Сэмэнэп Таҥара күнэ: норуот билгэтэ тугу кэпсиирий?
Өбүгэлэрбит күһүнү Көмүс күһүн, Алтан күһүн уонна Тимир күһүн диэн кэрчиктэргэ үллэрэллэрэ. Көмүс күһүн Хотуур ортотуттан — атырдьах ыйын 19 күнүттэн саҕаланар, Тимир күһүн — Иһийээнэптэн.
Балаҕан ыйын 14 күнэ православнай таҥара итэҕэлинэн, Семеон столпник, сахалыы эттэххэ, Сэмэнэп таҥара күнүнэн биллэр. Ол аата бүгүҥҥү күнтэн Алтан күһүн саҕаланар. От үлэтэ бүтэн, ыаллар кыдама сууйуута диэн алаадьы буһарыналлар. Сайылыктан кыстыкка көһүү саҕаланар. Бу күнтэн балаҕан ыйын 25 күнүгэр диэри күһүн үгэнэ дэнэр. Айылҕа алтан көмүс аалыытынан симэнэр, кураанах кус маассабайдык төннөр. Халлаан сайыҥҥылыы сылаанньыйар, ону “дьахтар быттанар кэмэ” дииллэр. Ол аата улахан түбүктэрэ бүтэн, ыаллар кыстыкка бэлэмнэнэн, дьиэлэрин-уоттарын өрө тардыналлар, сууйаллар-сотоллор, хотоннорун сыбыыллар. 21 чыыһылатан сырдык уонна хараҥа тэҥнэһэр, түүн баһыйан барар, күн-дьыл хонугунан ааҕыллар, былыргынан эттэххэ, эргэ дьыл саҕаланар.
Сэмэнэп күн сылаас буоллаҕына, кыһын сымнаҕас буоларыгар, хаастар соҕуруу көттөхтөрүнэ — кыһын эрдэлииригэр, сахсырҕалар ытырдахтарына -күн-дьыл тымныйарыгар, сарсыарда халлаан былыттаах буоллаҕына, ардахтаах күһүнү күүтэбит, ооҕуй уйата элбиирэ — тымныы күһүҥҥэ.
Бу күн тугу гынар көҥүллэнэр?Сэмэнэп таҥара күнүгэр саҥа дьиэҕэ көһөргө, дьиэ бырааһынньыгын тэрийэргэ табыгастаах күн, бу күн көһүү дьолу, баайы-дуолу уонна ыал олоҕор үтүөнү аҕалар диэн билгэлииллэр.
Бу күнтэн үс нэдиэлэ иһигэр сүрэхтэрин холбообут дьоҥҥо, дьол, күүстээх тапатал, истиҥ сыһыан тосхойор диэн ааҕаллара.
Бүгүн тугу оҥорор сатамматый?Бүгүн муостаны харбыыр, итиэннэ ону-маны ыраастыыр, сууйар-сотор көҥүллэммэт. Буордуун-сыыстыын дьиэттэн дьолу, доруобуйаны уонна баайы-дуолу таһаарыахха сөп диэн өйдөбүл баар.
Остуолга хаалбыт аһы-үөлү, тобоҕу быраҕар сатаммат, ол кэриэтин наадыйар дьоҥҥо эбэтэр кыылларга биэриҥ диэн сүбэлииллэр. Оччоҕо ситиһии, баай олох эһиэхэ кэлиэ. Ас тобоҕун остуолтан сиргэ тэбээһин – ыарыыга.
Бүгүн этиһэртэн, айдаарсартан, куһаҕан санааны этинэртэн туттунуҥ. Бу күн улахан айдаан, иирсээн таҕыстаҕына, уһун кэмнээх аймалҕан кэлиэн сөп.
Саҥа дьыалалары саҕалыыр, ыраах айаны былаанныыр сатаммат.
Сэмэнэп күнүгэр иистэн, ону-маны баайартан, өрөртөн туттунуҥ. Бу үксүн дьахтарга сыһыаннаах: бүгүн иистэннэххэ — дьылҕа «бутуллуон» сөп диэн итэҕэл баар.
Сиргэ эбэтэр оҕуруокка үлэлээмэҥ, сиргэ сыһыаннаах ханнык баҕарар илии, күүс үлэтэ куһаҕаны «баайан» кэбиһиэн уонна инникитин үүнүүтэ суох буолууга тириэрдиэн сөп.
Балаҕан ыйа тугу билгэлиир? Балаҕан ыйын 5 күнэ – бастакы хаһыҥ түһэр. Балаҕан ыйын 8 күнэ — сарсыарда дьыбардаах буоллаҕына, кыһын эрдэ кэлэр уонна тыйыс буолар. Хортуоппуйу хостооһун саҕаланар. Балаҕан ыйын 10 күнэ — көмүс күһүн. Собо күөл кытыытыгар тиксэр. Балаҕан ыйын 13 күнэ — туруйа барар. Балаҕан ыйын 14 күнэ — Сэмэнэп таҥара, саха ыала кыстыкка көһөр кэмэ. Бу күн былыттаах уонна ардахтаах буоллаҕына, күһүн уһуур. Балаҕан ыйын 14-21 күнэ — дьахтар сайына саҕаланар. Бастакы күнэ ыраас, чаҕылхай буоллаҕына — ичигэс күһүн. Силбиктэннэҕинэ — кураан күһүн. Балаҕан ыйын 19 күнэ — хаар, хаһыҥ түһэр. Кус балаҕан ыйын 30-гар диэри барар. Балаҕан ыйын 20 күнэ — хаастар айаннара саҕаланар, аҥыр хаһыытыыр. Балаҕан ыйын 24 күнэ — ый туолуута. Силбик түһэр. Балаҕан ыйын 27 күнэ — Иһийээнэп сир тоҥор таҥарата. Кус-хаас үөһэнэн айаннаатаҕына, уһун кураан күһүн буолар. Поделиться в MAX народные приметы