Идэтин толору баһылаабыт режиссер Анна Пудова

Бүгүн, сэтинньи 7 күнэ, – Саха араадьыйата төрүттэммит күнэ. 1930 сыллаахха «Саҥарар Дьокуускай!» — «Внимание, говорит Якутск!» диэн икки тылынан аан бастаан эпииргэ иһиллибитэ бүгүн 96 сыла.
«Тэтим» саха араадьыйатын саха дьоно сөбүлээн истэр. Араадьыйа биэриилэрин истэр культура биһиэхэ үрдүк. Ыраах, интернет ситимэ мөлтөх сиригэр өссө күндү.

«Тэтим» саха араадьыйатын биэриилэригэр «Режиссер Анна Пудова» диэн өрүү истэбит. Анна Николаевна Пудова – саха араадьыйатын биллиилээх режиссера, Саха Өрөспүүбүлүкэтин культуратын үтүөлээх үлэһитэ, телерадиосуруналыыстыка уобалаһыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын Н.А. Кондаков аатынан бириэмийэтин лауреата (2020 с.)

Анна Николаевна 1995 с. «Саха» НКИХ араадьыйанан биэриигэ звукозапись режиссерунан үлэҕэ киириэҕиттэн харыс да халбарыйбакка айымньылаахтык үлэлиир. Араадьыйанан биэрии хас биирдии биэриитэ редактор уонна режиссер биир ситимнээх үлэлэриттэн таҥыллан тахсар.

Ону ааһан истээччигэ көстүбэт сүрүн үлэни, эппиэтинэһи режиссер сүгэр. Устуу хаачыстыбата, сценарий, ыытааччы, биэрии ыалдьытын дикцията, сөптөөх тыла-өһө, быһатын эттэххэ, ситимнээх кэпсээннээх, баай ис хоһоонноох, истээччини тардар таһымнаах биэрии тахсыыта режиссер үлэтиттэн быһаччы тутулуктаах.

Анна Николаевна Пудова идэтин толору баһылаабыт, үрдүк масстарыстыбалаах, хас биирдии биэриини бэлэмнээһиҥҥэ олус болҕомтолоохтук сыһыаннаһар, өрөбүлү аахсыбакка үлэлиир режиссер. Бу кыһын кинини кытта биэриигэ кыттан өссө төгүл итэҕэйдим.

Араадьыйаҕа уһулла кэлбит хас биирдии киһиэхэ Анна Николаевна олус болҕомтолоох. Истээччи сүрэҕинэн истэрин, этиллибит тыл хайдах этиллибитин, дэгэтэ хайдаҕын, сурук кэннигэр киһи саһыан сөбүн, онтон истээччини албынаабаккын, истээччигэ саҥарар киһи дьиҥнээх мэтириэтэ тахсан кэлэрин бэркэ билэр буолан, болҕомтону тылы кырдьыктаахтык тиэрдэргэ туһаайар.

Хас биирдии биэриитигэр «Саха» НКИХ фондаларыттан элбэх матырыйаалы истэн, сөптөөҕүн талан ылан миэстэтигэр киллэрэн ис хоһоонун байытан биэрээччи. Биһиги олохпут кэккэтигэр билигин суох саха биллиилээх дьонун куоластара, субу баардыы кэпсиир кэпсээннэрэ истээччини эрэ долгутар, олох араас өрүттэрин саҥалыы арыйар.

Бу соторутааҕыта 29 сааһыгар олохтон барбыт, бэйэтэ медик идэлээх, аһы буһарар уорганнар физиологияларын уонна патологияларын чинчийэр научнай лабораторияҕа үлэлээбит, 50 ырыаны суруйан хаалларбыт Таатта талааннаах кыыһа Светлана Дмитриевна Петрова туһунан биллииллээх, талааннаах суруналыыс Альбина Тарабукина ыыппыт биэриитигэр Анна Пудова режиссердаабыта.

Өрөбүлүн аахсыбакка, араадьыйа көмүс фондатыттан Светлана Петрова туһунан урукку биэриигэ Виталий Тимофеевич Андросов, Дмитрий Гаврильевич Тихонов Светлана Дмитриевна наукаҕа уонна саха ырыатыгар киллэрбит кылаатын кэпсээбиттэрин булан, Светлана Петрова ырыаларын бастыҥ толорууларын булан киллэрэн, ситэрэн биэрэн киэҥ ис хоһоонноох биэрии оҥорон таһаарбыта үгүс истээччи сүрэҕин долгуппута.

«Күөх түүл», «Ардахха санаа» курдук эдэр саастарын ырыаларын харах уулаах истибиттэрин туһунан суруйбуттара.

Анна Николаевна өрөспүүбүлүкэ араадьыйанан биэриитин бас режиссерун быһыытынан уһун кэмҥэ биэриилэри тэрийии айар-тэрийэр үлэтин салайбыта. Билигин саха араадьыйатын уопуттаах режиссера билигин эдэрдэргэ наставник. Эдэр редактордары кытта үлэлиир, бэйэтин үлэтинэн, билиитинэн, үлэҕэ ирдэбиллээх сыһыанынан холобур буолар, сүбэлиир-амалыыр.

Анна Николаевна салалтатынан саҥа бырайыактар олоххо киирэллэр. Кини суруналыыс Альбина Тарабукина «Үтүө тылынан», Светлана Диодорова «Быыс аһылынна», Ньургуйаана Ботуева «Этэр тыл истиҥэ» уонна «Музыкалыын алтыһыах» саха истээччитэ сөбүлээн истэр биэриилэрин режиссера.

Кэлиҥҥи сылларга литература программаларын редактора Ангелина Шадринова-Суоһаанылыын «Санаа сэргэтэ», «Биир айымньы суолунан» биэриилэрэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуоттарын духуобунай культураларыгар, үгэстэригэр, историяҕа, ааспыт кэм сабыытыйаларыгар бөлөһүөктүү көрүүлэринэн уратылар.

Анна Николаевна айымньылаах үлэтинэн, хас биирдии матырыйаалга харыстабыллаах сыһыанынан саха араадьыйатын көмүс фондата хатыламмат биэриилэринэн, үтүө дьонун ураты куолаһынан, кинилэр кэпсээннэринэн, олоҥхолорунан, биллиилээх суруйааччылар ыллыктаах тылларынан — өрөспүүбүлүкэҕэ историческай суолталаах матырыйаалларынан хаҥатыллан иһэр.

Анна Николаевна Пудоваҕа, саха норуотун тылын, культуратын, фольклорун, историятын харыстааһыҥҥа, дьоҥҥо тиэрдиигэ ис сүрэҕиттэн ылсан үлэлиир биир тарбахха баттанар айар диэйэтэлбитигэр саҥа баай ис хоһоонноох сонун биэриилэринэн бар дьонун байытар, үтүөҕэ, сырдыкка, үйэлээххэ сирдиир үлэтигэр үрдүк ситиһиилэри баҕарабыт.

Валентина Бочонина

УлуусМедиа