көрөн бигэргэтиитэ” (медицинское освидетельствование) диэн баар: бу ыстатыйа ирдэбилинэн, саалаах киһи 5 сыл буола-буола мэдиссиинэ хамыыһыйатын бииртэн итэҕэһэ суох булгуччу барыахтаах. Холобур, 2024 с. мэдхамыыһыйаны барбыккын, онтон быйыл эбии саа атыыластаххына, хаттаан хамыыһыйаламмаккын, иллэрээ сыллааҕы ыспыраапкаҥ “үлэлиир”. Оттон өскөтүн мэдыспыраапкаҥ 5 сыллаах болдьоҕо туолбут, сааҥ көҥүлүн болдьоҕо 2028 с. тиийэн биирдэ бүтэр буоллун, оччоҕуна “Саа-саадах туһунан” ФС 26-с ыстатыйатын 1-кы чааһын 5-с пуунун ирдэбилинэн мэдиссиинэ хамыыһыйатын барыы 5 сыллаах болдьоҕун аһаран кэбиспит буоллаххына, сааҥ көҥүлэ (хас саалааххынан барыта) күүһүн сүтэрэр, ол аата сааламмыт ыстааһыҥ сотуллан хаалар. Сокуоннайа суох уура, тутта сылдьарыҥ иһин 27-с ыстатыйанан сааҥ тутуллар. Тутуллубут сааҥ биһиэхэ биир сыл сыппытын кэнниттэн ылбатаххына, судаарыстыба туһатыгар барар. Онон мэдхамыыһыйа болдьоҕо РОХа-тааҕар ордук суолталаах буолан тахсар. Дьоҥҥо маннык сүбэлиэхпин баҕарабын. Хас да саалаах буоллаххытына, бутуллубат, хамыыһыйаны хос-хос баран ороскуотурбат уонна бириэмэҕитин бараабат туһуттан барыларын биир болдьоххо түбэһиннэрэргит көҥүллэнэр. Маныаха өссө биир суолу тоһоҕолоон бэлиэтиибин: мэдыспыраапкаҕа ыйыллыбыт болдьох бүтүө, хойутаабыта, 1 ый инниттэн мэдиссиинэ көрөн бигэргэтиитин ааһан, сааҕыт көҥүлүн уһаттарарга сайабылыанньа киллэриэхтээххит. Биһиги урукку курдук биллэрии ыытар эбээһинэспит суох буолбутун (бу тутуллубут сааҕа эмиэ сыһыаннаах) тоһоҕолоон этиэхпин баҕарабын. Ол эрээри, дьон кыһалҕатын өйдөөн, автоинформатор уонна “Судаарыстыба өҥөлөрө” сыһыарыы нөҥүө, төлөпүөҥҥүт нүөмэрэ эбэтэр электроннай почтаҕыт аадырыһа уларыйбатах буоллаҕына, санатабыт.

– Ханнык түгэҥҥэ сааланар көҥүллэммэтий?

– Сокуон 13-с ыстатыйатын 20-с чааһыгар саа кимиэхэ көҥүллэммэтин эбэтэр эрдэ ылбыт көҥүлэ көтүрүллэрин туһунан этиллэр. Мэдиссиинэ хамыыһыйатын түмүгүнэн наркологияҕа уонна психиатрияҕа учуокка турбут киһиэхэ, учуоттан уһуллуор диэри, саа лиссиэнсийэтэ бэриллибэт. Ону тэҥэ суут уураахтаабыт миэрэтин болдьоҕо бүтэ илик сууттаммыт дьоҥҥо эмиэ көрүллүбэт. Ыар уонна ураты ыар, ону тэҥэ саалаах-сэптээх сылдьан орто ыарахан буруйу оҥорбут дьон саҥа сааны атыылаһар бырааптара суох, сокуон киириэн иннинэ ылыммыт сааларын көҥүлүн уһаттара-уһаттара сылдьаллар. Итиэннэ икки ыстатыйанан сууттаммыттар эмиэ саҥа сааҕа санамматтар. Арыгылаан уонна бытархай күлүгээннээһиҥҥэ түбэспит, массыына уруулугар итирик олорон мэдиссиинэ көрөн бигэргэтиититтэн аккаастаммыт буоллахтарына, сааларын көҥүлэ 2 сылга быһыллар итиэннэ ыстаастара саҥаттан ааҕыллар. Өссө икки административнай кэһии иһин, холобур, алдьаммыт пааспары илдьэ сылдьар уонна булт быраабылатын кэспит киһи саатын болдьоҕо 1 сылга быһыллар, буулдьа саатын ыстааһа сүтэр. Холобур, плерофоннаах кустуу олорон, булт иниспиэктэрдэригэр түбэстэххитинэ, суут бултуур быраапкытын КоАП 8.37 ыстатыйатын 1.2 чааһынан 1 сылтан 2 сылга диэри быһар. Оччоҕуна “Саа-саадах туһунан” сокуон 26-с ыстатыйатын 1-кы чааһын 4-с пуунугар олоҕуран, сааҕытын биһиэхэ туттараҕыт. Ыстааскыт саҥаттан ааҕыллар. Буулдьа сааҥ хайаан даҕаны тутуллар. Оттон доруоп сааҕын туһаммакка, көннөрү ууран-харайан сытыараргытыгар эрэ көҥүл ылыаххытын сөп.

