Ананий Андреевы көрөн турардаахпын…

Аҕабынан аймахпыт, педагогическай үлэ ветерана Анна Даниловна Николаева уон биэс сыл анараа өттүгэр Тааттаҕа, Дьохсоҕоҥҥо тахса сылдьан, өрөспүүбүлүкэ сайдыытын төрүттэспит бөдөҥ судаарыстыбаннай диэйэтэл Ананий Кононович Андреев алааһыгар сылдьыбытын туһунан сэһэргээбитэ. Оччолорго кини пааматынньык туруоруллубутун, анал сквер тутуллубутун көрөн үөрбүтүн уонна оҕо эрдэҕинэ Ананий Кононовиһы көрсүбүтүн туһунан санаатын үллэстибитэ. Эдьиийбит олохтон барбыта балачча буолла. Бүгүн кини 2011 сыллааҕы ахтыытын бэчээттиибит:

— Алтынньы саҥатыгар дойдубар Таатта Дьохсоҕонугар, Боробул бөһүөлэгэр тахса сырыттым. Хас да сыллааҕыта биир дойдулаахтара Ананий Кононович Андреевы кэриэстээн сайылыгар – олорбут, улааппыт сиригэр – Серафим Львович Попов салайааччылаах коммунальщиктар балаҕан туппуттар, күрүөлээбиттэр. Сайын аайы манна кырдьаҕастар мустан ыһыахтыыллар, араас тэрээһиннэри ыыталлар, алдьаппакка ыраастык туталлар, көрөллөр-харайаллар эбит.

Оттон быйыл сайын нэһилиэк, улуус салалталара өрөспүүбүлүкэҕэ туруорсан, Ананий Кононович төрөөбүтэ 110 сыла туоларынан сибээстээн, Куонаан арыыта диэн сиргэ олус тупсаҕай, чиҥ оҥоһуулаах, чугаһынан ханна да суох сквери туттарбыттар. Сквергэ Ананий Кононович бүтүн бэйэтинэн турар барельевын Иван Попов оҥорбут. Хаһан да бэйэтин илэ көрбөтөх киһи таба оҥороро уустуга биллэр. Мин санаабар, кини санныттан, түөһүттэн аллараа өттө хайдах эрэ хатыҥыр, хара үлэһит киһини санатар… Умнуллубут, өрөспүүбүлүкэҕэ саҥа олох тэриллэрин саҕана улахан салайар үлэҕэ үлэлээбит, олох-дьаһах хаһаайыстыбатын төрүттэспит үтүөлээх киһиэхэ төрөөбүт сиригэр маннык үйэлээх өйдөбүнньүгү оҥорбуттара махталлаах дьыала. Быйыл тахса сылдьан кинилэр сайылыктарыгар бара сырыттым. Киһи олоро сылдьыбыта чуолкай биллэр. Өтөх онно күөрэ-лаҥкы түспүт эрээри, биир да тутуу тобоҕо суох.

Мин Ананий Кононович олорбут, улааппыт сайылыгын уонна ийэтин билэбин. Бэйэтин биир сайын көрбүттээхпин. Биһиги сайылыкпыт Көмөрдөөх алааска киирэ түһүүгэ, кинилэр сайылыктара Көмөрдөөх хотугулуу илин хонноҕор, биһигиттэн икки биэрэстэ курдук сиргэ сытара. Ананий аҕатын Куонааны бу диэн көрбүппүн өйдөөбөппүн. Ийэтэ Ааныка эмээхсин сырдык сэбэрэлээх, кэпсэтинньэҥ, үтүө санаалаах киһи этэ. Эбэм Ааныка эмээхсини аймаҕым диирэ. Эбэм көрбөт этэ, онон киниэхэ сирдьиттээн сайын аайы Андреевтарга сылдьарбыт.

