Тыатааҕылыын соһуччу көрсүһүү

Дима аҕатынаан сайын өрүс арыытыгар оттооннор, уонтан тахса боскуйаны туруордулар. Атырдьах ыйа түмүктэнэрэ чугаһаан, сотору алтыс кылааска үөрэнэ киириэҕэ. Окко бастакы кылаастан сылдьыспыт буолан, аҕатын кытта тэбис-тэҥҥэ сылдьар туруу үлэһит.

От үлэтэ үмүрүйэн, күрүө туталлар, моонньоҕоннууллар, отоннууллар, ону таһынан өрүскэ, күөлгэ балыктыыллар. Сордоҥ, алыһар туттарбыттарыттан сороҕун Кэнэлийэ үрэҕинэн өрө тахсан, Мээкиндэ күөл аттыгар сиргэ көмөллөр. Сытытан баран, тыатааҕыга туһах иитиэхтээхтэр. Сааскыттан биир кырдьаҕас бу түбэни буулаата. Оттуу сырыттахтарына, арыы уҥуор тыа саҕатыгар икки кэлин атаҕар турарын биирдэ эмэ түбэһэ көрөөччүлэр.

Нэдиэлэ анараа өттүгэр чараастык көмпүт балыктара хайыы үйэ сыттаммыт. Ол тула арыттаан, түөрт сэби иитэн кэбистилэр. Мээкиндэ күөл Кэнэлийэ уонна Чээрээни үрэхтэр икки ардыларыгар сытар, улахан өрүс эмиэ ырааҕа суох. Тыатааҕы ити түбэлэринэн ордууланар. Күһүн чугаһаан, тыаҕа арҕаҕын диэки дьаадьыйыахтаах. Ол тахсыахтаах “аартыгар” икки атахтаахтар мэҥиэ ууран, туһах “ииллилэр”.

Үөрэх дьыла саҕаланара бу кэлэн, бөһүөлэккэ дьиэлэригэр киирдилэр. Саҕаланан даҕаны диэн, уонча күн олохтоох отделениеҕа сорохтор оттуур, сорохтор пиэрмэ иһин ыраастыыр буоллулар. Оҕолор сайыны быһа бэйэ-бэйэлэрин көрсүбэтэх буоланнар, ахтыспыттара сүр¬дээх, үөрдүлэр-көттүлэр, үлэ быыһыгар оонньоотулар-көрүлээтилэр.

Дима, сайыны быһа арыыга оттообут киһи быһыытынан, тыынын таһааран, оҕолору кытта астына-дуоһуйа мэниктээтэ, оннооҕор аҕатынаан кырдьаҕаска иитиспит туһаҕын кытта умунна.

Тыатааҕыга сэп тэрийбиттэрэ нэдиэлэ ааспытын кэннэ аҕата Димаҕа сарсын уҥуор тахса сылдьыахтаахтарын эппитигэр биирдэ өйдүү биэрдэ. Уол сарсын быраактыкатын бүтэһик күнэ буоларын санаппытыгар, аҕата салайааччытыттан көҥүллэппитин эттэ.

Сарсыарда эрдэ бараары турдахтарына, аҕатын табаарыһа Өлөксөй кэллэ. Өрүскэ тиийэн, мотуоркаларыгар олорон, Кэнэлийэ үрэх¬хэ айаннаатылар. Мотуор куорпуһа уу кырсын үрдүнэн дайан иһэр, кэннин диэки ууну өрө ыһыахтыыр.

Уонча хонуктааҕыта мантан баралларыгар от-мас син күөхтүҥү дьүһүннээх буоллаҕына, билигин барыта саһаран, көмүс күһүн кэлбитэ киһи хараҕар тута быраҕыллар. Өрүс уҥа налыы кытылыгар үүнэн турар үөттэр сайын силигилээн турбуттара ханан даҕаны суох, сэбирдэхтэрэ суйданан, хайдах эрэ сыгынньахтаммыт курдуктар. Тубус-туруору сыырдаах хаҥас кытылга турар үрдүк харыйалар, тэҥкэ тииттэр өссө хараарбыкка дылылар.

Мотуор тумса кытылга анньыллыбытыттан Дима уһуктан кэллэ. Утуйан хаалбыт. Кэнэлийэ үрэх үрдүгэр турар үүтээннэригэр тахсан, чэй өрүнэн аһаатылар. Ол олордохторуна, хара суор “хуух” диэн саҥарда. Өлөксөй: “Ити кыыл мээнэҕэ саҥарбатах буолуохтаах”, – диэн таайтарардыы эттэ.