– Саа алдьанар түбэлтэтигэр собуотугар хайдах ыытан оҥорторуохха сөбүй? Көҥүлүн ким биэрэр?

– Киһи саата алдьанар түбэлтэтигэр сааны оҥорбут собуоттуун Интэриниэт ситиминэн сибээстэһэр, өрөмүөҥҥэ ылынар буоллахтарына, киниэхэ сөбүлэҥ сурук ыыталлар. Оччоҕуна “Судаарыстыба өҥөлөрө” порталынан сайабылыанньа биэрэн баран, биһиэхэ кэллэҕинэ, туох да төлөбүрэ суох, направление суруйан биэрэбит. Саатын бэйэтэ эрэ илдьэ баран оҥорторор. Дэбиэринэс суруйан атын киһинэн эбэтэр почтанан ыытара көҥүллэммэт. Саа хааччахтаммыт эргиирдээх тэрилгэ киирэринэн, атын киһи илиитигэр туттарда даҕаны, административнай эппиэтинэскэ иккиэн тардыллаллар.

– Сорох дьон бииргэ бултаһа сылдьар киһигэр сааны көннөрү уларсыахха сөп дии саныыллар…

– Сокуон ирдииринэн, сааҕын бииргэ бултуу сылдьар киһигэр даҕаны уларсыа суохтааххын. Эбэтэр сааны-саадаҕы туһаныыга көҥүл туһунан саҥа сокуоҥҥа олоҕуран, ол уларсар киһиҥ мэдиссиинэ хамыыһыйатын ааһан, 5 сылга көҥүллээх буолуохтаах, син биир тус бас билэр саатыгар көҥүл ылар курдук. Аны сааҕын уларсыбыт киһиҥ мэлдьи хараҕыҥ далыгар сылдьыахтаах. Сааны уларсыбыккын туоһулаан, икки өттүттэн илии баттаһан аакта оҥоһуллар, онтон бултаан бүтээт эйиэхэ, саа хаһаайыныгар, тута төннөрүөхтээх.

– Ботуруон сыаната аһара ыараата. Дьиэ усулуобуйатыгар бэйэм ботуруон ииттэрим хайдаҕый?

– Саалаах киһи ханнык саалааҕынан көрөн, маҕаһыынтан буорах, бөстүөн атыылаһан ииттэрэ көҥүллэнэн турар.

– Буорах ордон хааллаҕына, атын киһиэхэ атыылыахпын сөп дуо?

– Сааны кытта сапчаастарын, ботуруону, буораҕы, бөстүөнү о.д.а. лиссиэнсийэлээх тэрилтэ (юридическай сирэй) эрэ атыылыыр бырааптаах. Атыыга, уурарга-харайарга биһигиттэн көҥүл ылаллар. Сааны-сэби илииттэн илиигэ атыылыыр көҥүллэммэт. Биһиги отделбыт эбэтэр маҕаһыын нөҥүө лиссиэнсийэлээх киһиэхэ атыылыыллара судургу буолуо.

– Атын киһинэн улуус кииниттэн эбэтэр куораттан ботуруон ылларыахха син дуо?

– Атын киһинэн ыллардаххына, холобур, массыыналаах таксист түбэстэҕинэ, саа сэбин сокуоннайа суох тиэйии иһин административнай эппиэтинэскэ тардыллан, ыстарааптанар. Онон сокуон ирдэбилин тутуһан, маҕаһыыҥҥа бэйэҥ сылдьан атыылаһарыҥ көнө.

– Өскөтүн, киһи саатын куоракка пропискаламмыт аадырыһыгар ууран турар, бэйэтэ атын дьиэҕэ олорор буоллун, пропискатын уларытар түбэлтэтигэр РОХа-тын эмиэ уларыттарар дуо?