1936 сыллаах сайын, мин сэттэбэр сырыттахпына, биирдэ Куонааннаахха бардыбыт (Куонааннаах эбэтэр Ааныкалаах диэн ааттыырбыт). Дьиэҕэ биир ыраас сэбэрэлээх, ортону үрдүнэн уҥуохтаах, бэйэтигэр сөрү-сөп эттээх-сииннээх, төрөл, хара бүрүүкэлээх, күөх маайкалаах эдэр киһи баара. Ону Ааныка эмээхсин Ананий кэлэ сылдьар диэбитэ. «Ананий, кэл эрэ, бу Үстүүнньэ эмээхсин кэллэ, чугаһаан туттаран-хаптаран көрдөр», – диэтэ. Бука, Ананий Москваттан үөрэҕин бүтэрэн кэллэҕин сыл дьонугар билсэ, соҕотоҕун тахса сылдьар кэмэ эбитэ буолуо.

1937 сыллаах күһүн эдьиийим Маайа кэргэнэ Хабырылла Тиистээхэп атаҕынан улаханнык ыалдьан куоракка киирэн эмтэнэн тахсыбыттара. Ананийдаахха сылдьыбыттар. Кинилэр биир кыра саастаах оҕолоро өлбүтүгэр түһүспүт, кэннигэр суруктаах хаартыскаларын биэрбиттэрэ соторутааҥҥа диэри баар этэ.

Араспаанньаларыгар мунаарыы баар. Ону чуолкай быһаарбатарбын да, бэйэм сабаҕалааһыннарбын этиэхпин баҕарабын. 1942-1943 сс. таайбар Игнат Иннокентьевич Бетюновка Дьабарыкы Хайаҕа кыстаабытым. Таайым шахтаҕа динамитынан чоҕу көйөрө. Биирдэ сыыһа туттан динамит эстиитигэр төбөтүгэр контузия ылан, шахтаҕа үлэлиирэ уурайбыта. Сылгы көрөр буолбута. 1943 с. сайын сылгыга анаан Алдан өрүс салаата Сугдьу диэн үрэххэ оттоон сайылаабыппыт. Алдан өрүс биэрэгэр отчут уонна тутааччы Киприян Майданов диэн киһи олороро. Кини кэргэнэ Ыстапаайалыын (Игидэйтэн дуу, Дьиэрэҥнээхтэн дуу төрүттээх Шестаковтар кыыстара) 8-9 саастаах уоллаах этилэр уонна кинилэргэ быстах олорор Ыстапаайа аймаҕа Ванифатий Прудецкай диэн Таатта уола баара. Хойут иһиттэхпинэ, ол Майданов Андреев диэн араспаанньалаах эбит. Бу киһи Ананий Кононович аҕатын тастыҥ аймаҕа, Майданов диэн төрдүлэрин хос аата буолуон сөп. Ананий Андреев – дьонугар соҕотох уол. Оттон аҕата биэс бииргэ төрөөбүттэр эбит. Олор оҕолоро, сиэннэрэ Майдановтар Тааттаҕа бааллара буолуо да, тоҕо эрэ Тааттаҕа Майдановтар диэн араспаанньаны истибэппин. Онон, мин санаабар, хос аат буолуон сөп.

Мин 2003 сыл сэтинньи 15 күнүгэр «Саха сирэ» хаһыакка «Хас биирдиибит сүрэҕэр» диэн ыстатыйаны С.П. Ойунская «Аҕам сырдык аата» диэн кинигэтин ааҕан баран суруйбутум. Онно Ананий Кононович Андреев туһунан ахтыбытым уонна оҕолоруттан баар буоллахтарына аҕаларын олоҕун, үлэтин туһунан суруйан сырдаталлара буоллар диэбитим. Ананий Кононович төрөппүт оҕолоруттан ким эмит баар буоллаҕына, кинилэр аҕаларын туһунан аҕыйах да буоллар, дьиҥнээх өйдөбүлү дьоҥҥо тиэрдиэх этилэр.

Саха сиригэр саҥа олох туругурарын туһугар элбэх үөрэхтээх да, үөрэҕэ да суох дьон туруулаһан охсуспуттара. Олор тустарынан суруйуулары киһи сэргээн ааҕар. Биһиги, кэнники көлүөнэ дьон, дьоллоох олохпут туһугар охсуспут, бэйэлэрин олохторун сиэртибэ биэрбит дьоммутун архыыптан хасыһан дьон-сэргэ, ыччат билиитигэр, таһаараллара олус хайҕаллаах, махталлаах суол!

Валентина Бочонина

УлуусМедиа