Сааларын, үрүсээктэрин сүгэн, сэп тэрийбит сирдэрин диэки бардылар. Уол эһэтин туоһапкатын биэрбиттэрин сүгэн, аһара астынан иһэр. Мээкиндэ күөл үрдүнэн мырааны дабайан тахсан, иһирдьэ ычыкыннаах эрээри, кыыл-сүөл сылдьар ыллыгын баттылар. Ыллыктарын аҕыйах хонуктааҕыта тайах туора хааман ааспыт. Булчуттар суолуттан ундаардаан, тыһы ааспыт дэстилэр.

Дима аргыстарын куотта. Оҕо буолан, түргэнник хаамар уонна туһахтары ким-хайа иннинэ тиийэн көрө охсуон баҕата улахан. Атын кыылга буолбакка, били куобах туһаҕын көрө баран иһэр курдук. Өр-өтөр буолбакка, маҥнайгы туһахха тиийдэ, хайдах иитиллибитин курдук турар.

“Аҕаа, маҥнайгы туһах турар!” – диэн хаһыытаата. Онуоха аҕата: “Иккискин көр!” – диэн үөгүлээбитигэр түөртэ-биэстэ хардыылаан тиийэн көрбүтэ, эмиэ турар. Үһүс туһах ити улахан тиит диэки баар буолуохтаах этэ диэн, онно супту хааман тиийбитэ эмиэ баар.

Салгыы төрдүһү көрдөөтө даҕаны, булбата. Туһах турбут сирэ хайдах эрэ тэпсиллибит, ыһыллыбыт курдук. “Төрдүс туһах суох!” – диэн дьонугар хаһыытаабытыгар: “Үчүгэйдик көр! Ханна барбыт үһү” – диэн харда иһилиннэ. Ханна буоллаҕай диэн, тулатын көрүнэ сырыттаҕына, эмискэ арҕаһын туруоран, аһыыларын килэтэн, ырдьыгынаабытынан суостаах кыыл икки кэлин атаҕар туран кэллэ.

Соһуччута бэрдиттэн уонна кыыл суостаах часкыырыттан куттанан, Дима: “Эһээ!!!” – диэн хаһыытаат, туоһапкатын сиргэ бырахта уонна дьоно кэлэн иһэр туһаайыыларын диэки ыстанан кэбистэ. Уол уолуйбута бэрдиттэн дьонун аттыларынан ааһа сүүрэн истэҕинэ, аҕата: “Бу уол ол-бу буолан!..” – диэт, саҕатыттан харбаан, ыга тардан ылла. Аҕатын көрөн, арыычча уоскуйа быһыытыйда.

Ол кэмҥэ булчуттар сааларыгар сүнньүөх уган иитиннилэр. Уолга аҕата: “Харыс да сири хамсаабакка тур!” – диэн кытаанахтык эттэ. Улахан дьон туһаҕы кытта бодьуустаһа сылдьар кыылга ыкса чугаһаан, биирдиитэ ыттылар.

Саалар тыастарын кэнниттэн уу чуумпу буолла. Аҕата сиргэ сытар туоһапканы ылан уолугар уунна уонна кыылы сүүскэ ытарыгар соруйда. Уол куттаммыта ааһан, туоһапканы ылан, былыр үйэҕэ морбойбут кыылы сүүскэ ытта.

Дьэ, онтон булчуттар налыччы табахтаатылар. Эһэ иҥнэн баран, тугу гыммытын сыныйан көрдүлэр. Туһаҕы тииккэ эрийбит уонна сири туруору хаһан баран, онно саһан сыппыт. Дима аһара ыкса кэлбитигэр, туран, баарын биллэрбит. Титириккэ эрийбитэ буоллар, синньигэс маһы тосту тардан баран, уол үрдүгэр саба түһүөхтээх эбит… Кыылларын сүлэн, сыа-сым курдук тутан астаан баран өтөхтөрүн быстылар.

Үс сыл буолан баран, аҕа¬лаах уол ити түбэҕэ иккис улахан эһэлэрин бултаабыттара. Бу сырыыга Дима аҕатын кытта тэбис-тэҥҥэ киирэн ытыспыта. Ол эрээри, кырдьаҕаска маҥнайгы сүрэхтэниитигэр куттаммыта, уолуйбута сүрэҕэр баас буолан сылдьара, дьулайара ааспатах этэ. Аҕата эрэ баар буолан, суостаах кыылга чугас киирбитэ.

Ону аҕа киһи өтө сэрэйэн: “Бастакы сырыыга аттыбыттан ыраатыннарбакка, бииргэ илдьэ киирбитим буоллар, куттаныа суохтаах этэ…” – диэн иһигэр кэмсинэ санаабыта. Аҕата: “Кэлин улаатан даҕаны баран, куттанар буоллаххына, тыатааҕыга сананаайаҕын, сыыһа-халты туттан былдьатыаххын сөп”, – диэбитин кэриэһин курдук ылыммыта.

Кырдьык, Дима ол кэнниттэн адьырҕа кыылга саалана илик, холонор даҕаны санаата суох.

Александр ТАРАСОВ

УлуусМедиа