– “Саа-саадах туһунан” ФС ирдэбилинэн, киһи саатын дьиҥ олорор сиригэр ууран-харайан туруохтаах. Онуоха булгу “пропискаламмыт” аадырыс ирдэммэт. Саата сиэйпэлээх буолуохтаах, күлүүһүн илдьэ сылдьыахтаах эбэтэр ханна уура сылдьарын бэйэтэ эрэ билиэхтээх. Оттон “прописката” уларыйдаҕына, икки нэдиэлэ иһинэн саа көҥүлүн хаттаан оҥорторуохтаах. Өскөтүн, ити ыйыллыбыт болдьох иһигэр саатын көҥүлүн уларыппатаҕына, административнай эппиэтинэскэ тардыллан, ыстарааптаныан сөп.

– Дьиэтигэр сиэйпэтэ суох киһи саатын харабынайдаах (охраналаах) сиргэ харчыга уурдарыан сөп дуо?

– Дьиэтигэр сиэйпэтэ суох киһи сааланара букатын көҥүллэммэт. Бултаан кэллэҕинэ, саатын орон анныгар анньан эбэтэр көхөҕө ыйаан кэбиспэт буоллаҕа. Росгвардия УВО-гар сааны-саадаҕы уурар-харайар хос баар. Манна уурдарар булгуччулаах буолбатах, дьон ыраах уһун кэмҥэ баралларыгар уорууттан харыстаан туттараллара – бэйэлэрин бырааптара.

– Саа сиэйпэтин хайаан даҕаны дьиэ эркинигэр хам туттарыллыахтаах дуо? Эбэтэр орон анныгар даҕаны сытыан сөп дуу?

– Сиэйпэни дьиэ эркинигэр хам туттарар син биир сигнализация туруортарар кэриэтэ булгуччулаах ирдэбил буолбатах. Уоруйахтар сааны-сэби сиэйпэлиин сүгэн-көтөҕөн барбаттарын инниттэн саалаах киһи бэйэтэ көрүнэн дьаһаныахтаах. Ол аата саа хайдах быһыылаахтык ууруллара-харайыллара иччититтэн тутулуктаах. Уоруу тахсар түбэлтэтигэр сааны бас билээччи бэйэтэ эмиэ административнай эппиэтинэскэ тардыллыан, ону ааһан ол сааны туттан халааһын эбэтэр өлөрүү эҥин таҕыстаҕына, өссө ыарахан буруйдааһыҥҥа эриллиэн син. Онон эппиэтинэһи, бастатан, саа хаһаайына сүгэрин умнуо суохтаахпыт. Манна даҕатан эттэхпинэ, ботуруон, буорах сааны кытта биир сиэйпэҕэ угуллуохтарын сөп. Арай, холобур, полуаптамаат саа маҕаһыыныгар ботуруона суох буолуохтаах.

– Булт сезонун таһынан кэмҥэ сааҕа көҥүллээх киһи саатын массыынатыгар тиэйэ сылдьан түбэстин…

– Ол ханна илдьэ сылдьарыттан тутулуктаах. Куорат, бөһүөлэк иһигэр саалаах киһи саатын биир аадырыстан атын аадырыска эбэтэр өрөмүөҥҥэ илдьэн иһэр буолуон сөп. Маннык түбэлтэҕэ ханнык да миэрэ туттуллубат. Нэһилиэнньэлээх пуун – бултуур сир буолбатах. Саатын көҥүлүн илдьэ сылдьар буоллаҕына, бэрээдэк. Оттон булт болдьоҕун иннинэ эбэтэр кэнниттэн тыаҕа, айылҕаҕа саалаах сылдьыы бултааһыҥҥа тэҥнээх. Холобур, саас кус булдун кэмигэр буулдьа саалаах сылдьыы бобуллар. Өскөтүн, Арассыыйа иһигэр атын эрэгийиэҥҥэ көһөргө эбэтэр хоту улууска бултуу барарга саа хаалаах, көҥүллээх, ботуруона туспа буоллаҕына, ким даҕаны тутар, былдьыыр бырааба суох. Сөмөлүөтүнэн көтөргө эрдэттэн тырааныспар пэлииссийэтигэр сааҕын, сааҥ сэбин туттараҕын.

– Эппитиҥ курдук, сааскы булт саҕана оннооҕор “туоһапка” сааланар “Булт туһунан” сокуонунан бобуллубута. Улахан халыыбырдаах комбинированнай сааны, эһэҕэ лиссиэнсийэлээх буоллахпына, саас илдьэ сылдьарым көҥүллэнэр ини?

