Алаадьыта астыахха: сонун ырысыаптар уонна сүбэлэр

Саха сиригэр сэтинньи 3 күнүгэр Алаадьы күнэ бэлиэтэнэр. Алаадьы сахаларга Айыы аһынан ааҕыллар: биир да бырааһынньык, дьоро күн алгыһа бу үтүө аһа суох ыытыллыбат. Хас биирдии хаһаайка алаадьы астаан, арыы сытын таһааран алаһа дьиэтин арчылыыр – ити курдук алаадьы саха дьонугар ытыктанар. Булка-алка, айаҥҥа сылдьан сирбитин-уоппутун хайаатар да алаадьынан айах тутар үгэстээхпит. Аны туран, алаадьы ырысыаба биир да буоллаҕына, киһи-киһи киэнэ атын, ураты амтаннаах буолар ээ. Оттон алаадьыны боростуойдук буолбакка, сонун ырысыабы туттан буһаран көрбүккүт дуо?

Хас биирдии киһиэхэ табыллар судургу алаадьы ырысыаба

Биһиэхэ наада:

2 ыстакаан үүт 1 ыстакаан сылаас уу 1 ч. нь. туус 1 сымыыт 2-3 ыстакаан бурдук (бэйэҕит көрөн) мас арыыта – ыһаарылыырга

Үүтү, ууну, тууһу уонна сымыыты бииргэ ытыйабыт. Онтон бурдук эбэбит, хойуу сүөгэй курдук буолуор диэри ытыйан тиэстэбитин бэлэмниибит. Мас арыытын хобордооххо кутан үчүгэйдик сылытабыт (арыы хобордоох түгэҕин сабыахтаах, ол эрэн аһары элбэх буолуо суохтаах). Итийбит арыыга биир тэҥ төгүрүктэри кутан, эргитэ сылдьан саһарыар диэри буһарабыт. Буспут алаадьыны кумааҕы салфеткаҕа хоторон арыытын оборторобут.

Нуучча алаадьыта (үллэҕэс)

Биһиэхэ наада:

500 мл суорат (кефир) 2 сымыыт 1 ч. нь. туус ½ ч. нь. суода 2 ч. нь. саахар 2-3 ыстакаан бурдук 2 ост. нь. мас арыыта ыһаарылыырга кыра мас арыыта

Суораты эбэтэр кефиры кыратык сылытан ылабыт уонна суоданы кутан булкуйабыт. Үлүннүн гына аҕыйах мүнүүтэ туруора түһэбит. Салгыы сымыыты, тууһу, саахары кутан тиэстэбитин охсобут – сүөгэйтэн арыый хойуу, баахыла тиэстэтигэр маарынныыр буолуохтаах. Түмүккэ мас арыытын кутабыт, үчүгэйдик булкуйан холбуубут. Хобордооҕу арыынан дэлэччи соҕус сыбыыбыт, итийбитин кэннэ алаадьыбытын кутан буһарабыт. Алаадьы иһэ үчүгэйдик бустун диэн, уоту наһаа улахаҥҥа туруорбаппыт, хобордоохпутун хаппахтыыбыт.

Банаантан алаадьы

Биһиэхэ наада:

2 банаан 2 сымыыт ½ ч. нь. туус ½ ч. нь. суода 1-2 ыстакаан бурдук ыһаарылыырга кыра мас арыыта

Банааны биилкэнэн илдьиритэбит. Сымыыты, тууһу, суоданы кутабыт, онтон бурдукпутун эбэбит, үчүгэйдик булкуйабыт. Үчүгэйдик итийбит, арыынан биһиллибит хобордооххо орто уокка хаппахтаан туруоран икки өттүттэн буһарабыт. Бу ырысыапка олус өр сыппыт, аһары сиппит банааны туһаҕа таһааран туттуоххутун сөп – амтана өссө минньигэс буолар.

Дьаабылакалаах алаадьы

Биһиэхэ наада:

200 мл суорат (кефир) 2 сымыыт ½ ч. нь. туус ½ ч. нь. суода 1 г. ванилин 3 ост. нь. саахар 1,5 ыстакаан бурдук 1 дьаабылака ыһаарылыырга кыра мас арыыта

Сымыыты саахары, ванилины, тууһу уонна суоданы кытта булкуйабыт, үчүгэйдик ытыйабыт. Суораты (кефиры) уонна бурдугу кутан тиэстэ охсобут. Дьаабылаканы бытархай гына кырбастаан эбэтэр теркалаан баран, тиэстэҕэ кутабыт, биир тэҥник тарҕаныар диэри булкуйабыт. Сылыйбыт хобордооҕу арыынан биһэн эмиэ хаппах анныгар орто уокка буһарабыт. Ураты амтаннаах алаадьы бэлэм.

Арыыта суох алаадьы (панкейк)

Биһиэхэ наада:

200–250 мл кэриҥэ үүт 250 г. бурдук 4 ост. нь. саахар 2 сымыыт 1 пакетик (10 г кэриҥэ) разрыхлитель эбэтэр ½ ч. нь. суода ½ ч. нь. туус

Сымыыты саахары, тууһу кытта үчүгэйдик булкуйабыт. Суоданы (эбэтэр разрыхлителы) эбэбит, онтон үүппүтүн кутабыт. Ол кэннэ бурдугу кутабыт, хомуога суох тиэстэ охсобут. Сыһыарбат хобордооххо арыыта суох эбэтэр кып-кыратык арыынан сотон баран буһарабыт. Панкейк үрдүгэр хабахтар тахсыбыт буоллахтарына, буспут, эргитиэххэ сөп диэн буолар.

Алаадьы табылларын туһугар сүбэлэр

Саамай сүрүн быраабыла – алаадьы тиэстэтэ сүөгэй курдук хойуу буолуохтаах. Оччоҕуна кини үллэр, сымнаҕас буолар, арыыны оборбот. Тиэстэ охсорго ингредиеннэри эрдэттэн холодильниктан хостоон бэлэмниир буолуҥ – тымныы үүккэ, ууга, суоракка тиэстэ табыллымыан сөп.

Ыһаарылыырга алаадьы арыыга уста сылдьыа суохтаах, ол гынан баран аһары кыра арыыга буһарар эмиэ сатаммат – хобордооххо арыы 1 см кэриҥэ буоллаҕына үчүгэй. Наһаа күүстээх уокка туруорумаҥ, алаадьы түгэҕэ олус түргэнник хоруоруо, иһэ буспакка хаалыа. Алаадьыны сүөгэйи, барыанньаны, сгущенканы, ууллубут сакалааты кытта сылаастыы сиир ордук минньигэс.

Валентина Догоюсова хаартыскаҕа түһэриилэрэ

Өссө ааҕыҥ: Хлеб на закваске: как домашнее увлечение изменило жизнь журналистки из Якутии Поделиться в MAX Год единства народовРецептытрадицииякутская кухня  

УлуусМедиа