– “Булт туһунан” сокуоҥҥа ордук хабааттар ыйытыы. Биһиги “суох” диирбит биллэр. Ол гынан баран, Экология, айылҕаны туһаныы уонна ойуур хаһаайыстыбатын министиэристибэтэ нэһилиэнньэлээх пууҥҥа чугаһаан, дьон олоҕор суоһаабыт уонна дьиэ кыылын-сүөлүн аймаабыт эһэни бултаһарыгар анаан сылгы базалаах эбэтэр сайылыктаах киһиэхэ лиссиэнсийэ биэрбит буоллаҕына, илдьэ сылдьыахха син.

– Ыал эһэтэ дуу, аҕата дуу өлбүтүн кэнниттэн саатын оҕолоро, сиэннэрэ хайдах докумуоннаталларый?

– Өскөтүн, саалаах киһи саатын кимиэхэ аныырын туһунан кэриэһин суруйбатах буоллаҕына, кини чугас аймахтара (кэргэнэ, оҕолоро) эбэтэр сулумах киһиэхэ ийэтэ, аҕата, оттон төрөппүттэрэ суох түбэлтэтигэр бииргэ төрөөбүттэрэ 6 ыйынан нэһилиэстибэ оҥортороллор. Холобур, нэһилиэстибэҕэ 4-5 киһи суруллан сылдьар гынан баран, кинилэртэн үгүстэрэ атын эрэгийиэҥҥэ, омук дойдутугар олорор буоллахтарына, кэлин оннук-маннык харгыс, кыһалҕа үөскээбэтин инниттэн, биир киһи туһатыгар аккаастаналлара судургу буолар. Нэһилиэстибэ оҥорторор киһи нэһилиэнньик буоларын туоһулуур суругу нотариустан ылар. Нэһилиэнньик сааны бэйэтигэр кыайан оҥорторбот буоллаҕына, лиссиэнсийэлээх киһиэхэ атыылыан эбэтэр бэлэхтиэн сөп.

Сокуон хаһаайына суох саа дьиэҕэ сытыа суохтааҕын ирдиирин быһыытынан, бокуонньук аймахтара олорор сирдэринэн биһиги систиэмэбитигэр тута биллэриэхтээхтэр уонна саатын кылгас кэм иһигэр биһиэхэ булгуччу туттарыахтаахтар. Кистээн сытыарар буоллахтарына, “сокуоннайа суох харайыы иһин” административнай эппиэтинэскэ тардыллыахтарын сөп. Аймахтар нотариуска ким эрэ туһатыгар нэһилиэстибэҕэ сөбүлэҥнэрин биэрбиттэрин кэнниттэн биир сылынан ким даҕаны докумуоннаппатаҕына, сааны утилизацияҕа ыытабыт. Онуоха диэри биһиги ыскылааппытыгар сытар.

– Сааны туттардахха даҕаны төлөөбөт буолбуттар уонна докумуона суох эргэ сааны туттарар олус уустугурбут, аккаастыыллар дииллэрэ төһө оруннааҕый?

– СӨ бырабыыталыстыбатын 63-с №-дээх уурааҕынан тутабыт: буулдьа сааҕа 8 тыһ., доруоп сааҕа 6 тыһ. уонна травмат бэстилиэккэ 4 тыһ. солкуобай төлөнөр. Арай, ботуруоҥҥа бэриллибэт буолбута. Өрөспүүбүлүкэ көрбүт харчыта Юстиция министиэристибэтин нөҥүө тиксэриллэр. Биһиги докумуоннарын толорон эрэ ыытабыт. Докумуона суох сааны Росгвардия туппат. Пэлииссийэ отделыгар эрэ туттарыахха сөп. Ис дьыала уорганнара докумуона суох эргэ сааны тутартан аккаастанар бырааптара суох, тутуохтаахтар.

Түгэнинэн туһанан, дьон массыынаҕа быраап ылалларыгар уонна ыыталларыгар суолунан сылдьыы быраабылатын сиһилии үөрэтэллэринии, сааҕа-сэпкэ сыһыаннаах сокуоннары булт быраабылатын-бэрээдэгин кытта тэҥҥэ кэмиттэн кэмигэр ааҕан-билсэн, билиилэрин-көрүүлэрин сөргүтэ, хаҥатта уонна ону тутуһа сылдьалларыгар баҕарабын. Оччоҕуна, тыаҕа хас тыас, күлүк аайыттан куота, саһа сылдьар куобах курдук санаммакка, байанайдаахтык бултуургутугар  “биэстэ эстэр бинтиэпкэҕит” дьиҥнээх доҕор буолуоҕа.

Василий НИКИФОРОВ.

УлуусМедиа